I PKN 253/99

Wyrok z dnia 7 września 1999 r.

I PKN 253/99

Pracownicy (emeryci), którzy w momencie prywatyzacji przedsiębiorstwa

państwowego nie byli już w nim zatrudnieni, nie są uprawnieni do korzystania

ze środków przekazywanych w razie jego sprzedaży do zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych (art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komer-

cjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, Dz.U. Nr 118, poz. 561 ze

zm.).

Przewodniczący: SSN Walerian Sanetra, Sędziowie: SN Jadwiga Skibińska-

Adamowicz, SA Katarzyna Gonera (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 września 1999 r. sprawy z powódz-

twa Teresy C. przeciwko O. Zakładom Drobiarskim „I.” S.A. w O. o ustalenie, że po-

wódka jest uprawniona do korzystania z funduszu socjalnego, na skutek kasacji

strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Olsztynie z dnia 27 listopada 1998 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Olsztynie z dnia 4 sierpnia 1998 r. [...], nie

obciążając powódki kosztami postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Olsztynie, wyrokiem z dnia 4 sierpnia 1998 r., od-

dalił powództwo Teresy C. o zobowiązanie strony pozwanej – O. Zakładów Drobiars-

kich „I.” SA w O. do ujęcia powódki w wykazie osób uprawnionych do korzystania ze

zwiększonego zakładowego funduszu świadczeń socjalnych powstałego na mocy art.

48 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsię-

biorstw państwowych (Dz.U. Nr 118, poz. 561 ze zm.). Sąd Rejonowy ustalił, że po-

wódka była zatrudniona w przedsiębiorstwie państwowym pod nazwą Zakłady Mięs-

ne w O. od 13 maja 1971 r. do 31 marca 1997 r. Stosunek pracy został rozwiązany

2

na mocy porozumienia stron z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Od 2

kwietnia 1997 r. powódka przebywała na stałym zasiłku przedemerytalnym z możli-

wością uzyskania świadczeń emerytalnych w 2001 r. Na podstawie umowy sprzeda-

ży z dnia 3 marca 1998 r. [...] mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego

Zakłady Mięsne w O. zostało sprzedane stronie pozwanej, zbywcą był organ za-

łożycielski. W umowie strona pozwana jako nabywca zobowiązała się wpłacić na wy-

odrębniony rachunek bankowy kwotę 525.000 złotych, stanowiącą 15 % wynegocjo-

wanej ceny sprzedaży, tytułem wpłaty na fundusz socjalny przeznaczony jedynie dla

pracowników zatrudnionych w zbywanym przedsiębiorstwie w dniu 25 maja 1997 r.

W uchwale z 9 maja 1998 r. byli pracownicy byłych Zakładów Mięsnych w O. ustalili

sposób i zasady podziału powyższej kwoty. Sąd Rejonowy ocenił, że powódka nie

jest osobą uprawnioną do korzystania ze środków zakładowego funduszu świadczeń

socjalnych utworzonego na podstawie umowy z 3 marca 1998 r., albowiem nie

spełnia ustawowych warunków do otrzymania świadczeń z tego funduszu. Z art. 8

ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 70, poz. 335 ze zm.) wynika, że przy spełnieniu okreś-

lonych przesłanek do korzystania z jego zasobu uprawnione są osoby wymienione w

art. 2 pkt 5, w szczególności pracownicy i ich rodziny, emeryci i renciści - byli pra-

cownicy i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie

prawo korzystania ze świadczeń socjalnych. Powódka nie jest osobą uprawnioną ani

na podstawie ustawy, ani na podstawie regulaminu, albowiem po rozwiązaniu sto-

sunku pracy nie przeszła na emeryturę, a jedynie nabyła uprawnienia do zasiłku

przedemerytalnego. Postanowienia ustawy rozciągające uprawnienia do korzystania

z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych również na emerytów i rencistów bę-

dących byłymi pracownikami należy rozumieć ściśle i nie można tej grupy rozszerzać

