II UKN 126/99

Wyrok z dnia 23 września 1999 r.

II UKN 126/99

Sędzia w stanie spoczynku, który z mocy prawa traci prawo do emerytu-

ry lub renty z ubezpieczenia społecznego, nie podlega wyłączeniu z obowiązku

ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania praktyki adwokackiej.

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 września 1999 r. sprawy z wniosku

Wacława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o

ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego, na skutek kasacji wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 września 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem z dnia 29 września 1998 r. oddalił apelację wnioskodawcy Wacława K. od wyro-

ku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia

27 maja 1998 r. [...], oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w O. z dnia 24 lutego 1998 r., ustalającej, że po

1 stycznia 1998 r. podlega on nadal ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywa-

nia zawodu adwokata.

W sprawie tej ustalono, że decyzją z dnia 25 lutego 1993 r. Minister Sprawied-

liwości - działając na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o

adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) - wyraził zgodę na wykonywanie indywi-

dualnie zawodu adwokata przez wnioskodawcę, będącego wówczas emerytowanym

sędzią. Po zmianie z dniem 1 stycznia 1998 r. przepisów ustawy z dnia 20 czerwca

1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7,

poz. 25 ze zm.) wnioskodawca wybrał status prawny sędziego w stanie spoczynku i

2

skorzystał z prawa do uposażenia przysługującego takiemu sędziemu. W związku z

dokonanym wyborem wnioskodawca domagał się wyłączenia go przez organ rento-

wy z obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania zawodu adwoka-

ta, do czego miały uprawniać go regulacje zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia

18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos-

podarczą.

Na tle takich ustaleń Sąd Apelacyjny uznał za trafne stanowisko Sądu Woje-

wódzkiego, iż uprawnienie wnioskodawcy do pobierania uposażenia przysługującego

od 1 stycznia 1998 r, jako sędziemu w stanie spoczynku, jest niezależnie od podle-

gania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywania indywidualnej

praktyki adwokackiej. W konsekwencji zgłoszone żądanie wyłączenia go po dniu 1

stycznia 1998 r. z obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wyko-

nywania zawodu adwokata było bezpodstawne.

W kasacji wnioskodawca podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego - art.

2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

prowadzących działalność gospodarczą i podtrzymał żądanie ustalenia, że - jako sę-

dzia w stanie spoczynku korzystający z prawa do uposażenia, poczynając od 1

stycznia 1998 r. - nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Zda-

niem skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jest zwolniony „ w stosun-

ku do emerytowanych sędziów z obowiązku przekazywania im świadczeń”, nie powi-

nien pobierać od nich składek ubezpieczeniowych, za które w przyszłości nie zaofe-

ruje im „ekwiwalentnie dosłownie niczego”.

Sąd Najwyższy uznał, że kasacja jest bezzasadna.

Począwszy do wejścia w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. nowej regulacji za-

wartej w art. 781

§ 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów pow-

szechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm., powoływanej dalej

jako pusp) przewidującej, iż od wynagrodzenia sędziów nie pobiera się składek na

ubezpieczenie społeczne, przyjmuje się, że sędziowie oraz sędziowie w stanie spo-

czynku nie podlegają obowiązkowi emerytalnego i rentowego ubezpieczenia spo-

łecznego. Wnioskodawca jest sędzią w stanie spoczynku, który skorzystał z upraw-

nień związanych z tym stanem, w tym z prawa do uposażenia przysługującego sę-

dziemu w stanie spoczynku w wysokości 75 % wynagrodzenia zasadniczego wraz z

dodatkiem za wysługę lat, pobieranego na ostatnio zajmowanym stanowisku sędzie-

3

go (art. 711

§ 2 pusp). W sprawie jest niekwestyjne, że tytułem ustalenia obowiązku

dalszego podlegania wnioskodawcy obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu

nie jest jego status sędziego w stanie spoczynku, ale wykonywanie przezeń indywi-

dualnej praktyki adwokackiej.

Równocześnie jednak, przejście sędziego w stan spoczynku powoduje z mocy

(art. 71 § pusp) utratę prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego.

Wobec takiej regulacji normatywnej wnioskodawca nie może zasadnie powoływać

się na swoje wcześniejsze uprawnienia emerytalne, które przecież utracił korzystając

z wybranego przez siebie statusu prawnego sędziego w stanie spoczynku. Status ten

gwarantuje mu przywileje związane z sędziowskim stanem spoczynku, w tym prawo

uposażenia sędziego w stanie spoczynku, które jest korzystniejsze niż odpowiednie

świadczenie z ubezpieczenia społecznego (emerytura), jaka przysługiwała

poprzednio wnioskodawcy po zaprzestaniu wykonywania czynnej służby sędziows-

kiej, tj. przed dokonaniem wyboru statusu i uprawnień sędziego w stanie spoczynku.

Przede wszystkim wskutek takich uwarunkowań normatywnych żądanie wniosko-

dawcy, który z dniem 1 stycznia 1998 r. skorzystał ze statusu prawnego sędziego w

stanie spoczynku, a w konsekwencji wybrał prawo do uposażenia, przez co równo-

cześnie utracił prawo do wcześniej pobieranej emerytury, nie mogło być uwzględnio-

ne. Sędzia w stanie spoczynku wykonujący dodatkowo zawód adwokata nie może

powoływać się na regulacje, jakie były zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18

grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gos-

podarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) i

przewidywały, iż osoby prowadzące działalność gospodarczą, które miały ustalone

prawo do emerytury, nie podlegały obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu,

jakiemu podlegają adwokaci wykonujący zawód indywidualnie. Sędzia w stanie spo-

czynku, który z mocy prawa traci prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia

społecznego, nie podlega wyłączeniu z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego

związanego w wykonywaniem dodatkowego zawodu adwokata niezależnie od kon-

trowersyjności rodzaju ubezpieczenia społecznego (pracowniczego czy też osób

prowadzących działalność gospodarczą). W tym ostatnim zakresie wnioskodawca

nie postawił bezpośrednio żadnych zarzutów kasacyjnych co do ustalenia kontynuo-

wania ubezpieczenia na zasadach pracowniczego ubezpieczenia społecznego,

przeto Sąd Najwyższy związany granicami kasacji oraz ich uzasadnieniem (art. 39311

KPC), nie rozważał tej kwestii.

4

Wnioskodawca wykonujący indywidualną praktykę adwokacką nie jest zatem

zwolniony w tym zakresie z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne,

z których może przecież skorzystać w razie możliwej rezygnacji ze statusu prawnego

i uprawnień przysługujących sędziemu w stanie spoczynku, co spowoduje odzyska-

nie przezeń uprawnień emerytalnych i możliwość uwzględnienia dalszych okresów

ubezpieczenia i opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne - przy ponownym

ustaleniu przysługujących mu wówczas uprawnień emerytalnych. Z drugiej strony

wnioskodawca, który czuje się pokrzywdzony odmową wyłączenia go z obowiązku

ubezpieczenia społecznego z tytułu wykonywanej praktyki adwokackiej, może rów-

nież zrezygnować z wykonywania zawodu adwokata, na którego wykonywanie powi-

nien zresztą w aktualnym stanie prawnym uzyskać zgodę prezesa właściwego sądu

okręgowego (art. 68 § 1 pusp) i korzystać z godnego uposażenia przysługującego

mu jako sędziemu w stanie spoczynku. Nie będzie wówczas podlegał „fiskalnemu”

obowiązkowi zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC.

========================================