I PKN 230/99

Wyrok z dnia 2 września 1999 r.

I PKN 230/99

Zatrudnienie nauczyciela przeniesionego w stan nieczynny na czas

określony w zastępstwie nauczyciela korzystającego z urlopu macierzyńskiego

nie oznacza, że przeniesienie w stan nieczynny było bezpodstawne.

Przewodniczący: SSN Józef Iwulski, Sędziowie: SN Jerzy Kwaśniewski (spra-

wozdawca), NSA Bogusław Gruszczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 września 1999 r. sprawy z powódz-

twa Aliny D.-H. przeciwko Szkole Podstawowej w B. o uznanie oświadczenia woli za

bezskuteczne, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sadu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 21 stycznia 1999 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Lipnie z dnia 26 listopada 1999 r. [...] i nie

obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lipnie, po ponownym rozpoznaniu sprawy z po-

wództwa Aliny D.-H. przeciwko Szkole Podstawowej w B. o przywrócenie do pracy,

wyrokiem z dnia 26 listopada 1998 r. powództwo to oddalił, a kosztami postepowania

obciążył Skarb Państwa.

Podstawę tego wyroku stanowiły następujące ustalenia.

Powódka od września 1987 r. była zatrudniona jako nauczyciel w Szkole

Podstawowej w M. Po kilku okresach pracy na podstawie umów o pracę na czas

określony, powódka od dnia 1 stycznia 1991 r. pracowała na podstawie umowy na

czas nie określony. Pracodawcą była Szkoła Podstawowa w B., a miejscem pracy

Punkt Filialny tej Szkoły w M. Od 15 września 1991 r. powódka była nauczycielem

mianowanym. W dniu 31 sierpnia 1996 r. powódka przedłożyła pracodawcy zaświad-

czenie lekarskie o swym stanie zdrowia, na podstawie którego uzyskała płatny urlop

2

dla poratowania zdrowia w okresie od 1 września 1996 r. do dnia 31 sierpnia 1997 r.

Pismem z dnia 27 maja 1997 r. pracodawca przeniósł powódkę w stan nieczynny od

dnia 1 września 1997 r. do dnia 28 lutego 1997 r., to jest do wygaśnięcia stosunku

pracy z mocy prawa.

Przeniesienie powódki w stan nieczynny pozwany pracodawca uzasadnił

zmianami organizacyjnymi polegającymi na likwidacji z dniem 31 sierpnia 1996 r.

Szkolnego Punktu Filialnego w M. Te zmiany według Sądu rzeczywiście nastąpiły.

Stosownie do decyzji Zarządu Gminy R. likwidacji uległa jednostka organizacyjna w

M. składająca się z trzech oddziałów. Uczniowie zlikwidowanej Szkoły zostali przeka-

zani do Szkoły w B. w ramach oddziałów tam istniejących. W konsekwencji tych

zmian uległa zmniejszeniu pula godzin lekcyjnych.

Uzasadniając ocenę, że przeniesienie powódki w stan nieczynny nastąpiło

zgodnie z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, Sąd Pracy przedstawił ponadto ustalenia

co do okoliczności istotnych z punktu widzenia zarzutu powódki, że dyrektor szkoły

wadliwie zdecydował o przeniesieniu w stan nieczynny, zamiast niej pozostawiając w

zatrudnieniu M.K., który dotychczas również pracował w zlikwidowanym punkcie fi-

lialnym w M. W tej kwestii Sąd Pracy przyjął, że co do zasady wybór nauczyciela

przenoszonego w stan nieczynny należał do strony pozwanej. Nie zachodzą zaś

okoliczności, które wykazywałyby na niezasadność dokonanego wyboru, biorąc w

szczególności pod uwagę kryteria kwalifikacji, potrzeb Szkoły i dotychczasowego

wykonywania obowiązków. W tym zakresie rozważone zostały następujące okolicz-

ności:

Powódka uczyła języka polskiego, muzyki i ostatnio środowiska, M.K. zaś -

wychowania technicznego, środowiska, matematyki i WF. W szkole w B. - po zlikwi-

dowaniu Filii w M. - potrzebny był nauczyciel specjalizujący się w nauczaniu WF i

zajęć technicznych, a więc mający takie kwalifikacje jak M.K. Wprawdzie, w chwili

podejmowania decyzji o przeniesieniu w stan nieczynny, to powódka miała wyższe

wykształcenie. Jednakże M.K. zaliczył III semestr szkoły pomaturalnej (licencjat) i

zamierza studiować. Bezpośredni przełożony wyżej oceniał pracę M.K. Jeżeli chodzi

o sytuację osobistą tych osób, to: powódka zatrudniła się w Szkole Podstawowej w

R. (do 31 sierpnia 1999 r.), a jej mąż otrzymuje 600 zł renty, mają studiującego syna.

Z kolei M.K. do 1996 r. łączył z pracą nauczycielską nie kolidujące z nią zajęcie -

prowadzenie wypożyczalni kaset wideo. Obecnie działalność tę, zresztą przynoszącą

tylko znikomy zysk, prowadzi jego żona. Mają na utrzymaniu dzieci żony. M.K. był

3

skazany w 1994 r. za czyny z art. 166 i 286 KK na karę 1 roku pozbawienia wolności

z warunkowym zawieszeniem jej wykonania; okres próby upłynął pozytywnie z dniem

16 grudnia 1997 r. Wreszcie Sąd Rejonowy uwzględnił pewien stan konfliktu między

stronami wynikający z niewłaściwej postawy powódki, która na ostatnim posiedzeniu

rady pedagogicznej, poprzedzającym rok szkolny 1996/1997 (28 sierpnia 1996), nie

poinformowała, że zamierza korzystać z płatnego urlopu dla poratowania zdrowia, a

uczyniła to kilka dni później (31 sierpnia 1996 r.), co spowodowało zakłócenia w pla-

nowaniu pracy na nowy wówczas rok szkolny.

W apelacji od tego wyroku powódka domagała się jego uchylenia w celu po-

nownego rozpoznania jej roszczenia o przywrócenie do pracy i zasądzenie wynagro-

dzenia za okres od 1 marca 1998 r. Zarzuciła wadliwość zasadniczej oceny prawnej

zaskarżonego wyroku. Jeżeli bowiem zmiany organizacyjne Szkoły miały miejsce

przed rokiem szkolnym 1996/97, to nie uzasadniały one przeniesienia powódki w

stan nieczynny w czasie następnego roku szkolnego. Twierdziła też, że powiadomiła

wcześniej Dyrektora Szkoły o badaniu lekarskim wymaganym na dzień 31 sierpnia

1998 r.

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Toruniu zmienił zaskarżony apelacją powódki wyrok Sądu Pracy i

uznał oświadczenie woli pozwanego z dnia 27 maja 1997 r. o przeniesieniu powódki

w stan nieczynny za bezskuteczne, w związku z czym przywrócił ją do pracy u poz-

wanego.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy wyraził ocenę o braku podstaw

do zastosowania w stosunku do powódki art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia

1982 r. Karta Nauczyciela. Według Sądu Okręgowego, likwidacja Szkolnego Punktu

Filialnego w M. z dniem 31 sierpnia 1996 r. nie uniemożliwiła dalszego zatrudnienia

od 1 września 1997r, skoro równocześnie z przeniesieniem w stan nieczynny strona

pozwana zawarła z powódką umowę o pracę na czas określony od 1 września 1997

r. do 25 stycznia 1998 r. w wymiarze 18 godzin zajęć dydaktyczno – wychowawczych

w tygodniu, w zastępstwie korzystającej z urlopu macierzyńskiego nauczycielki Kata-

rzyny K. W tym kontekście decyzja o przeniesieniu powódki w stan nieczynny była

bezprzedmiotowa, a co najmniej przedwczesna. Ponadto zdaniem Sądu Okręgowe-

go, M.K. jest bardziej potrzebny i przydatny dla szkoły niż powódka, ale nie to powin-

no decydować o wyborze powódki do przeniesienia w stan nieczynny wobec faktu

skazania M.K., któremu wyznaczony w karnym wyroku okres próby upłynął dopiero

4

16 grudnia 1997 r. Sąd dał wiarę powódce, że M.K. często nie było w pracy, gdyż:

„skoro prowadził działalność gospodarczą, przynosząca dochód to jej pilnował”.