na inne osoby.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie, wyro-

kiem z dnia 27 listopada 1998 r., uwzględniając apelację powódki zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Rejonowego i ustalił, że powódka ma prawo do świadczeń z wyodręb-

nionego funduszu świadczeń socjalnych dla pracowników byłych Zakładów Mięsnych

w O. wynikającego z aktu notarialnego [...] (chodzi o umowę sprzedaży mienia zlik-

widowanego przedsiębiorstwa państwowego Zakłady Mięsne w O. z dnia 3 marca

1998 r.). Sąd Wojewódzki ustalił, że od 11 września 1998 r. - a więc już po wydaniu

wyroku przez Sąd Rejonowy - przyznano powódce stałą rentę z tytułu częściowej

3

niezdolności do pracy. Sąd ocenił, że w tej sytuacji zgodnie z przepisami ustawy z

dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych powódka ma

prawo do korzystania z funduszu świadczeń socjalnych strony pozwanej, w tym rów-

nież z funduszu wyodrębnionego na podstawie umowy sprzedaży mienia zlikwido-

wanego przedsiębiorstwa państwowego z 3 marca 1998 r. Uwzględniając apelację

powódki Sąd Wojewódzki uznał, że postanowienia wskazanej umowy sprzedaży,

zwłaszcza jej § 5, oparte są na treści art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r.

o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. W umowie wskazuje

się, że wpłata 15 % ceny nabycia mienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa następuje

na fundusz socjalny, zaś zasady korzystania z wyodrębnionej części funduszu so-

cjalnego ma określić regulamin uchwalony przez uprawnionych pracowników lub ich

reprezentację. Postanowienia umowy sprzedaży oraz regulaminu zawierają zastrze-

żenie, że fundusz jest przeznaczony wyłącznie dla pracowników, którzy byli zatrud-

nieni w zbywanym przedsiębiorstwie w dniu 25 maja 1997 r. Powódka nie była już

wówczas zatrudniona w Zakładach Mięsnych w O. Sąd Wojewódzki ocenił, że o ile

dopuszczalne było wyodrębnienie u strony pozwanej pewnej ustanowionej, zgodnie z

zasadami wynikającymi z art. 48 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, części funduszu socjalnego dla pracow-

ników byłych Zakładów Mięsnych w O., o tyle nie znajduje uzasadnienia prawnego

ograniczenie kręgu osób uprawnionych do korzystania z tego funduszu do pracowni-

ków zatrudnionych w tych Zakładach w dniu 25 maja 1997 r. Ograniczenie takie nie

ma bowiem żadnego oparcia w ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym fundu-

szu świadczeń socjalnych, która wyraźnie określa w art. 2 pkt 5 krąg osób uprawnio-

nych do korzystania z funduszu, a powódka w tym kręgu się mieści (po nabyciu

uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy). Wspomniane ograniczenie nie

wynika także z ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji

przedsiębiorstw państwowych. Wobec tego należało je uznać za niedopuszczalne i

stwierdzić, że do korzystania z wyodrębnionego funduszu mają prawo pracownicy

oraz byli pracownicy Zakładów Mięsnych w O., którzy mają w ogóle prawo do korzys-

tania z funduszu świadczeń socjalnych.

Kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego wniosła strona pozwana, opierając

ją na podstawie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowa-

nie (art. 3931

pkt 1 KPC), polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd Wojewódzki,

że sprzedaż przedsiębiorstwa państwowego Zakłady Mięsne w O. odbywała się w

4

trybie ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsię-

biorstw państwowych (Dz.U. Nr 118, poz. 561 ze zm.) i w związku z tym miał zasto-

sowanie art. 48 ust. 3 tej ustawy, a nie na podstawie art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 51, poz. 298

ze zm.) w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. Strona pozwana

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego roz-

poznania Sądowi drugiej instancji albo o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie

co do istoty sprawy. Ten ostatni wniosek należało potraktować jako żądanie zmiany

zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego od-

dalającego powództwo.

