II UKN 89/99

Wyrok z dnia 18 sierpnia 1999 r.

II UKN 89/99

Dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy na określonym stano-

wisku na podstawie aktualnego okresowego orzeczenia lekarskiego, które było

oczywiście błędne, może stanowić zewnętrzną przyczynę wypadku, o jakim

mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr

30, poz. 144 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra-

wozdawca), Jerzy Kuźniar.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 1999 r. sprawy z po-

wództwa Janiny M. przeciwko N. Spółce Węglowej Spółce Akcyjnej w T. Kopalni

Węgla Kamiennego „Z.” w L. o sprostowanie protokołu powypadkowego, na skutek

kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Katowicach-Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 27 sierpnia 1998

r. [...]

I. z m i e n i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Tychach z

dnia 27 kwietnia 1998 r. [...] i ustalił, że zgon Macieja M. w dniu 19 sierpnia 1997 r.

nastąpił wskutek wypadku przy pracy;

II. zasądził od N. Spółki Węglowej S.A. w T. Kopalni Węgla Kamiennego „Z.” w

L. na rzecz powoda kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem kosztów postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Pozwem przeciwko N. Spółce Węglowej S.A. w T., Kopalni Węgla Kamienne-

go "Z." w L., Janina M. domagała się sprostowania protokołu [...], ustalenia okoliczno-

ści i przyczyn zgonu jej męża w dniu 19 sierpnia 1997 r. Twierdziła, że zgon, który

2

nastąpił na terenie kopalni, był spowodowany nadmiernym wysiłkiem, stresem oraz

ciężkimi warunkami pracy, którą mąż jej wykonywał jako górnik pod ziemią.

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 1998 r. Sąd Rejonowy w Tychach powództwo

oddalił. Ustalił, że w dniu 19 sierpnia 1997 r. Maciej M. wykonywał pracę polegającą

na podpinaniu węży hydraulicznych do metalowej obudowy w ścianie rabowanej sek-

cji, a po skończonej dniówce roboczej, podczas zdążania pociągiem pod szyb, nagle

zasłabł, stracił przytomność i bez jej odzyskania zmarł. Przyczyną zgonu była ostra

niewydolność krążeniowo-oddechowa na tle świeżego zawału mięśnia sercowego w

obrębie przegrody serca.

W apelacji powódka podnosiła, że w świetle opinii lekarskich uzyskanych

przez Sąd pierwszej instancji, pozwany pracodawca zatrudniał jej męża w pracy pod

ziemią, dla jego schorzeń przeciwwskazanej i odpowiada na zasadzie ustawy z dnia

12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo-

wych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 1998 r. Sąd Wojewódzki w Katowicach-Ośrodek

Zamiejscowy w Rybniku apelację powódki oddalił. Sąd drugiej instancji nie stwierdził

żadnych czynników związanych z wykonywaniem pracy, które mogłyby wywołać wy-

padek: praca nie była przeciążająca, nie wymagała wysiłku fizycznego, odbywała się

wprawdzie na końcu chodnika wysokiego miejscami na 1,5 m, lecz w normalnej pod

ziemią temperaturze i bez zapylenia, nie istniała też żadna sytuacja stresowa. Przy-

czyny zgonu pracownika Sąd dopatrzył się wśród jego wewnętrznych schorzeń: nad-

ciśnienia tętniczego i choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego z cechami niedo-

tlenienia, zgłaszanymi już w 1993 r., a potwierdzanymi opiniami biegłego kardiologa

oraz Ś. Akademii Medycznej. Sąd spostrzegł, że mąż powódki przeszedł w dniu 4

marca 1996 r. okresowe badania lekarskie i uzyskał ważne do 1998 r. orzeczenie o

pełnej zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, dlatego nie uznał

za przyczynę wypadku także dopuszczenia go do pracy w dniu zgonu.