Wreszcie, na dzień podjęcia decyzji o przeniesieniu w stan nieczynny, powódka

miała „wyższe” przygotowanie zawodowe niż M.K.

Z tych przyczyn - stwierdził Sąd Okręgowy - należało wbrew ocenie Sądu

Pracy uznać za bezskuteczne przeniesienie powódki w stan nieczynny i przywrócić

ją do pracy.

Kasację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, domagając się

uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Toru-

niu do ponownego rozpoznania albo zmiany wyroku przez: „oddalenie roszczenia

powódki”. Podstawę kasacji stanowią zarzuty naruszenia wskazanych przepisów

prawa materialnego: 1) art. 20 ust. 1, 4 i 8 Karty Nauczyciela przez błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie, na skutek przyjęcia, że podjęcie przez pozwanego de-

cyzji o przeniesieniu powódki w stan nieczynny było bezprzedmiotowe, a co najmniej

przedwczesne i że powódka mogła nadal pozostawać w stosunku pracy, jeżeli poz-

wany zatrudnił ją na czas urlopu macierzyńskiego innej nauczycielki; 2) art. 8 Kodek-

su pracy przez pominięcie faktu, że powódka pozostaje w stosunku pracy w innej

szkole, a przywrócenie jej do pracy zmusza pozwanego do rozwiązania stosunku

pracy z innym nauczycielem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasadnie zarzuciła zaskarżonemu nią wyrokowi Sądu Okręgowego

niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 20 ust. 1 i ust. 8 Karty Nauczyciela do

ustalonego stanu faktycznego.

Okoliczności faktyczne odpowiadające przesłankom tych przepisów zostały

wyjaśnione w postępowaniu przed Sądem Pracy, a Sąd Okręgowy bez ich weryfika-

cji, do której zresztą nie było podstaw w świetle zakresu apelacji, dokonał wadliwej

oceny prawnej, jakoby przeniesienie powódki w stan nieczynny było bezprzedmioto-

we lub przedwczesne. Żadna z przedstawionych przez Sąd Okręgowy przyczyn ta-

kiej oceny nie uzasadniała.

W zatrudniającej powódkę Szkole Podstawowej w B. rzeczywiście dokonano

istotnych zmian organizacyjnych. Na skutek likwidacji Szkolnego Punktu Filialnego w

M. wszystkie oddziały tego Punktu zostały zlikwidowane i zmieniony został też plan

5

nauczania w Szkole w B. W konsekwencji tych zmian okazało się niemożliwe utrzy-

manie dotychczasowego stanu zatrudnienia. Problem konieczności przeniesienia

jednego z dwóch nauczycieli zatrudnionych w zlikwidowanej Filii Szkoły zaktualizo-

wał się dopiero w roku szkolnym 1997/1998, gdyż do dnia 31 sierpnia 1997 r. po-

wódka korzystała z płatnego urlopu dla poratowania zdrowia. Z kolei zatrudnienie

powódki w okresie pozostawania w stanie nieczynnym na czas określony (kilku mie-

sięcy) w zastępstwie nauczycielki korzystającej z urlopu macierzyńskiego zgodne

jest z art. 20 ust. 8 ustawy Karta Nauczyciela i w żadnym razie nie usuwało potrzeby

przeniesienia w stan nieczynny z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 tej Karty.

Wreszcie nie budzi zastrzeżeń dokonana przez Sąd Pracy kontrola, należącego za-

sadniczo do strony pozwanej, prawa wyboru jednego z dwóch nauczycieli do prze-

niesienia w stan nieczynny wobec niemożliwości dalszego ich zatrudnienia.

Z powyższych przyczyn, podzielając przedstawioną w tym zakresie ocenę

Sądu Pracy, Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39315

KPC.

========================================