W uzasadnieniu kasacji skarżąca podniosła, że umowa sprzedaży mienia zlik-

widowanego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakłady Mięsne w O. na

rzecz O. Zakładów Drobiarskich „I.” SA w O. dokonana aktem notarialnym z dnia 3

marca 1998 r. [...] odbyła się na podstawie art. 37 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca

1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w związku z art. 64 ust. 1

ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw

państwowych. W związku z tym błędnie Sąd Wojewódzki przyjął, że zapis § 5 umowy

sprzedaży oparty został na art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komer-

cjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Tymczasem wolą stron umowy

sprzedaży (Wojewody O. jako organu założycielskiego zlikwidowanego przedsię-

biorstwa państwowego Zakłady Mięsne w O. oraz strony pozwanej) było wyodręb-

nienie pewnej sumy środków pieniężnych i przeznaczenie jej dla pracowników zlikwi-

dowanych Zakładów Mięsnych w O., ażeby zrekompensować im następstwa prywa-

tyzacji przeprowadzonej w trybie, który nie przewiduje dla nich żadnych korzyści z

tego tytułu, i złagodzić skutki procesu prywatyzacyjnego. W umowie przedwstępnej

poprzedzającej umowę sprzedaży strony zawarły postanowienie, zgodnie z którym

nabywca zobowiązał się wpłacić na wyodrębnioną część funduszu socjalnego okreś-

loną kwotę, z której korzystać mieli tylko pracownicy zatrudnieni w sprzedawanym

przedsiębiorstwie w dniu zawarcia umowy sprzedaży. Ustanowienie takiego fundu-

szu - wykraczające poza regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 lipca 1990 r. o pry-

watyzacji przedsiębiorstw państwowych - i ograniczenie kręgu osób, które mogły z

niego korzystać, mieściło się w zakresie swobody umów i nie naruszało powszechnie

obowiązujących przepisów prawa. Określenie w umowie sprzedaży, że tworzy się

wyodrębniony fundusz socjalny, miało jedynie znaczenie techniczne, gdyż przed-

5

miotem uzgodnień między stronami umowy sprzedaży było przelanie środków przez-

naczonych dla wąsko i precyzyjnie określonej grupy kilkuset osób fizycznych na

wyodrębniony rachunek bankowy nie będący rachunkiem, na którym lokowane są

środki właściwego funduszu świadczeń socjalnych strony pozwanej. Zbieżność pos-

tanowień § 5 umowy sprzedaży z treścią art. 48 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych wzięła się stąd, że w

okresie trwania procedury prywatyzacyjnej przez nagłośnienie sprawy przywilejów

dla pracowników wytworzono u nich nastroje wyczekiwania na wypłatę dodatkowych

środków, a nie wiedzieli oni, że likwidacja Zakładów Mięsnych w O. odbywa się w

trybie ustawy, która takich przywilejów nie przewidywała. Wyrok Sądu Wojewódzkie-

go oznacza, że krąg osób uprawnionych do świadczeń z wyodrębnionego funduszu

świadczeń socjalnych poszerzyłby się o wszystkich pracowników zatrudnionych w

zlikwidowanych Zakładach Mięsnych w O. przed dniem 25 maja 1997 r., a także

wszystkich emerytów i rencistów tych Zakładów, a nie taka była intencja i wola stron

umowy sprzedaży. Dokonując zakupu mienia zlikwidowanych Zakładów Mięsnych w

O. strona pozwana przejęła również - zgodnie z art. 551

KC - zobowiązania i obcią-

żenia związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, w tym również wypracowany

przez pracowników Zakładów Mięsnych w O. fundusz świadczeń socjalnych oraz

wynikające z tego funduszu prawa i obowiązki. Nikt nie odebrał powódce - jako by-

łemu pracownikowi, a obecnie renciście - partycypowania w podziale tego funduszu.

Jest to jednak fundusz świadczeń socjalnych sensu stricto podlegający rygorom

ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U.

Nr 70, poz. 335 ze zm.) i nie można zasad dotyczących tego funduszu stosować do

funduszu utworzonego na podstawie § 5 umowy sprzedaży z 3 marca 1998 r., który

jest przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona, co dotyczy zwłaszcza niewłaściwego zastosowania

art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przed-

siębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 118, poz. 561, ze zm.).