Kasację od omawianego wyroku powódka oparła na podstawie obrazy prawa

materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Na uzasadnienie

przywołała przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji dowody i twierdziła, że

prawdopodobieństwo przemawia za tym, iż przy tak złym stanie zdrowia jej mąż nie

powinien być w ogóle dopuszczony do pracy na dole, wobec czego samą pracę na

stanowisku górniczym określiła jako przyczynę jego zgonu. Wobec tych stwierdzeń

3

zarzuciła, że wyrok Sądu drugiej instancji pozostaje w sprzeczności z utrwalonym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, który przyjmował jako przyczynę zewnętrzną wy-

padku dopuszczenie do pracy pracownika dotkniętego schorzeniem samoistnym (wy-

rok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1977 r. ,III PRN 49/77, OSPiKA 1979 nr 3,

poz. 48) oraz każdą inną przyczynę zewnętrzną, w tym także pracę w normalnych

warunkach, jeżeli tylko spowodowała lub w istotnym stopniu wpłynęła na wystąpienie

u pracownika zawału serca (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1977 r., III

PRN 17/77 oraz z dnia 9 lipca 1991 r., II PRN 3/91, OSP 1992 nr 11, poz. 263).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się do argumentów kasacji dotyczących pojęcia zewnętrznej przy-

czyny wypadku przy pracy w świetle orzeczeń Sądu Najwyższego, należy stwierdzić,

że definicja wypadku przy pracy była w tych orzeczeniach wykładana w sposób jed-

nolity. Zdaniem Sądu Najwyższego, wypadkiem przy pracy jest zdarzenie ubezpie-

czeniowe wywołane zadziałaniem przyczyny lub choćby współprzyczyny zewnętrz-

nej, pozostającej w związku z pracą, która mogła mieć wpływ na powstanie lub pog-

łębienie się stanu chorobowego pracownika. W sytuacji, gdy stan zdrowia pracowni-

ka stanowił przeciwwskazanie do wykonywania powierzonych czynności, Sąd Naj-

wyższy stwierdzenie wypadku przy pracy wiązał z koniecznością wystąpienia dodat-

kowych zdarzeń lub okoliczności nietypowych dla normalnych stosunków pracy,

nadzwyczajnych sytuacji, wiążących się z zakłóceniem przebiegu pracy, jak np. nie-

odpowiednie warunki pracy, nieprawidłowości w sposobie wykonywania pracy, nad-

mierne przeciążenie pracą, stres itp. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 11

lutego 1963 r., III PO 15/63, OSNCP 1965 z. 1, poz.8, wyrok z dnia 3 kwietnia 1968 r.

I PR 76/68, nie publikowany, wyrok z dnia 12 grudnia 1974 r., II PR 262/74, OSNCP

1975 z. 7-8, poz. 122, wyrok z dnia 27 czerwca 1977 r., III PRN 18/77, nie publiko-

wany oraz wyrok z dnia 9 grudnia 1977 r., III PRN 49/77, OSPiKA 1979 nr 3 poz.48).

Wśród czynników o nietypowym, odbiegającym od pracowniczej normy spo-

sobie wykonywania pracy, Sąd Najwyższy przyjmował również dopuszczenie do

pracy pracownika - z naruszeniem zakazu z art. 229 § 4 KP po jego nowelizacji, do-

konanej ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) - bez przeprowadzenia ba-

dań kontrolnych lub po upływie terminu obowiązującego do przeprowadzenia takich

4

badań (por. wyroki z dnia 16 kwietnia 1997 r., II UKN 66/97,OSNAPiUS 1998 nr 2,

poz. 53 oraz z dnia 20 listopada 1997 r. II UKN 347/97, OSNAPiUS 1998 nr 17, poz.

