II UKN 21/99

Wyrok z dnia 30 czerwca 1999 r.

II UKN 21/99

Wyrażenie "potrzebne wskazówki" użyte w art. 5 KPC oznacza takie

wskazówki sądu, bez których strona nie mająca pomocy prawnej ze strony pro-

fesjonalnego pełnomocnika procesowego pozbawiona byłaby wpływu na to-

czący się proces i nie mogła zrealizować swoich uprawnień.

Przewodniczący: SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar,

Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1999 r. sprawy z wniosku

Marka W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G. o rentę

inwalidzką z tytułu choroby zawodowej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 października 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzi-

bą w Gdyni wyrokiem z dnia 7 maja 1998 r. oddalił odwołanie Marka W. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 26 sierpnia 1997 r. wstrzy-

mującej z dniem 1 września 1997 r. dalszą wypłatę renty inwalidzkiej według III grupy

inwalidów z tytułu choroby zawodowej. Ustalił, że decyzją z dnia 25 czerwca 1993 r.

organ rentowy przyznał wnioskodawcy wymienioną wyżej rentę z powodu rozpozna-

nia u niego choroby zawodowej w postaci dychawicy oskrzelowej, która ograniczyła

jego zdolność do pracy w stopniu powodującym inwalidztwo odpowiadające III grupie

inwalidów. Jednak w wyniku kontrolnego badania wnioskodawcy w dniu 18 czerwca

1997 r. przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w

G. oraz w dniu 30 czerwca 1997 r. przez Wojewódzką Komisję do Spraw Inwalidztwa

i Zatrudnienia w G. okazało się, że stwierdzony stan zdrowia wnioskodawcy nie kwa-

lifikuje go do żadnej grupy inwalidów z tytułu choroby zawodowej. Istnieje natomiast

2

u niego inwalidztwo III grupy z ogólnego stanu zdrowia. W związku z tym organ ren-

towy wstrzymał dalszą wypłatę renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej od dnia

1 września 1997 r. Trafność oceny stanu zdrowia potwierdzili biegli lekarze. Dowód z

ich opinii przeprowadził Sąd Wojewódzki, uznając, że jest niezbędny dla rozstrzyg-

nięcia sprawy. Biegli stwierdzili, że u wnioskodawcy występuje: astma oskrzelowa

bez cech niedomogi oddechowej, zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych oraz

stan po zabiegu metodą ortroskopową z usunięciem części łękotki przyśrodkowej z

oczyszczeniem powierzchni kolanowych stawu kolanowego lewego bez ograniczenia

funkcji ruchowej tego stawu. Na podstawie powyższego rozpoznania lekarze biegli

uznali, że „nie nastąpiło pogorszenie w stanie zdrowia i brak inwalidztwa zawodowe-

go”, zaś Sąd Wojewódzki, przyjmując tę opinię jako miarodajną dla rozstrzygnięcia

sprawy, oddalił odwołanie wnioskodawcy.

Wyrokiem z dnia 13 października 1998 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił

apelację powoda. Stwierdził, że podstawą przyznania mu renty inwalidzkiej według III

grupy z tytułu choroby zawodowej była astma oskrzelowa, z której powodu był wów-

czas leczony. Obecnie schorzenie to nadal istnieje, ale nie powoduje niedomogi od-

dechowej i inwalidztwa wnioskodawcy. Okoliczność rozpoznania choroby zawodowej

i stwierdzenia przed 5 laty inwalidztwa nie przesądza o jego dalszym istnieniu. Za-

przestanie wykonywania przez skarżącego pracy w warunkach narażających na

kontakt z czynnikami drażniącymi i uczulającymi przyniosło poprawę stanu zdrowia,

o czym świadczy także fakt, że od dłuższego czasu skarżący nie leczy tego schorze-

nia. Gdy natomiast chodzi o schorzenia ortopedyczne, to – zdaniem Sądu Apelacyj-

nego – nie pozostają w żadnym związku z chorobą zawodową.

W kasacji od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 18

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) przez

przyjęcie, że powyższy przepis może stanowić samodzielną podstawę pozbawienia

go renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej, a także naruszenie art. 328 § 2 i

art. 5 KPC w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, wskutek niedostatecz-

nego uzasadnienia zaskarżonego wyroku i zaniechania pouczenia skarżącego, wy-

stępującego bez pełnomocnika, o możliwości powołania dowodu z opinii lekarzy

biegłych przed Sądem Apelacyjnym. Skarżący podniósł, że na podstawie dowodu z

opinii lekarzy biegłych Sądy obu instancji nie stwierdziły pogorszenia stanu zdrowia

skarżącego, ale nie stwierdziły też jego polepszenia. Oznacza to, że przesłanki przy-

3

znania renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej nadal istnieją, zatem prawo do

tego świadczenia nie powinno być skarżącemu odebrane. Podstawy do odebrania go

nie stanowi zwłaszcza art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. ani też inne przepisy

prawa, gdyż nie zostały powołane przez Sąd Apelacyjny. Tym samym, uzasadnienie

wyroku jest niedostateczne i narusza art. 328 § 2 KPC. Ponadto – wbrew art. 5 KPC

– Sąd Apelacyjny nie pouczył wnioskodawcy o możliwości przeprowadzenia dowodu

z opinii innych biegłych, chociaż opinia złożona w postępowaniu pierwszoinstancyj-

nym nie rozstrzygnęła wątpliwości co do tego, czy stan zdrowia powoda uległ popra-

wie.