Prywatyzacja Zakładów Mięsnych w O., których powódka była pracownikiem

do 31 marca 1997 r., odbyła się według przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o

prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. Nr 51, poz. 298 ze zm.), na co

6

wskazują nie tylko niezakwestionowane przez powódkę twierdzenia faktyczne strony

pozwanej, ale przede wszystkim treść umowy sprzedaży posługującej się sformuło-

waniami wskazującymi na prywatyzację w drodze likwidacji.

Z treści umowy sprzedaży zawartej w dniu 3 marca 1998 r. [...] wynika, że

sprzedaży mienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakła-

dy Mięsne w O. dokonał w imieniu Skarbu Państwa Wojewoda O. jako organ założy-

cielski tego przedsiębiorstwa. W świetle powyższego ustalenia faktycznego należy

podzielić stanowisko strony pozwanej, że sprzedaż mienia zlikwidowanego przedsię-

biorstwa państwowego odbyła się na podstawie art. 41 ust. 1 w związku z art. 37 ust.

1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw pańs-

twowych (Dz.U. Nr 51, poz. 298 ze zm.). Pomimo, że do zbycia mienia zlikwidowa-

nych Zakładów Mięsnych w O. doszło już w chwili obowiązywania ustawy z 30 sierp-

nia 1996 r. o komercjalizacji i po utracie mocy obowiązującej ustawy z 13 lipca 1990

r. o prywatyzacji, do umowy sprzedaży zawartej 3 marca 1998 r. należało zastoso-

wać przepisy ustawy z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji, co wynika bezpośrednio z tre-

ści art. 64 ust. 1 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji, który nakazuje w

sprawach wszczętych na podstawie przepisów rozdziału 4 ustawy z 13 lipca 1990 r.

o prywatyzacji (art. 37 - 43 tej ustawy) stosować przepisy dotychczasowe. Oznacza

to, że proces prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego w drodze likwidacji,

wszczęty na podstawie przepisów rozdziału 4 ustawy z 13 lipca 1990 r. o prywaty-

zacji, powinien być dokończony z zastosowaniem przepisów dotychczasowych.

Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że słusznie kasacja zarzuca, iż

niewłaściwie Sąd Wojewódzki odwołał się do treści art. 48 ust. 3 ustawy z 30 sierpnia

1996 r., gdyż przepis ten w ogóle nie miał zastosowania w tym sposobie prywatyza-

cji, jaki został przeprowadzony w odniesieniu do Zakładów Mięsnych w O. Odwołanie

się przez Sąd Wojewódzki do treści art. 48 ust. 3 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o ko-

mercjalizacji było w tych warunkach nieusprawiedliwione, albowiem brak podstaw

faktycznych do zastosowania tego przepisu.

Treść postanowień § 5 cz. I pkt 2 umowy sprzedaży zawartej 3 marca 1998 r.

faktycznie jest zbliżona do konstrukcji art. 48 ust. 3 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o

komercjalizacji. Przyczyny zbieżności brzmienia postanowień umowy z treścią wska-

zanego przepisu zostały wyczerpująco i przekonywająco wyjaśnione w kasacji.

Strony umowy sprzedaży - Wojewoda O. działający w imieniu Skarbu Państwa oraz

O. Zakłady Drobiarskie „I.” SA w O. - mogły zawrzeć w umowie tego rodzaju posta-

7

nowienie. Mieściło się ono w zakresie swobody umów i nie naruszało obowiązują-

cych przepisów prawa. Zbieżność wskazanego postanowienia umowy z treścią art.

48 ust. 3 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji nie oznacza jednak, że do

procesu prywatyzacji Zakładów Mięsnych w O. znajduje zastosowanie ten albo inne

przepisy wskazanej ustawy lub że przepis ten stanowi podstawę do uwzględnienia

żądań powódki zgłoszonych w rozpoznawanej sprawie.

