II UKN 433/98

Wyrok z dnia 8 lipca 1999 r.

II UKN 433/98

Osobie, która przed dniem 15 listopada 1991 r. nie spełniała wymagań do

przyznania emerytury, gdyż warunki do jej przyznania spełniła dopiero z dniem

1 grudnia 1991 r., nie przysługuje prawo do umieszczenia w spisie osób

uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych,

choćby data decyzji ustalającej prawo do emerytury z dniem 1 grudnia 1991 r.,

wraz z jej wzrostem z tytułu pracy w szczególnych warunkach, poprzedzała

datę 15 listopada 1991 r. (art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekom-

pensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz

utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent, Dz.U. Nr 30, poz.

164 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Maria Tyszel, Sędziowie: SN Stefania Szymańska

(sprawozdawca), SA Krystyna Bednarczyk.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 1999 r. sprawy z wniosku Jó-

zefa Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o świadec-

twa rekompensacyjne, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjne-

go w Rzeszowie z dnia 5 czerwca 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Działając na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekom-

pensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty nie-

których wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164, określanej

dalej jako „ustawa z dnia 6 marca 1997 r.”), Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Od-

dział w R. zawiadomił wnioskodawcę Józefa Z. o odmowie umieszczenia go w spisie

osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych. Organ

rentowy podał, że wnioskodawca nie spełnił podstawowej przesłanki nabycia prawa

2

do nieodpłatnych świadectw rekompensacyjnych, ponieważ przed dniem 15 listopa-

da 1991 r. nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty.

W odwołaniu wnioskodawca, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez

zobowiązanie organu rentowego do umieszczenia go w spisie osób uprawnionych do

nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych, zarzucił błędną wykładnię

przepisów prawa. Podniósł, że choć przyznanie mu świadczenia emerytalnego nas-

tąpiło z dniem 1 grudnia 1991 r., to jednak decyzja emerytalna ustalała jego upraw-

nienie do wzrostu świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych i tak zwięk-

szoną emeryturę w miesiącu tym otrzymał. Ta okoliczność winna mieć decydujące

znaczenie przy rozpoznawaniu uprawnień do dochodzonych świadectw rekompen-

sacyjnych.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie, wyro-

kiem z dnia 17 marca 1998 r., odwołanie to oddalił. Sąd ustalił, że wnioskodawca od

dnia 1 grudnia 1991 r. pobiera wcześniejszą emeryturę, przyznaną decyzją ZUS-Od-

działu w R. z dnia 30 października 1991 r. Do wniosku emerytalnego z dnia 3 paź-

dziernika 1991 r. dołączone zostało świadectwo wykonywania przez wnioskodawcę

pracy w szczególnych warunkach przez okres wynoszący lat 15, co skutkowało

uwzględnieniem w decyzji emerytalnej 10% wzrostu świadczenia. Tak zwiększona

emerytura pobierana była przez wnioskodawcę w miesiącu grudniu 1991 r., aż do

czasu wydania decyzji rewaloryzacyjnej z dnia 15 grudnia 1991 r., która określiła z

dniem 1 stycznia 1992 r. nową wysokość świadczenia – już bez omawianego wzros-

tu. W tym stanie Sąd Wojewódzki uznał odwołanie za nieuzasadnione. Powołując w

podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r., Sąd

podzielił pogląd organu rentowego, że konieczną przesłanką nabycia prawa do nie-

odpłatnych świadectw rekompensacyjnych jest posiadanie przed dniem 15 listopada

1991 r. statusu emeryta lub rencisty uprawnionego do wzrostu czy dodatku z tytułu

pracy w szczególnych warunkach. Tego warunku odwołujący się nie spełnił, ponie-

waż status emeryta osiągnął dopiero z dniem 1 grudnia 1991 r. i to niezależnie od

przyznanego mu w decyzji emerytalnej 10% wzrostu świadczenia. Sąd podkreślił, iż

zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1993 r., II UZP 28/93

(OSNCP 1994 z. 4, poz. 87) datą ustalenia prawa do emerytury lub renty jest data,

od której ustalono prawo do pobierania świadczenia.

W apelacji skarżący zarzucił, że już z dniem 1 listopada 1991 r. spełniał usta-

wowe przesłanki nabycia prawa do emerytury dochodzonej wnioskiem z dnia 3 paź-

3

dziernika 1991 r. na podstawie przepisów ustawy o z.e.p., stąd niezależnie od decyzji

emerytalnej z dnia 30 października 1991 r. ustalającej prawo do emerytury z dniem 1

grudnia 1991 r., spełnione zostały przez niego określone w powołanym przepisie

ustawy z dnia 6 marca 1997 r. warunki do uzyskania świadectw rekompensacyjnych.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w Rzeszowie oddalił apelację jako

nieuzasadnioną. W motywach wyroku podkreślił, iż Sąd Wojewódzki przeprowadził

wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrane dowody należycie ocenił, doko-

nując – podzielanej przez Sąd Apelacyjny - oceny prawnej sprawy, sprowadzającej

się do przyjęcia, że w świetle art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r., wniosko-

dawca nie jest uprawniony do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych.