W konkluzji wnioskodawca żądał zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnie-

nia apelacji albo uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkie-

mu do ponownego rozpoznania, z zasądzeniem w każdym przypadku kosztów pro-

cesu według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji są częściowo trafne, lecz nie mogą doprowadzić do wydania

przez Sąd Najwyższy wyroku oczekiwanego przez skarżącego.

Skarżący, w związku z uznaniem go inwalidą III grupy z powodu choroby za-

wodowej i przyznaniem z tego tytułu renty inwalidzkiej od 1992 r., został w 1997 r.

skierowany na kontrolne badanie lekarskie mające na celu ustalenie aktualnego

stanu zdrowia. Z art. 78 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. w zaopatrzeniu emerytal-

nym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 30, poz. 267 ze zm.) wynika, że prawo do

świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy ulega zmianie, jeżeli w wyniku

badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, nastąpi zmiana

stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie. Je-

żeli przy tym okaże się, że prawo do świadczenia ustało, np. ze względu na brak nie-

zdolności do pracy, organ rentowy – stosownie do art. 87 wymienionej ustawy – wy-

daje odpowiednią decyzję. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) wskazane wyżej przepisy mają odpowiednie

zastosowanie w sprawach dotyczących rent inwalidzkich z tytułu wypadku przy pracy

lub choroby zawodowej, między innymi w zakresie postępowania w tych sprawach,

orzekania o inwalidztwie oraz orzekania o powstaniu i ustaniu prawa do tych rent.

4

Na podstawie wyników badania lekarskiego i orzeczenia Wojewódzkiej Komisji

Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w G. z dnia 30 lipca 1997 r., z których

wynikało, że obecnie nie stwierdza się u wnioskodawcy inwalidztwa z powodu choro-

by zawodowej (dychawicy oskrzelowej), organ rentowy wstrzymał od dnia 1 września

1997 r. dalszą wypłatę renty inwalidzkiej przyznanej mu z tego tytułu. Jak z powyż-

szego wynika, z punktu widzenia regulacji zawartej w art. 78 i art. 87 ustawy z dnia

14 grudnia 1982 r. postępowanie organu rentowego było prawidłowe, gdyż stan

zdrowia wnioskodawcy wywołany chorobą zawodową uległ poprawie w takim stop-

niu, że nie było podstaw do stwierdzenia inwalidztwa. Skoro zatem na skutek odwo-

łania wnioskodawcy Sąd Wojewódzki dopuścił dowód z opinii lekarzy biegłych, ich

rola polegała na ustaleniu, jakie zmiany zaszły w stanie zdrowia wnioskodawcy i czy

nadal jest on inwalidą III grupy z powodu choroby zawodowej. Tak również określił

zadania biegłych Sąd Wojewódzki w postanowieniu o przeprowadzeniu tego dowo-

du. Ponieważ jednak w odwołaniu wnioskodawca napisał, że stan jego zdrowia uległ

pogorszeniu, lekarze biegli stwierdzili w opinii, że gdy chodzi o układ oddechowy „są

jednomyślni” co do tego, że „nie nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia i brak jest in-

walidztwa zawodowego”.

Sąd Wojewódzki, oceniając powyższą opinię, uznał, że może ona służyć za

podstawę ustaleń, gdyż jest „logiczna i uzasadniona” i przytoczył jej fragment zawie-

rający stwierdzenie, że nie nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia skarżącego. Wpraw-

dzie Sąd Wojewódzki w pozostałych rozważaniach wskazał, powołując się również

na opinię biegłych, że stwierdzona u skarżącego w przeszłości choroba zawodowa

nie powoduje obecnie niezdolności do pracy i inwalidztwa którejkolwiek grupy, jednak

argument braku pogorszenia stanu zdrowia nie powinien być przytoczony jako

usprawiedliwienie decyzji organu rentowego o wstrzymaniu dalszej wypłaty świad-

czenia. Prawo wnioskodawcy do pobierania nadal renty inwalidzkiej nie zależało bo-

wiem od pogorszenia się stanu jego zdrowia, lecz od istnienia przynajmniej stanu

dotychczasowego, czyli inwalidztwa III grupy. Mówiąc inaczej, tylko poprawa stanu

