II UKN 127/99

Wyrok z dnia 23 września 1999 r.

II UKN 127/99

Prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych wyni-

kające z art. 6 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego

niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub

dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.) podlega dziedzicze-

niu.

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (spra-

wozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 września 1999 r. sprawy z wniosku

Ireny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w A. o świa-

dectwa rekompensacyjne, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Ape-

lacyjnego w Białymstoku z dnia 13 stycznia 1999 r. [...]

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok, poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódz-

kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 29 września

1998 r. [...] oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w A. z dnia 29

stycznia 1998 r. [...] i ustalił, że wnioskodawczyni - jako następcy prawnemu Tadeu-

sza K. przysługują świadectwa rekompensacyjne o wartości 8054 zł (osiem tysięcy

pięćdziesiąt cztery),

2. zasądził od pozwanego na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2211 zł (dwa ty-

siące dwieście jedenaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 29 września 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Białymstoku oddalił odwołanie wnioskodawczyni Ireny K. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w A. z dnia 29 stycznia 1998 r.

odmawiającej przyznania prawa do świadectw rekompensacyjnych należnych zmar-

łemu mężowi Tadeuszowi K. po ustaleniu następującego stanu faktycznego.

2

Tadeusz K. był uprawniony do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompen-

sacyjnych na podstawie ustawy z dnia 6 maca 1997 r. o zrekompensowaniu okreso-

wego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub

dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164), był bowiem uprawniony do

wzrostu emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Prawo do tego wzrostu

utracił w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewalo-

ryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektó-

rych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).

W tej sytuacji został on umieszczony przez organ rentowy na liście uprawnio-

nych i przyznano mu świadectwa na kwotę 8054 zł. W dniu 14 czerwca 1997 r. mąż

wnioskodawczyni zmarł. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie ma prawa do otrzy-

mania świadectw rekompensacyjnych po mężu, gdyż – z mocy art. 6 ustawy o zre-

kompensowaniu... – prawo to jest niezbywalne, jako związane z osobą uprawnioną i

nie podlega dziedziczeniu.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku nie uwzględnił apelacji wnioskodawczyni, po-

dzielając poglądy Sądu pierwszej instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku (wyrok z dnia 13 stycznia 1999 r. [...]).

W kasacji wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego wnioskodawczyni zarzu-

ciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 6 ustawy z dnia 6

marca 1997 r. i wniosła o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apela-

cyjnemu do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącej niezbywalność prawa

oznacza niemożność obrotu nim (sprzedaż, zamiana, darowizna), ale nie wyłącza

tego prawa z masy spadkowej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Zarzut błędnej wykładni prawa materialnego – art. 6 ustawy z dnia 6 marca

1997 r. – podniesiony w kasacji jest trafny.

Ustawa z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu (...) utraty niektórych

wzrostów lub dodatków do emerytur i rent zagwarantowała osobom uprawnionym, w

tym emerytom i rencistom uprawnionym do wzrostów lub dodatków z tytułu prawy w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, które prawo to utraciły na

podstawie art. 6 ust. 5 ustawy o rewaloryzacji, nieodpłatne nabycie świadectw re-

kompensacyjnych o łącznej wartości nominalnej równej należności ustalonej zgodnie

3

z załącznikiem do ustawy. Prawo to jako ściśle związane z osobą uprawnioną ma

charakter niezbywalny, co oznacza, że jest ono nieprzenaszalne w drodze czynności

prawnej inter vivos (obrót). Nie oznacza to jednak, że zmiana osoby uprawnionej w

ogóle nie może nastąpić, bowiem nie sposób przyjąć, aby prawo to nie podlegało

dziedziczeniu, a więc aby wyłączona była jego prawna sukcesja. Mąż wnioskodaw-

czyni został umieszczony na liście uprawnionych do otrzymania świadectw rekom-

pensacyjnych o wartości 8054 zł (załącznik do ustawy – pkt 2 lit. a), a więc jego

prawo wynikające z ustawy zostało zrealizowane (został umieszczony w spisie

uprawnionych – art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy). Gdyby otrzymał świadectwa rekompen-

sacyjne – w sensie materialnym – to ten skarbowy papier wartościowy na okaziciela,

dopuszczony z mocy prawa do publicznego obrotu, mógłby zostać zbyty w drodze

czynności prawnych (art. 9, 10 i 11 ustawy). Po śmierci osoby uprawnionej, świa-

dectwa rekompensacyjne jej należne przysługują osobom uprawnionym – art. 104

ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Należy zauważyć, że omawiana ustawa została znowelizowana ustawą z dnia

23 lipca 1999 r. o zmianie ustawy o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższa-

nia płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do eme-

rytur i rent (Dz.U. Nr 72, poz. 801). W obecnym stanie prawnym do rekompensat nie

stosuje się przepisów dotyczących świadczeń ze stosunku pracy i ubezpieczeń spo-

łecznych, podlegają więc one reżimowi „cywilnemu”, a po śmierci osoby uprawnionej

do otrzymania świadectw rekompensacyjnych, jej spadkobiercy odbierają rekompen-

satę, po uprzednim okazaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia

spadku (art. 21a ustawy z dnia 6 marca 1997 r.). Oznacza to zmianę jedynie w za-

kresie podstawy następstwa prawnego. O ile poprzednio – do dnia wejścia w życie

ustawy zmieniającej, a więc do 14 września 1999 r. – był nią art. 104 ust. 1 ustawy o

z.e.p., o tyle obecnie jest nią art. 21a ustawy. Nie zmienia to jednak faktu, że to i

obecnie niezbywalne prawo podlega dziedziczeniu, tym bardziej zaś dziedziczeniu

podlega sama należna rekompensata, po stwierdzeniu, że prawo do niej przysługuje.

W tym więc stanie rzeczy, gdy w sprawie doszło jedynie do naruszenia prawa mate-

rialnego, nie ma zaś naruszeń istotnych przepisów postępowania, Sąd Najwyższy

orzekł co do istoty sprawy, zmieniając zaskarżony wyrok, poprzedzający wyrok Sądu

pierwszej instancji i decyzję organu rentowego, przyznając wnioskodawczyni docho-

dzone świadectwa rekompensacyjne.

4

O kosztach orzeczono po myśli art. 98 KPC, uwzględniając spis kosztów

przedłożony przez pełnomocnika wnioskodawczyni.

========================================