525, z dnia 5 września 1996 r., II PRN 9/96, OSNAPiUS 1997 nr 5, poz. 70). Z kolei

w wyroku z dnia 23 kwietnia 1997 r. (II UKN 76/97, OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 99)

Sąd Najwyższy wyznaczył przeciwstawny przytoczonemu zakazowi obowiązek pra-

codawcy dopuszczenia do pracy pracownika legitymującego się aktualnym orzecze-

niem lekarskim o braku przeciwwskazań do jej wykonywania, a ponadto przyjął, że

wykonanie tego obowiązku nie może być oceniane jako zewnętrzna współprzyczyna

wypadku przy pracy.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym stwierdza, że obowiązek dopuszcze-

nia do pracy pracownika legitymującego się aktualnym wynikiem badania profilak-

tycznego, nie jest bezwzględny, w związku z czym pracodawca może wynik badania

uznać za niewystarczający. Nie chodzi bowiem o uzyskanie jakiegokolwiek zaświad-

czenia, ale takiego, które stanowi efekt właściwej oceny zdolności pracownika do

pracy na danym stanowisku, dokonanej po przeprowadzeniu wszystkich badań wy-

maganych od pracownika przepisem art. 211 pkt 5 KP w związku z przepisami roz-

porządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie

przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki

zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów

przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.). Wynika to z okreś-

lonej w art. 15 KP podstawowej zasady prawa pracy, nakazującej zapewnienie pra-

cownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz stwarzającej po stronie

pracowników uprawnienie do zapewnienia im faktycznego bezpieczeństwa pracy

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1980 r., I PR 87/80, nie publikowa-

ny).

Zaświadczenie lekarskie zawierające błędną ocenę o zdolności do wykonywa-

nia pracy nie zapewnia właściwej ochrony przed szkodliwymi w konkretnym stanie

zdrowia pracownika warunkami pracy (art. 207 § 1 KP w związku z art. 212 pkt 1 i 3

KP). Zakaz dopuszczenia do pracy pracownika bez aktualnego zaświadczenia

lekarskiego implikuje obowiązek pracownika poddania się badaniu profilaktycznemu,

którego wynikiem jest - zgodnie z § 5 ust. 2 cytowanego rozporządzenia - orzeczenie

lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na określonym stanowisku.

Badający lekarz dokonuje oceny, czy dana praca nie stanowi zagrożenia dla zdrowia,

a więc należy przyjmować, że badania te mają zabezpieczyć pracownika przed wy-

5

konywaniem pracy, która może okazać się dla niego szkodliwa, a także zabezpie-

czyć pracodawcę przed ryzykiem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Jeżeli

ocena ta jest błędna i zezwala na dopuszczenie pracownika do wykonywania czyn-

ności w jego stanie zdrowia przeciwwskazanych, to wypadek zaistniały przy takiej

pracy ma cechy wypadku chronionego z art. 6 § 1 ustawy wypadkowej, bowiem

szkoda na osobie pracownika jest wówczas wywołana przyczyną zewnętrzną, pozos-

tającą w związku z pracą.

Dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy przeciwwskazanej w kon-

kretnym stanie zdrowia stanowi dla niego zagrożenie takiego samego stopnia, jak

zadziałanie szczególnych czynników, które judykatura uznaje za zewnętrzne przy-

czyny wypadku. W wykonywanej pracy zachodzi nadzwyczajna dla pracownika

sytuacja, wytworzona obiektywnymi okolicznościami od niego niezależnymi, toteż -

na gruncie ustawy wypadkowej - analizowany stan faktyczny wypełnia znamiona

zewnętrznej przyczyny wypadku, pozostającej w związku z pracą, wymienionej jako

jeden z tych elementów, które obejmuje ryzyko pracodawcy. Dlatego dopuszczenie

pracownika do wykonywania pracy na określonym stanowisku na podstawie aktual-

nego okresowego orzeczenia lekarskiego, które było oczywiście błędne, stanowi

zewnętrzną przyczynę wypadku, o jakim mowa w przepisie art. 6 ust 1 ustawy wy-

padkowej.

W tej sytuacji - w stanie faktycznym niniejszej sprawy - niezastosowanie wy-

mienionego przepisu przez Sąd drugiej instancji było bezzasadne. Tym samym pod-

niesiona w kasacji podstawa z art. 3931

pkt 1 KPC została wykazana, co - wobec

braku naruszenia istotnych przepisów postępowania i zarzutów w tym zakresie -

upoważnia Sąd Najwyższy do orzeczenia in merito, jak w sentencji (art. 39315

KPC).

========================================