II UKN 18/99

Wyrok z dnia 23 czerwca 1999 r.

II UKN 18/99

Adwokat - emeryt wojskowy podlega ubezpieczeniu społecznemu z ty-

tułu wykonywania indywidualnie zawodu adwokata i w związku z tym obowią-

zany jest opłacać składki na ubezpieczenie społeczne.

Przewodniczący: SSN Roman Kuczyński, Sędziowie: SN Stefania Szymańska

(sprawozdawca), SA Krystyna Bednarczyk.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 1999 r. sprawy z wniosku

Bogdana J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. o ustalenie

istnienia obowiązku ubezpieczenia, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 października 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 20 stycznia 1998 r. oddalił odwołanie wnioskodawcy Bogdana J. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w P. z dnia 10 maja 1996 r., w której

stwierdzono, iż wnioskodawca podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wyko-

nywania indywidualnie zawodu adwokata.

Wnioskodawca jest emerytem wojskowym, pobierającym emeryturę z Wojsko-

wego Biura Emerytalnego. Jednocześnie wykonuje zawód adwokata w oparciu o

zgodę Ministra Sprawiedliwości.

Organ rentowy, powołując się na przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o

organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r.

Nr 25, poz. 137 ze zm.), stwierdził, że Bogdan J. z tytułu prowadzonej kancelarii ad-

wokackiej podlega ubezpieczeniu społecznemu.

Sąd Wojewódzki, powołując się na art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.

Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.), zajął stanowisko, że wszyscy

2

adwokaci wykonujący zawód w kancelariach adwokackich lub spółkach cywilnych

mają obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Obowiązek ubez-

pieczenia adwokatów wykonujących zawód indywidualnie Sąd wywiódł również z

przepisów ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpie-

czeń społecznych i § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w

sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgła-

szania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubez-

pieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.).

Stwierdzając brak uregulowań prawnych umożliwiających wyłączenie spod ubezpie-

czenia społecznego adwokatów wykonujących zawód indywidualnie i będących

emerytami wojskowymi, Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie.

Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił apelację wnioskodawcy. Sąd

podkreślił w motywach wyroku, iż poza sporem pozostaje, że adwokaci wykonujący

zawód indywidualnie podlegają ubezpieczeniu społecznemu bez względu na wiek lub

ustalone prawo do świadczenia emerytalno-rentowego. Obowiązku tego nie kwestio-

nuje wnioskodawca, a podnosi jedynie, że nie może to odnosić się do adwokata-

emeryta wojskowego. Zagadnienie prawne odnoszące się do istnienia obowiązku

podlegania ubezpieczeniu przez adwokata prowadzącego indywidualną kancelarię,

który nabył uprawnienia emerytalne, rozstrzygnął już Sąd Najwyższy w uchwale

składu siedmiu sędziów z dnia 23 stycznia 1992 r., II UZP 16/91 (OSNCP 1992 z. 5,

poz. 66). Nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca, będąc adwokatem wykonującym

zawód indywidualnie, podlega przepisom ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o ad-

wokaturze, w związku z czym mają do niego zastosowanie również przepisy art. 4

ust. 3 oraz art. 24 w związku z art. 37 tej ustawy, regulujące obowiązek ubezpiecze-

nia społecznego. Stosownie do art. 4 ustawy z 25 stycznia 1986 r. o organizacji i fi-

nansowaniu ubezpieczeń społecznych, przez cały okres podlegania ubezpieczeniu

społecznemu istnieje obowiązek płacenia składek. Ustawodawca przewidział też, kto

bądź w jakich sytuacjach nie podlega ubezpieczeniu społecznemu. Poza sporem

pozostaje, że uregulowania z tego zakresu nie odnoszą się do wnioskodawcy. W

tych warunkach bezzasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego przez Sąd

Wojewódzki. Nie można odmówić słuszności twierdzeniu wnioskodawcy – stwierdził

dalej Sąd Apelacyjny – o występowaniu luki prawnej. Wykładnia norm prawnych ma-

jących w sprawie zastosowanie, a omówionych wyczerpująco przez Sąd Wojewódz-

ki, nie może jednak prowadzić do skutku zamierzonego przez wnioskodawcę, tym

3

bardziej że obowiązujące nadal, zwłaszcza w pracowniczych ubezpieczeniach spo-

łecznych zasady wymiaru składek są tylko luźno powiązane z zasadami wymiaru

świadczeń. W tych warunkach powoływanie się wnioskodawcy na ponoszenie, po-

przez opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne, jedynie nakładów bez uzyski-

wania korzyści, nie może prowadzić do ustalenia ustania obowiązku opłacania

składki.

