I PKN 267/99

Wyrok z dnia 22 września 1999 r.

I PKN 267/99

Z art. 4 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym sys-

temie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) nie wynika

roszczenie pracownika o podwyższenie wynagrodzenia.

Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Walerian Sanetra, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 września 1999 r. sprawy z po-

wództwa Jerzego J. przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółce z o.o. w

G.W. o ustalenie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 17 marca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 6

stycznia 1999 r. oddalił powództwo Jerzego J. przeciwko Przedsiębiorstwu Energety-

ki Cieplnej - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G.W. o wyrównanie wyna-

grodzenia do wysokości równej wskaźnikowi przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u

strony pozwanej oraz o ustalenie, że strona pozwana narusza przepisy o negocjacyj-

nym systemie kształtowania wynagrodzeń. Sąd ten ustalił, że powód zatrudniony jest

u pozwanego pracodawcy od 12 września 1988 r. na podstawie umowy o pracę na

czas nieokreślony, ostatnio na stanowisku referenta w dziale inwestycji i remontów.

Pracodawca oraz działające w zakładzie pracy związki zawodowe NSZZ „Solidar-

ność” i Krajowy Związek Zawodowy Oddział w G.W. 28 lutego 1997 r. i 28 lutego

1998 r. zawarli porozumienia w sprawie przyrostu przeciętnego miesięcznego wyna-

grodzenia u strony pozwanej odpowiednio w 1997 i 1998 roku. Powód zaszeregowa-

2

ny jest w V grupie zaszeregowania i jego wynagrodzenie wzrosło w 1997 r. o 44 zł, a

w 1998 r. o 50 złotych.

Zdaniem Sądu Rejonowego, z treści porozumienia, układu zbiorowego ani art.

4 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń w podmiotach gospodarczych oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) nie wynika prawo każdego

pracownika do równego (jednakowego) przyrostu wynagrodzenia. Powód otrzymuje

wynagrodzenie w wysokości odpowiedniej dla jego zaszeregowania.

Powód wniósł apelację od tego wyroku. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń w Zielonej Górze oddalił ją wyrokiem z dnia 17 marca 1999 r. Sąd drugiej ins-

tancji podzielił wykładnię prawną dokonaną przez Sąd Rejonowy i z powołaniem się

na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1975 r. (I PR 105/75, OSNCP

1996 z. 6, poz. 145) stwierdził, że sąd nie jest władny zasądzić wyższego wynagro-

dzenia wówczas, gdy pracownikowi przyznano wynagrodzenie mieszczące się w

granicach wynagrodzeń przewidzianych w przepisach płacowych dla zajmowanego

stanowiska chociażby przyznano je w najniższej stawce. Sądy nie mogą bowiem

kształtować treści stosunku pracy. Powód otrzymujący wynagrodzenie mieszczące

się w granicach przewidzianych dla jego kategorii zaszeregowania nie może doma-

gać się wyższego wynagrodzenia, chociażby inni pracownicy strony pozwanej

otrzymali większe od niego podwyżki wynagrodzeń. Zarówno art. 4 ust. 1 i 3 ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu prze-

ciętnych wynagrodzeń w podmiotach gospodarczych oraz o zmianie niektórych

ustaw, jak porozumienia zawarte przez pracodawcę ze związkami zawodowymi do-

tyczą podwyżek przeciętnego wynagrodzenia pracowników. Porozumienia te nie sta-

nowią podstawy do indywidualnych roszczeń o podwyżkę wynagrodzenia za pracę.

Porozumień nie należy rozumieć w ten sposób, że każdy pracownik ma prawo do

takiej samej, równej podwyżki. Wynagrodzenie za pracę powinno uwzględniać rodzaj

wykonywanej pracy i kwalifikacje wymagane przy jej wykonywaniu, a także: ilość i

jakość świadczonej pracy (art. 78 § 1 KP).