Z postanowień umowy sprzedaży byłego zakładu pracy powódki podlegające-

go likwidacji, zwłaszcza z treści § 5 cz. I ust. 2 tej umowy - ocenionych w kategoriach

zgodności z prawem i zasadami współżycia społecznego oraz zasadą swobody

umów - nie wynikają dla powódki żadne uprawnienia, bo niewątpliwie nie spełnia ona

warunku pozostawania w stosunku zatrudnienia w dacie wskazanej w tym postano-

wieniu umownym.

Prywatyzacja Zakładów Mięsnych w O. została przeprowadzona w trybie

określonym w rozdziale 4. ustawy z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji. Ustawa ta nie

zawierała w ogóle odpowiednika art. 48 ust. 3 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komer-

cjalizacji, a zatem nie przewidywała takiego instrumentu złagodzenia skutków proce-

su prywatyzacyjnego w stosunku do pracowników prywatyzowanego przedsiębiors-

twa państwowego, jaki wynika z regulacji zawartej w tym przepisie. Przewidywała w

pewnych sytuacjach możliwość nabycia przez pracowników akcji na uprzywilejowa-

nych zasadach, nie zaś ich udział w funduszu świadczeń socjalnych w utworzonym w

związku z prywatyzacją przez nowego pracodawcę. Stąd też zawarte w pozwie żą-

danie powódki dotyczące zobowiązania strony pozwanej do „ujęcia powódki w wyka-

zie osób uprawnionych do korzystania ze zwiększonego zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych powstałego na mocy art. 48 ust. 3 ustawy z 30 sierpnia 1996 r.

o komercjalizacji” nie może zostać uwzględnione. Nabywając mienie zlikwidowanych

Zakładów Mięsnych w O. strona pozwana przejęła - stosownie do treści art. 551

KC i

w ramach tego, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa w ujęciu przedmiotowym - rów-

nież zakładowy fundusz świadczeń socjalnych istniejący w Zakładach Mięsnych w

O., do skorzystania z którego powódka miała uprawnienia jako rencista - były pra-

cownik tego przedsiębiorstwa. Tego uprawnienia powódki strona pozwana nie kwes-

tionowała i nie było ono przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie.

Art. 48 ust. 3 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji nie określa kręgu

osób uprawnionych do korzystania ze środków, jakie kupujący przedsiębiorstwo

państwowe przekazuje w trybie przewidzianym w tym przepisie na zakładowy fun-

8

dusz świadczeń socjalnych. Art. 48 ust. 3 wskazanej ustawy stanowi jedynie o tym,

że określone środki mają zasilić zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. Nie

można zakładać, że do skorzystania ze świadczeń z zakładowego funduszu świad-

czeń socjalnych, o którym mowa w art. 48 ust. 3, uprawnione są osoby wskazane w

art. 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji. Art. 2 pkt 5 zawiera, co

prawda, ustawową definicję pojęcia „uprawnieni pracownicy”, ale o osobach takich

ustawa z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji wspomina jedynie przy regulacji

uprawnień pracowników do nabywania akcji na uprzywilejowanych zasadach (art. 36,

art. 38, art. 49 ust. 4 i art. 63 ustawy), nie zaś przy zasilaniu zakładowego funduszu

świadczeń socjalnych dodatkowymi środkami przez kupującego prywatyzowane

przedsiębiorstwo państwowe. Wynika z tego, że nawet gdyby prywatyzacja Zakładów

Mięsnych w O. odbywała się w trybie art. 48 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercja-

lizacji, nie musiałoby to wcale oznaczać, że powódka - jako były pracownik Zakładów

Mięsnych w O., nie zatrudniony już w momencie sprzedaży tego przedsiębiorstwa w

ramach procesu prywatyzacyjnego - uzyskałaby uprawnienie do świadczeń z zakła-

dowego funduszu świadczeń socjalnych utworzonego stosownie do postanowień art.