zdrowia w stopniu powodującym brak inwalidztwa uzasadniała wstrzymanie wypłaty

świadczenia.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, uznając, że

apelacja stanowi „gołosłowną polemikę” z opinią biegłych. Tym samym dał powód do

słusznego co do zasady zarzutu, że niestwierdzenie pogorszenia stanu zdrowia nie

może być podstawą „odebrania” świadczenia, lecz tylko brak inwalidztwa. Słusznie

5

również skarżący zarzucił, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 328 § 2 KPC, gdyż rozs-

trzygając o uprawnieniach materialnoprawnych wnioskodawcy nie przytoczył odpo-

wiednich przepisów prawa i ograniczył się do wskazania art. 385 KPC stanowiącego

podstawę oddalenia apelacji. Podobnie zresztą uczynił Sąd Wojewódzki, który po-

wołał tylko art. 18 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypad-

ków przy pracy i chorób zawodowych, przewidujący, że warunkiem przyznania renty

inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej lub wypadku przy pracy jest istnienie inwa-

lidztwa.

Jednak opisane uchybienia Sądu Apelacyjnego nie mogły mieć wpływu na

wynik sprawy. Sąd ten bowiem również ustalił, że podstawą przyznania wnioskodaw-

cy 5 lat temu renty inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej była astma oskrzelowa

wymagająca leczenia i leczona. Obecnie schorzenie to nie powoduje niedomogi od-

dechowej i inwalidztwa i już od dłuższego czasu nie wymaga też leczenia. Powyższe

okoliczności – zdaniem Sądu Apelacyjnego – świadczą o istotnej poprawie zdrowia

skarżącego, a nie – jak skarżący utrzymuje – o jego pogorszeniu. Gdyby bowiem

takie było, wymagałby „stałego i nieprzerwanego leczenia”. Nie stanowią natomiast –

w ocenie Sądu drugiej instancji – pogorszenia wywołanego skutkami choroby zawo-

dowej zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych oraz stan po operacji lewego

stanu kolanowego, gdyż nie pozostają w związku z chorobą zawodową. Ze stanowis-

ka Sądu Apelacyjnego wynika więc, że wyrok Sądu Wojewódzkiego oddalający od-

wołanie został uznany za trafny dlatego, że zgodnie z opinią biegłych u wnioskodaw-

cy nie stwierdza się już istnienia inwalidztwa pozostającego w związku z chorobą

zawodową, zatem nie ma podstaw do dalszego wypłacania świadczenia uzależnio-

nego od istnienia inwalidztwa. Mimo tego więc, że Sąd Apelacyjny nie przytoczył art.

78 i art. 87 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowni-

ków i ich rodzin, ustalenia i argumentacja tego Sądu wskazują, że rozpoznawał

sprawę na ich podstawie. Wymagała tego zresztą kontrola wyroku Sądu Wojewódz-

kiego dokonywana w związku ze złożoną apelacją i oddaleniem przez Sąd pierwszej

instancji odwołania od decyzji organu rentowego, opartej na podstawie tychże prze-

pisów.

Niewskazanie przez Sąd Wojewódzki art. 78 i art. 87 ustawy nie mogło mieć

wpływu na wynik sprawy także z tej przyczyny, że z punktu widzenia prawa do renty

inwalidzkiej podstawowe znaczenie ma kwestia inwalidztwa. Wynika to z art. 18

ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. W tym zaś aspekcie Sądy obu instancji wyjaśniły i

6

rozpoznały sprawę, natomiast zastosowanie art. 78 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.

jest tylko prostą konsekwencją ustalenia braku inwalidztwa.

Nie może także odnieść skutku zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd Apela-

cyjny art. 5 KPC. Przepis ten nakłada na sąd obowiązek udzielania stronom wystę-

pującym bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności

procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ich

zaniedbań. Jak jednak wynika z jego sformułowania, chodzi o „potrzebne wskazów-

ki”, czyli takie, bez których strona nie mająca pomocy prawnej ze strony profesjonal-

nego pełnomocnika procesowego pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i

nie mogła zrealizować swoich uprawnień. Gdy chodzi o rozpoznawaną sprawę, to –

wbrew zapatrywaniu skarżącego – nie istniała w niej obiektywna potrzeba informo-

wania wnioskodawcy o możliwości zgłoszenia w postępowaniu apelacyjnym dowodu

z opinii innych biegłych, gdyż problem jego inwalidztwa został wyjaśniony orzecze-

niami dwóch komisji lekarskich i opinią zespołu lekarzy biegłych, zawierającymi

zgodną ocenę, że wnioskodawca nie jest obecnie inwalidą którejkolwiek grupy z ty-

tułu choroby zawodowej, chociaż rozważanie kwestii pogorszenia stanu zdrowia było

zbędne. Należy zarazem podkreślić, że dowód z opinii biegłych w postępowaniu

pierwszoinstanycjnym został przeprowadzony przez Sąd Wojewódzki z urzędu.

Z tych względów i stosownie do art. 39312

KPC Sąd Najwyższy oddalił kasa-

cję.

========================================