Powód wniósł kasację od tego wyroku, podnosząc zarzuty naruszenia prawa

materialnego, a także naruszenie przepisów postępowania „mających istotny wpływ

na wyrokowanie”. Powód zarzucił naruszenie ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o ne-

gocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń... „poprzez

przyjęcie, że ustawa nie ma na celu rekompensowania wynagrodzeń pracowników i

3

ochrony ich przed skutkami inflacji i przez to nie daje podstaw do indywidualnych

roszczeń pracowniczych”, art. 4 ust. 1 i 4 tej ustawy poprzez przyjęcie, że przepisy te

stanowią wyłącznie o przyroście przeciętnych wynagrodzeń u pracodawcy i nie mogą

stanowić o indywidualnym przyroście przeciętnego wynagrodzenia każdego zatrud-

nionego, a co za tym idzie błędne przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia art. 78 § 1

KP „:w okolicznościach kiedy powód nigdy nie był karany dyscyplinarnie, ani też w

jakiejkolwiek innej formie w przedmiocie ilości lub jakości wykonywanej pracy, otrzy-

muje najniższe podwyżki wynagrodzeń od 1996 roku pomimo posiadania najwyż-

szych kwalifikacji”. Powód zarzucił też wydanie orzeczenie niezgodnego z § 2 poro-

zumień płacowych z dnia 28 lutego 1996r., 28 lutego 1997 r. i 28 lutego 1998 r., z

których jednoznacznie wynika, że zasadą jest przyznanie podwyżek w kwotach mie-

sięcznych po 150 zł, 100 zł łącznie z pochodnymi poprzez dokonywanie indywidual-

nych podwyżek płac zasadniczych dla wszystkich pracowników zatrudnionych, a

także art. 393 KC poprzez przyjęcie zasady, że podpisanie porozumień płacowych, o

treści określonej w ich § 2 i zgodnie z treścią powyższej ustawy nie stanowi prawa do

indywidualnych roszczeń pracownika w sytuacji, gdy porozumienia te stanowią nie

nazwane umowy zbiorowego prawa pracy na rzecz osób trzecich i zgodnie z § 1 tego

artykułu przysługuje pracownikom prawo żądania spełnienia tych świadczeń przez

pracodawcę (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1993 r., I PZP

46/93, OSNCP 1994 z. 6 s. 93)”. Zawarty w kasacji zarzut naruszenia przepisów pos-

tępowania nie został odniesiony do żadnego przepisu. W uzasadnieniu kasacji

wskazano, że „na podstawie art. 189 KPC w związku z art. 300 KP, powód wnosi

pozew o ustalenie, że przysługuje mu prawo domagania się wyrównania wynagro-

dzenia za pracę do wysokości równej przyjętym do realizacji wskaźnikom przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń zawartych w podpisanych porozumienia płacowych”.

Podniesiono też, że „samodzielności w ustalaniu zasad wynagradzania nie może

cechować dowolność, musi się ona mieścić w granicach obowiązujących przepisów i

nie może naruszać zasad wynikających z art. 13 KP”. Kasacja zawiera wniosek o

uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępo-

wania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Ponieważ zarzut naruszenia przepisów postępowania nie został odniesiony do

żadnego przepisu, kasacja mogła zostać rozpoznana jedynie w zakresie oceny za-

sadności zarzutów naruszenia prawa materialnego – Sąd Najwyższy rozpoznaje

sprawę jedynie w granicach podstaw kasacji, czyli tylko w zakresie objętym zarzuta-

mi naruszenia określonych w niej przepisów prawa.

Na wstępie trzeba stwierdzić, że kasacja była dopuszczalna jedynie w odnie-

sieniu do żądania wydania wyroku ustalającego. Od orzeczeń rozstrzygających o

takim żądaniu kasacja przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Sformułowania zawarte w kasacji, w szczególności wskazanie w nagłówku oraz w

pierwszym zdaniu uzasadnienia, że powództwo jest powództwem o ustalenie opar-

tym o art. 189 KPC (art. 300 KP nie dotyczy stosowania przepisów postępowania

cywilnego lecz prawa materialnego) pozwala wnioskować, że zaskarżono jedynie

rozstrzygnięcie o żądaniu ustalenia. Żądanie wyrównania wynagrodzenia dotyczyło –