48 ust. 3 wskazanej ustawy. Skoro przepis ten nie określa kręgu osób uprawnionych

do korzystania z funduszu, trzeba się odwołać do przepisów ogólnych, w tym przy-

padku do przepisów ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świad-

czeń socjalnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r., Nr 70, poz. 335 ze zm.). Z ustawy

tej wynika, że pracodawca tworzy zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, do ko-

rzystania z którego uprawnione są osoby wskazane w art. 2 pkt 5. Uprawnionymi są

między innymi pracownicy oraz byli pracownicy, a obecnie emeryci i renciści tego

pracodawcy, który tworzy fundusz. Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych nie reguluje sytuacji byłych pracowników, a obecnie

emerytów i rencistów, tego zakładu pracy, który przestał istnieć, bo został zlikwido-

wany. W takiej sytuacji znajduje się powódka, która jest rencistką - byłym pracowni-

kiem zlikwidowanego i nie istniejącego już przedsiębiorstwa państwowego Zakłady

Mięsne w O. Powódka ubiega się o stwierdzenie jej uprawnień do korzystania ze

świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych utworzonego przez stronę

pozwaną – O. Zakłady Drobiarskie „I.” SA w O., podczas gdy strona pozwana nigdy

nie była pracodawcą powódki, a zatem w relacjach między powódką i stroną pozwa-

ną nie ma zastosowania wprost art. 2 pkt 5 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych. Sytuację pracowników zlikwidowanych Zakładów

9

Mięsnych w O., którzy byli zatrudnieni w tym zakładzie pracy w chwili sprzedaży mie-

nia likwidowanego przedsiębiorstwa państwowego stronie pozwanej, reguluje art.

231

KP. Pracownicy zlikwidowanych Zakładów Mięsnych w O., którzy stali się na

mocy art. 231

KP pracownikami strony pozwanej, mają prawo korzystać ze świadczeń

z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych tworzonego przez tego nowego

pracodawcę, co wynika bezpośrednio z art. 2 pkt 5 ustawy z 4 marca 1994 r. o zak-

ładowym funduszu świadczeń socjalnych. Powódka nie jest objęta regulacją wyni-

kająca z art. 231

KP, albowiem przepis ten reguluje wyłącznie sytuację prawną pra-

cowników w razie przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę, nie reguluje nato-

miast sytuacji byłych pracowników tego zakładu pracy, w tym emerytów i rencistów. Z

przepisów dotyczących prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie wynika jakaś

ogólna zasada, zgodnie z którą nabywca prywatyzowanego przedsiębiorstwa miałby

„przejąć” nie tylko pracowników zatrudnionych w tym przedsiębiorstwie w chwili jego

nabywania, ale także wszystkich byłych pracowników tego przedsiębiorstwa, w tym

jego emerytów i rencistów (por. art. 44 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji

nakazujący odpowiednie stosowanie art. 231

KP).

Nie można oczywiście wykluczyć, że umowa sprzedaży przedsiębiorstwa (za-

warta np. w trybie art. 48 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji) przewidywać

będzie uwzględnienie przez nowego pracodawcę (nabywcę prywatyzowanego

przedsiębiorstwa) uprawnień emerytów i rencistów zbywanego zakładu pracy, musi

to jednak wynikać z treści tej umowy.

Tworzenie przez pracodawcę zakładowego funduszu świadczeń socjalnych

jest instrumentem realizacji obowiązku pracodawcy wynikającego z art. 16 KP i art.

94 pkt 8 KP. Przepisy Kodeksu pracy w miejscu, w którym mówi się o uprawnieniach

socjalnych pracowników i obowiązkach pracodawcy dotyczących zaspokajania po-

trzeb socjalnych pracowników, nie wspominają o emerytach i rencistach, albowiem w

ogóle wątpliwe jest, czy w ramach ekwiwalentności świadczeń wynikających ze sto-

sunku pracy mieści się opieka socjalna nad byłymi pracownikami - emerytami i

rencistami oraz ich rodzinami. Przepisy o zakładowym funduszu świadczeń socjal-

nych dotyczą z jednej strony pracodawcy, który ten fundusz tworzy, z drugiej zaś

strony pracowników tego pracodawcy oraz emerytów i rencistów będących byłymi

pracownikami tego pracodawcy. Przepisy te nie regulują natomiast tego, czy emeryt

lub rencista zlikwidowanego zakładu pracy może korzystać z funduszu socjalnego

utworzonego przez innego pracodawcę i istniejącego w zupełnie innym zakładzie

10

pracy, w którym emeryt lub rencista nie był nigdy zatrudniony i nie stał się jego pra-

cownikiem w trybie art. 231

KP.

