II UKN 231/99

Wyrok z dnia 5 sierpnia 1999 r.

II UKN 231/99

Powaga rzeczy osądzonej, z której korzysta prawomocny wyrok sądu

pracy i ubezpieczeń społecznych wydany w sprawie o prawo do świadczenia z

ubezpieczenia społecznego, wyłącza możliwość ponownego wszczęcia postę-

powania o to samo świadczenie, zarówno przed organem rentowym, jak i przed

sądem. Wzruszenie ustaleń stanowiących podstawę takiego wyroku i wydanie

przez organ rentowy nowej decyzji jest możliwe tylko w okolicznościach prze-

widzianych w art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Beata Gudowska

(sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 1999 r. sprawy z wniosku

Ewy Ć. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ż. o rentę in-

walidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi

z dnia 4 lutego 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Ewa Ć., urodzona 14 listopada 1956 r., zatrudniona w różnych zawodach,

ostatnio do 11 listopada 1991 r. jako sprzątająca w szkole, pobierała od 12 listopada

1991 r. rentę inwalidzką odpowiednią do zaliczenia jej do III grupy inwalidztwa z

ogółu schorzeń. Na skutek badań kontrolnych stwierdzono ustanie jej niezdolności

do wykonywania zatrudnienia i wstrzymano wypłatę świadczeń od dnia 1 lipca 1993

r. W dniu 6 marca 1997 r. ubezpieczona (bez wykazania wykonywania zatrudnienia

po wstrzymaniu renty), złożyła do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ż.

wniosek o przyznanie prawa do renty inwalidzkiej. Przy jego rozpoznaniu Obwodowa

Komisja Lekarska do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczyła wnioskodawczynię

2

do II grupy inwalidztwa, lecz orzeczenie to zmieniono w trybie nadzoru i organ rento-

wy - decyzją z dnia 21 lipca 1997 r. - odmówił jej prawa do renty w oparciu o orze-

czenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, uznają-

ce ją za zdolną do wykonywania zatrudnienia.

W odwołaniu wnioskodawczyni domagała się przyznania renty inwalidzkiej

według II grupy inwalidztwa od listopada 1994 r. oraz ustalenia prawa do renty od

czasu jej wstrzymania.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi po stwier-

dzeniu merytorycznej trafności tej decyzji, wyrokiem z dnia 7 października 1998 r.

dokonał ustalenia, że odwołująca się była częściowo niezdolna do pracy w okresie

od 26 czerwca do 31 grudnia 1998 r., i oddalił odwołanie w pozostałej części.

W apelacji od tego wyroku ubezpieczona kwestionowała tryb dokonania

zmiany oceny stanu jej zdrowia w postępowaniu sądowym oraz zarzuciła, że wyrok

Sądu Wojewódzkiego nie rozstrzyga w rzeczywistości o jej uprawnieniu do renty in-

walidzkiej. Podniosła także, że wyrok został wydany przez sędziego, o którego wyłą-

czenie wnosiła w odwołaniu, a wniosek jej nie został rozpoznany.

Sąd Apelacyjny w Łodzi nie podzielił argumentów skarżącej i nie uwzględnił

wniosków apelacji . Uznał, że Sąd pierwszej instancji dostatecznie wyjaśnił wszystkie

okoliczności faktyczne oraz że oparł swe ustalenia na dowodach nie budzących

wątpliwości. Stwierdził także, że - skoro odwołanie zostało oddalone - to zapadło

orzeczenie co do istoty sporu, a jego przedmiotem była odmowa prawa wnioskodaw-

czyni do renty inwalidzkiej.

Kasacja ubezpieczonej wywiedziona została na podstawie naruszenia:

przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 45

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności przez dopuszczenie do udziału w składzie

orzekającym sędziego, który już orzekał w niniejszej sprawie oraz wydał wyrok nieko-

rzystny dla skarżącej, mimo że złożyła wniosek o jego wyłączenie; art. 316 KPC w

związku z art. 233 § 1 i art. 227 KPC przez pominięcie w zaskarżonym wyroku oko-

liczności ujawnionych w sprawie, a w szczególności opinii psychologicznej z dnia 5

marca 1997 r., wyników badań EEG, opinii biegłych z Akademii Medycznej w Ł.,

potwierdzających pogłębiające się wiekiem bóle głowy po urazie w 1982 r., narusze-

nie równości stron przez uniemożliwienie skarżącej zapoznania się z dokumentacją

zgromadzoną w sprawie oraz naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 24

3

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przez przyjęcie, że skarżąca jest zdolna do

wykonywania pracy; § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca

1983 r. w sprawie zasad działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrud-

nienia, trybu odwoławczego oraz sprawowania nadzoru nad działalnością tych ko-

misji (Dz.U. Nr 36, poz. 166) przez nieuwzględnienie w opiniach lekarzy całej doku-

mentacji i nieudostępnienie skarżącej opinii lekarskich.

