I PKN 283/99

Wyrok z dnia 1 października 1999 r.

I PKN 283/99

Z art. 11 w związku z art. 10 ust. 1 i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) wynika, iż pracownik nabywa prawo do od-

prawy, jeżeli pracodawca zgodził się na ofertę pracownika rozwiązania umowy

o pracę w drodze porozumienia stron, gdyż wskutek zmian organizacyjnych

zmierzał do zmniejszenia zatrudnienia.

Przewodniczący: SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 października 1999 r. sprawy z po-

wództwa Mariana S. przeciwko Oddziałowi Okręgowemu Narodowego Banku Pols-

kiego w W. - Oddziałowi Zamiejscowemu w L. o sprostowanie świadectwa pracy i

odprawę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 26 października 1999 r. [...]

o d r z u c i ł kasację w części dotyczącej sprostowania świadectwa pracy;

o d d a l i ł kasację w pozostałym zakresie i zasądził od powoda na rzecz

strony pozwanej koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 500 zł (pięćset złotych).

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 26 października 1998 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Legnicy

oddalił powództwo Mariana S. przeciwko Oddziałowi Okręgowemu Narodowego

Banku Polskiego w W. -Oddziałowi Zamiejscowemu w L. o sprostowanie świadectwa

pracy i zasądzenie odprawy. Rozstrzygnięcie to oparł na następujących ustaleniach.

Powód zatrudniony został w Oddziale Okręgowym NBP w L. z dniem 1 października

1994 r. na podstawie umowy o pracę na stanowisku specjalisty w Zespole Nadzoru

Bankowego. Z dniem 1 czerwca 1996 r. powierzono powodowi stanowisko kierowni-

2

ka tego Zespołu. Pismem z dnia 14 listopada 1997 r. Oddział Okręgowy NBP w L.

zawiadomił powoda, iż dotychczasowe funkcje pracodawcy przejdą z dniem 1 stycz-

nia 1998 r. na nowego pracodawcę, tj. Okręgowy Oddział NBP w W., w związku z

wprowadzeniem nowej struktury organizacyjnej Narodowego Banku Polskiego na

mocy Zarządzenia Prezesa NBP z dnia 27 sierpnia 1997 r. W związku z tym powód

stanie się z mocy prawa pracownikiem Oddziału Okręgowego Narodowego Banku

Polskiego w W. - Oddziału Zamiejscowego w L. Stosunek pracy będzie kontynuowa-

ny u nowego pracodawcy i nie nastąpi zmiana w zakresie warunków pracy i płacy.

Zawiadomienie powoływało się na treść przepisu art. 231

§ 3 KP oraz zawierało pou-

czenie, iż w terminie miesiąca od zawiadomienia powód może bez wypowiedzenia za

tygodniowym uprzedzeniem złożyć oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy. Taki

tryb rozwiązania stosunku pracy wywoła dla powoda skutki określone w przypadku

rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Po otrzymaniu

tego zawiadomienia powód złożył pisemne oświadczenie, że nie wyraża zgody na

zmianę pracodawcy. Jednocześnie wniósł o rozwiązanie umowy o pracę na zasadzie

porozumienia stron z dniem 31 grudnia 1997 r. Powód twierdził, że w wyniku zmiany

struktury organizacyjnej w Narodowym Banku Polskim następowała likwidacja Od-

działu Okręgowego NBP w L. Następnie powód rozszerzył ten wniosek o wypłatę

odprawy na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy i przedłużył termin do zajęcia stanowis-

ka przez pracodawcę do połowy stycznia 1998 r. Do dnia 31 grudnia 1997 r. Oddział

Okręgowy NBP w L. nie odpowiedział na ofertę powoda. Natomiast w dniu 7 stycznia

1998 r. Oddział NBP w W. zawiadomił powoda na piśmie, że przyjmuje jego ofertę i z

dniem 15 stycznia 1998 r. rozwiązuje z nim umowę o pracę na podstawie art. 30 § 1

pkt 1 KP. Uznał też, że brak jest podstaw do wypłaty odprawy. Sąd Rejonowy ustalił,

że zmiany organizacyjne nie spowodowały od 1 stycznia 1998 r. zmniejszenia za-

trudnienia. Nadal funkcjonuje komórka nadzoru bankowego w Oddziale Zamiejsco-

wym w L., która merytorycznie podlegała i nadal podlega Głównemu Inspektorowi

Nadzoru Bankowego, zaś organizacyjnie podporządkowana jest Oddziałowi Okręgo-

wemu NBP w Z.G. Stanowisko pracy jakie powód zajmował do czasu rozwiązania

umowy o pracę jest nieobsadzone.