W przepisach ustaw z 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw pańs-

twowych i z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw pańs-

twowych nie ma regulacji dotyczących uprawnień do świadczeń socjalnych emerytów

i rencistów będących byłymi pracownikami zlikwidowanych (w ramach prywatyzacji)

zakładów pracy. Podobnie sytuacja się przedstawia w układach zbiorowych pracy,

które co do zasady nie regulują uprawnień emerytów i rencistów, gdyż są zawierane

dla pracowników (art. 239 § 1 i § 2 KP). Układ zbiorowy pracy może obejmować

emerytów i rencistów, jeżeli wyraźnie wynika to z jego postanowień, co stanowi jed-

nak odstępstwo od zasady, że jest zawierany dla pracowników.

Przy braku wyraźnego odniesienia - zarówno w przepisach ustaw o komercja-

lizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, jak i w ustawie o zakładowym

funduszu świadczeń socjalnych - stosownych uregulowań, obejmujących uprawnie-

nia pracowników prywatyzowanych przedsiębiorstw do świadczeń socjalnych, do

sytuacji emerytów i rencistów - byłych pracowników prywatyzowanych przedsię-

biorstw, stwierdzić należy, że skoro nic innego nie wynika również z umowy, na pod-

stawie której doszło do zbycia mienia zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowe-

go - byłego zakładu pracy na rzecz nabywcy, emerytowi lub renciście - byłemu pra-

cownikowi zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego nie przysługują upraw-

nienia do korzystania ze świadczeń z funduszu świadczeń socjalnych utworzonego

przez nabywcę będącego innym pracodawcą.

Jak wynika z powyższych rozważań, niezależnie od tego, czy prywatyzacja

byłego zakładu pracy powódki odbyła się w trybie ustawy z 13 lipca 1990 r. o prywa-

tyzacji przedsiębiorstw państwowych, czy też ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komer-

cjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, powódka nie nabyła uprawnień

do korzystania z funduszu świadczeń socjalnych utworzonego przez nabywcę tego

zakładu pracy (zlikwidowanego w celu prywatyzacji), gdyż nabywca ten nigdy nie był

pracodawcą powódki.

Żaden przepis prawa stanowionego nie kreuje dla powódki uprawnień, których

ustalenia dochodziła ona w rozpoznawanej sprawie, a zatem postanowienia umowy

sprzedaży z 3 marca 1998 r. oraz postanowienia regulaminu ustalającego zasady

korzystania z wyodrębnionej na podstawie tej umowy części funduszu socjalnego -

wykluczające powódkę z kręgu osób uprawnionych - nie były sprzeczne z tymi prze-

11

pisami prawa.

Biorąc pod uwagę cały kontekst prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

nie można przyjąć, że w ten sposób doszło do dyskryminacji powódki. Różnica po-

między sytuacją prawną pracownika i sytuacją prawną emeryta lub rencisty - byłego

pracownika jest wyraźna i wynika z przepisów prawa. Można się zastanawiać, czy

taka dyferencjacja jest sprawiedliwa, ale konstytucyjna zasada równości wobec

prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) nie oznacza, że wszyst-

kich należy tak samo traktować. Zasada równości nie oznacza bowiem, że wszyscy

powinni otrzymać takie same świadczenia, jeżeli uprawnienie do uzyskania tych

świadczeń nie wynika z przepisów prawa.

Ze względów wyżej przedstawionych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39315

KPC oraz art. 102 KPC.

========================================