W kasacji skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego przez błędną jego

wykładnię, a w szczególności uwzględnienie wyłącznie przepisu art. 4 ustawy z 25

stycznia 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych w związku z

art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze – „zapewniających

interes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych” , natomiast całkowite pominięcie przepi-

su art. 1, 2 i 3 ustawy z 25 stycznia 1986 r. oraz art. 24 ust. 1, 2 i 4 pkt 2 ustawy z 26

maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, „zapewniających interes wnioskodawcy a nie

wykonywany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych”.

W związku z powyższym wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i uznanie,

że nie podlega ubezpieczeniu społecznemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia, czy adwokat będą-

cy emerytem wojskowym, pobierający świadczenie emerytalne z Wojskowego Biura

Emerytalnego, podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania indywi-

dualnie zawodu adwokata, w związku z czym jest obowiązany opłacać składki na

ubezpieczenie społeczne. Przede wszystkim należy podkreślić, iż zgodnie z utrwalo-

nym i jednolitym orzecznictwem Sądu Najwyższego, adwokat wykonujący zawód

indywidualnie i mający uprawnienia emerytalne, podlega obowiązkowi ubezpieczenia

społecznego, gdyż prowadzenie indywidualnej kancelarii adwokackiej nie jest

działalnością gospodarczą podlegającą ubezpieczeniu społecznemu na podstawie

przepisów ustawy z dnia 18 października 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989

r. Nr 46, poz. 250 ze zm.). Stanowisko takie, zaprezentowane w uchwale składu

siedmiu sędziów z dnia 23 stycznia 1992 r., II UZP 16/91, zostało potwierdzone w

szeregu późniejszych orzeczeń. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela to

stanowisko. Dlatego nie ma znaczenia podnoszony w kasacji argument, że inny or-

4

gan rentowy zwalnia niektórych adwokatów – emerytów z obowiązku płacenia skła-

dek na ubezpieczenie społeczne „w zamian za rezygnację naliczania kolejnego roku

pracy”.

Jako główny argument przeciwko stanowisku Sądów obu instancji skarżący

podnosi to, iż w zamian za płacenie składek na ubezpieczenie społeczne nie przys-

ługują mu, jako emerytowi wojskowemu, żadne świadczenia z ubezpieczenia

społecznego pracowników, a więc zostaje zachwiana zasada ekwiwalentności

między składką na ubezpieczenie, a wysokością świadczenia, co z kolei narusza

zasadę równości obywateli wobec prawa, w szczególności w porównaniu z

adwokatami pobierającymi świadczenia emerytalno-rentowe według zasad

określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników.

Ustosunkowując się więc do tego zarzutu należy podkreślić, iż przed 1 stycznia 1999

r. zasada ekwiwalentności między składką na ubezpieczenie społeczne a

wysokością świadczenia w wielu wypadkach nie była realizowana; dotyczyło to

przede wszystkim wszystkich pracowników uzyskujących dochody w wysokości

powyżej 250% wskaźnika wysokości podstawy wymiaru świadczeń, co nadal

występuje w odniesieniu do tych świadczeniobiorców. Jeżeli zaś chodzi o emerytów

wojskowych, to ustawodawca dopuścił możliwość doliczenia emerytowi okresu

zatrudnienia do wysługi emerytalnej, ale tylko na zasadach określonych w art. 14

ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych

oraz ich rodzin (Dz.U. z 1994 r. Nr 10, poz. 36). Jednym z warunków jest pobieranie

emerytury w wysokości niższej niż 75% podstawy jej wymiaru, tj. kwoty, której nie

może przekraczać kwota emerytury bez dodatków (art. 18). Kwestia doliczenia

emerytom wojskowym okresów zatrudnienia jest więc uregulowana odrębnymi

przepisami. Powyższe przemawia przeciwko stanowisku skarżącego, do czego

przychylił się Sąd Apelacyjny, o występowaniu luki prawnej. Adwokat, będący

emerytem wojskowym, może więc korzystać z tych świadczeń przewidzianych w

ustawie z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń spo-

łecznych, które nie są wyłączone na podstawie odrębnych przepisów, gwarantują-

cych z reguły korzystniejsze świadczenia.

Wbrew wywodom zawartym w kasacji, nie jest więc uprawniony pogląd, że

adwokaci – emeryci wojskowi nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu, a więc nie

są obowiązani do płacenia składek na ubezpieczenie. Zaakceptowanie poglądu

skarżącego doprowadziłoby do zróżnicowania sytuacji prawnej adwokatów – emery-

5

tów w zależności od tego, z jakiego systemu emerytalnego pobierają świadczenie, do

czego brak jest podstawy w przepisach prawa powołanych prawidłowo przez Sądy

obu instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy stwierdza, że nie jest uprawniony

zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisów powołanych w kasacji, w związku

z czym kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na

mocy art. 39312

KPC.

========================================