Na tych podstawach skarżąca żądała uchylenia wyroku Sądu drugiej instancji i

przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Kasacja - w części, w której opiera się na podstawie naruszenia przepisów

postępowania, odniesionej do faktu trzykrotnego udziału sędziego w orzekaniu w

sprawach rozpoznawanych przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Łodzi, na skutek odwołania ubezpieczonej od decyzji organu rentowego -

stanowi powtórzenie zarzutów podniesionych w apelacji. Co do zasadności zarzutu o

nieprawidłowości składu sądzącego wypowiedział się już Sąd Apelacyjny, słusznie

wskazując, że wniosek o wyłączenie sędziego został nieprawidłowo sformułowany,

jako żądanie "wyłączenia sędziów biorących udział w dwu poprzednich sprawach", a

wobec jego niesprecyzowania, rozpoznanie kolejnej sprawy przez tego samego sę-

dziego nie miało wpływu ani na ważność postępowania, ani trafność rozstrzygnięcia.

Jest przy tym oczywiste, że rozpoznanie spraw tych samych stron przez takie

same składy sądzące jest dopuszczalne, w związku z czym udział sędziego w spra-

wie wnioskodawczyni rozpoznawanej wcześniej nie stanowi przesłanki wyłączenia w

sprawie rozpoznawanej później, chyba że zostały uprawdopodobnione okoliczności

przewidziane w art. 49 KPC; okoliczności tych jednak wnioskodawczyni w ogóle nie

podniosła. Trzeba także podkreślić, że omawiany zarzut dotyczy wprost postępowa-

nia przez Sądem pierwszej instancji, a zatem nie może uzasadniać kasacji, środka

odwoławczego od orzeczenia sądów drugiej instancji (art. 392 § 1 KPC). W ramach

podstawy drugiej z art. 3931

KPC można bowiem skutecznie wytykać tylko uchybie-

nia przepisom postępowania popełnionym przez Sąd drugiej, a nie pierwszej instan-

cji, i to tylko wówczas, gdy miały wpływ na wynik sprawy.

4

2. Mieszczący się w tej samej podstawie zaskarżenia, zawarty w kasacji zarzut

ustalenia niewłaściwej podstawy faktycznej wyroku przy naruszeniu art. 316 w

związku z art. 233 § 1 i art. 227 KPC nie dotyczy wad postępowania, które mogły

mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sporu. Sąd pierwszej instancji rozpoznał

sprawę na skutek odwołania od nowej decyzji organu rentowego, która została wy-

dana na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Brak prawa

wnioskodawczyni do renty inwalidzkiej został bowiem prawomocnie stwierdzony wy-

rokiem Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 27 marca 1995 r. [...] po ustaleniu, że

inwalidztwo warunkujące to prawo ustało oraz nie powstało przed upływem 18 mie-

sięcy od wstrzymania wypłaty tego świadczenia. Powaga rzeczy osądzonej tym wy-

rokiem wyłączała możliwość ponownego wszczęcia postępowania o to samo rosz-

czenie zarówno przed organem rentowym , jak i przed sądem, bez przedłożenia no-

wych dowodów lub wskazania nieznanych okoliczności istniejących przed wydaniem

decyzji, mających wpływ na jej zmianę (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20

września 1978 r., II UZP 7/78, OSNCP 1979 z. 3, poz. 48, postanowienie z dnia 19

stycznia 1984 r., II URN 131/83, OSNCP 1984 z. 10, poz. 177, wyrok z dnia 8 paź-

dziernika 1986 r., II URN 182/86, OSNCP 1987 z. 12, poz. 212 oraz postanowienie z

dnia 14 stycznia 1997 r., II UKN 50/96, OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 328). Wobec

tego zakres rozpoznania sporu ograniczony był wyłącznie do stwierdzenia nawrotu

niezdolności do pracy przed dniem 31 grudnia 1994 r. Wskazane zatem w uzasad-

nieniu kasacji braki opinii biegłych, jako odnoszące się do aktualnego stanu zdrowia,

nie miały żadnego znaczenia i nie stanowiły o naruszeniu przepisu art. 233 § 1 KPC,

i choć w kasacji twierdzi się inaczej, pozostaje to także w zgodzie z art. 227 KPC.

3. W kasacji nie przedstawiono uzasadnienia zarzutów naruszenia przez Sąd

Apelacyjny prawa materialnego, jak też nie zostało wykazane, czy Sąd drugiej ins-

tancji przepisy te błędnie wyłożył, czy niewłaściwie zastosował. Ponadto nie określo-

no prawidłowo przepisów tego prawa, gdyż wnoszący kasację nie wyjaśnił, czy za-

rzut naruszenia przepisu art. 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) dotyczy

brzmienia tego przepisu sprzed, czy po dniu 1 września 1997 r., a więc po zmianie

dokonanej ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopa-

trzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461). Te

braki kasacji uniemożliwiają Sądowi Najwyższemu zajęcie stanowiska co do trafności

5

omawianego zarzutu, przy czym jest oczywiste, że Sąd Apelacyjny nie mógł naru-

szyć przepisu § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1983 r. w

sprawie zasad działania komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu

odwoławczego oraz sprawowania nadzoru nad działalnością tych komisji (Dz.U. Nr

36, poz. 166). Przepis ten, jako regulujący postępowanie administracyjne przed or-

ganem rentowym, nie był i nie mógł być stosowany przez Sąd drugiej instancji, nie-

zależnie od faktu, że w chwili wydania zaskarżonego wyroku nie obowiązywał (por.

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie

orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych - Dz.U. Nr 99, poz. 612).

W konsekwencji Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39312

KPC.

========================================