jak wskazano w pozwie – kwot 60 i 41 zł miesięcznie, lub – jak wynika z apelacji – 50

zł miesięcznie, a zatem kasacja w tym zakresie nie byłaby dopuszczalna z uwagi na

zbyt niską wartość przedmiotu zaskarżenia. Powództwo o ustalenie nie zasługiwało

na uwzględnienie wobec oczywistego braku interesu prawnego po stronie powoda,

który twierdząc że ma roszczenie o „wyrównanie” wynagrodzenia mógł dochodzić i

dochodził zasądzenia określonych kwot. Brak jest interesu prawnego do wniesienia

powództwa o ustalenie wówczas, gdy służy roszczenie o świadczenie. Już tylko z

tego powodu wyrok w zaskarżonej części jest prawidłowy. Niezależnie od tego nale-

ży stwierdzić, że niezasadne są podniesione w kasacji zarzuty.

Z art. 4 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie

kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń w podmiotach gospodarczych

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) nie wynika

roszczenie pracownika o podwyższenie wynagrodzenia. W przepisie tym uregulowa-

no podwyższenie przeciętnego wynagrodzenia, a zatem nie dotyczy on w ogóle wy-

sokości wynagrodzeń poszczególnych pracowników i ich ewentualnego podwyższa-

nia. Podwyżka przeciętnego wynagrodzenia u danego pracodawcy nie oznacza ko-

nieczności podwyższania wszystkich wynagrodzeń , tym bardziej w jednakowym

(„przeciętnym”) stopniu. Słusznie podniósł Sąd Okręgowy, iż wysokość wynagrodze-

nia indywidualnego pracownika uregulowana jest w art. 78 § 1 KP, który został pra-

widłowo zastosowany i zinterpretowany. Z przepisu tego wynika roszczenie o zasą-

5

dzenie wynagrodzenia w razie sporu co do jego wysokości wówczas, gdy jest ono

niższe niż przewidziane w przepisach placowych obowiązujących u danego praco-

dawcy. W rozpoznawanej sprawie nie miało to miejsca. Z tego też powodu nie

zostały naruszone zasady godziwego wynagrodzenia za pracę wynikające z art. 13

KP niezależnie od tego, czy z przepisu tego można by wyprowadzić roszczenie o

podwyższenie wynagrodzenia. Nie jest też zasadny zarzut naruszenia § 2 porozu-

mienia z 28 lutego 1997 r. i 28 lutego 1998 r. W pierwszym z tych porozumień w § 2

mowa jest o „średniorocznym wskaźniku wzrostu wynagrodzeń w 1997 r.” oraz pod-

wyższeniu przeciętnego wynagrodzenia pracowników stałych o kwotę 100 zł mie-

sięcznie. W § 2 drugiego porozumienia nie została wymieniona żadna kwota, lecz

został jedynie określony średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w 1998 roku.

Ponieważ powód w postępowaniu pierwszoinstancyjnym domagał się ustalenia i

wyrównania wynagrodzenia w odniesieniu do lat 1997 i 1998 Sąd nie stosował po-

rozumienia z 26 lutego 1996 roku, którego również dotyczy zarzut podniesiony w ka-

sacji. Sąd Okręgowy nie naruszył wskazanych przepisów porozumień, gdyż z ich

treści nie wypływają roszczenia o podwyższenie wynagrodzenia każdego pracownika

o określoną kwotę. Przepisy te nie zawierają sformułowań, które pozwalałyby na

kształtowanie takiego roszczenia. Wynika z nich jedynie globalna kwota przeznaczo-

na przez pracodawcę na podwyżki wynagrodzeń i tylko taki jest ich sens. Wobec

powyższego nie stanowią one umowy na rzecz osoby trzeciej, w której jedna ze stron

zobowiązała się do określonego świadczenia możliwego do dochodzenia na pods-

tawie art. 393 § 1 KC. I ten przepis nie został zatem naruszony w zaskarżonym wy-

roku.

Kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na

podstawie art. 39312

KPC. O kosztach Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 102

KPC.

========================================