W świetle powołanego przepisu – jak trafnie przyjął to Sąd pierwszej instancji –

warunkiem koniecznym do ustalenia uprawnienia do świadectw rekompensacyjnych

jest posiadanie przez ubiegającego się o te świadectwa statusu emeryta bądź renci-

sty przed dniem 15 listopada 1991 r. Status ten zaś potwierdzony być powinien sto-

sowną decyzją organu rentowego, przy czym – jak słusznie podniósł Sąd Wojewódz-

ki – datą ustalenia prawa do emerytury lub renty jest data, od której ustalono prawo

do pobierania świadczenia. W odniesieniu do skarżącego datą tą jest dzień 1 grudnia

1991 r., określony w decyzji emerytalnej z dnia 30 października 1991 r. Chybiony jest

także zarzut apelacji dotyczący rzekomego spełnienia przez skarżącego przesłanek

do uzyskania emerytury już na dzień 1 listopada 1991 r. Przyznanie wnioskodawcy

wcześniejszej emerytury nastąpiło w trybie przepisów (wydanego z delegacji art. 27

ust. 3 ustawy o z.e.p.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26

stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z

pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 27). W § 1 ust. 1

tego rozporządzenia określone zostały warunki uprawniające do wcześniejszej

emerytury, których spełnienie w świetle art. 76 ustawy o z.e.p. skutkowało przyz-

naniem tego świadczenia. Jednym z nich było rozwiązanie stosunku pracy w okolicz-

nościach określonych w art. 1 ust. 1 i 2 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989

r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przy-

czyn dotyczących zakładu pracy oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19). W przypadku wnioskodawcy ten warunek – jak wynika z świadectwa pracy

ostatniego pracodawcy [...] - spełniony został dopiero z dniem 1 grudnia 1991 r. Dla-

tego wnioskodawca najwcześniej w tym dniu mógł uzyskać uprawnienie emerytalne.

To zaś przesądza o wyniku sprawy, ponieważ przed dniem 15 listopada 1991 r. – jak

4

tego wymaga przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r., skarżący nie był

emerytem czy rencistą i to niezależnie od przyznanego w decyzji emerytalnej z 30

października 1991 r. 10% wzrostu świadczenia z tytułu pracy w szczególnych wa-

runkach. Przyznanie tego wzrostu nastąpiło wyłącznie wobec wydania decyzji eme-

rytalnej przed dniem 15 listopada 1991 r., tj. dniem opublikowania w Dzienniku Ustaw

ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach

ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, którą zniesiono dodatki

czy wzrosty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakte-

rze.

W kasacji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2

ustawy z dnia 6 marca 1997 r. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastoso-

wanie – polegające na przyjęciu, że nie spełnia on kryteriów zawartych w tym prze-

pisie, pomimo że decyzja o nabyciu uprawnień emerytalnych została wydana w dniu

30 października 1991 r. Dlatego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez ustale-

nie prawa do świadectw rekompensacyjnych, ewentualnie o jego uchylenie i przeka-

zanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega od-

daleniu na mocy art. 39312

KPC.

Myli się skarżący utrzymując, że spełnia wymagania określone w art. 3 ust. 2

ustawy z dnia 6 marca 1997 r. do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensa-

cyjnych. Jak trafnie bowiem stwierdził Sąd Wojewódzki, co w całości następnie zaa-

kceptował Sąd Apelacyjny, warunkiem koniecznym, w świetle tego przepisu, do

ustalenia takiego uprawnienia jest posiadanie statusu emeryta lub rencisty uprawnio-

nego do wzrostu lub dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach przed dniem

15 listopada 1991 r. Wbrew zaś stanowisku wyrażonemu w kasacji, wnioskodawca

tego warunku nie spełnia. Przed tą datą nie miał bowiem – jak to zasadnie przyjęły

Sądy obu instancji – ustalonego prawa do emerytury lub renty. Sąd Najwyższy w

całości podziela argumentację prawną przytoczoną odnośnie tej kwestii w uzasad-

nieniu Sądu Apelacyjnego. W wydanej przez organ rentowy w dniu 30 października

1991 r. decyzji o przyznaniu wnioskodawcy wcześniejszej emerytury zaznaczono, że

świadczenie to przysługuje mu od dnia 1 grudnia 1991 r., a więc od następnego dnia,

5

w którym ustał stosunek pracy, co było warunkiem przyznania mu tego świadczenia

– stosownie do przepisów omówionych dokładnie przez Sąd Apelacyjny. Dopiero

więc z tą datą wnioskodawca uzyskał status emeryta. Wbrew stanowisku wyrażo-

nemu w kasacji, data wydania decyzji przyznającej emeryturę nie ma więc znacze-

nia. Wnioskodawca podważając to stanowisko powołuje się tylko na swoje subiek-

tywne przekonanie, iż nabył uprawnienia emerytalne z dniem 30 października 1991 r.

Pozostaje to w oczywistej sprzeczności z treścią decyzji i ustalonym prawidłowo

stanem faktycznym sprawy oraz przepisami prawa powołanymi przez Sąd Apelacyj-

ny. Innych zarzutów w kasacji nie wskazano.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł zatem jak w sentencji wy-

roku.

========================================