Sąd Rejonowy uznał, że wydane powodowi świadectwo pracy odpowiada rze-

czywistości. Zainicjowany przez dotychczasowego pracodawcę sposób zmiany w

stosunku pracy przez wprowadzenie ustawowej regulacji z art. 231

KP miał na celu

3

"zastosowanie formuły" przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę. Powoduje

to w konsekwencji zachowanie dotychczasowej treści stosunku pracy. Rozwiązanie

stosunku pracy przez pracownika za siedmiodniowym uprzedzeniem jest równo-

znaczne z rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem pracodawcy, jednakże

zapewnia trwałość i ciągłość stosunków pracy i wyklucza przyznanie jednorazowych

odpraw z tytułu rozwiązania umów o pracę z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powód nie skorzystał jednak z uprawnienia z art.

231

KP i doszło do rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-

kiem z dnia 26 stycznia 1999 r. [...] oddalił apelację powoda. Sąd drugiej instancji

uznał, że Sąd Rejonowy przeprowadził wyczerpujące i staranne postępowanie do-

wodowe, dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, wszechstronnie rozważył

wszystkie istotne okoliczności sprawy oraz prawidłowo zastosował prawo materialne.

Z dniem 1 stycznia 1998 r. przestał istnieć Oddział Okręgowy NBP w L. i na podsta-

wie art. 231

§ 3 KP nastąpiło przejęcie jego pracowników przez Oddział Okręgowy

NBP w W. - Oddział Zamiejscowy w L. Skoro zatem rozwiązanie umowy o pracę (na

wniosek powoda) nastąpiło za porozumieniem stron z dniem 15 stycznia 1998 r. to

wydane mu świadectwo pracy odpowiada stanowi rzeczywistemu. Zdaniem Sądu

drugiej instancji, powodowi nie przysługuje odprawa z ustawy z dnia 28 grudnia 1989

r., gdyż jego stanowisko pracy nie zostało zlikwidowane, nowy pracodawca gwaran-

tował takie same warunki pracy i płacy, a rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z

inicjatywy powoda i przy uwzględnieniu jego wniosku co do sposobu (porozumienia

stron) i terminu (15 stycznia 1998 r.) rozwiązania umowy o pracę. Nie została speł-

niona przesłanka z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Nie nastąpiło bo-

wiem u strony pozwanej zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w

związku ze zmianami organizacyjnymi w "parametrach określonych ustawowo" (art.

10 pkt 1 tej ustawy).

Kasację od tego wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości. Powód za-

rzucił naruszenie prawa materialnego przez: 1) rażąco niewłaściwe zastosowanie art.

231

KP, (szczególnie § 3) przez przyjęcie, wbrew normie art. 11 pkt 1 ustawy o NBP,

według którego Prezes NBP jest przełożonym wszystkich pracowników NBP oraz

"innych przepisów" tej ustawy przez uznanie, że nastąpiło przejęcie zakładu pracy,

pomimo że w ramach całej struktury organizacyjnej NBP nastąpiły zmiany organiza-

cyjne i nowy podział zadań, polegające na zmniejszeniu liczby oddziałów sprawują-

4

cych funkcje pracodawcy, 2) naruszenie oraz pominięcie art. 10 pkt 1 w związku z

art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., pomimo że zebrany w sprawie materiał

dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż zmiany organizacyjne całego NBP wynikają z

przyczyn ekonomicznych oraz organizacyjnych i dlatego w Oddziale NBP w L., nas-

tąpiła likwidacja wielu stanowisk pracy, w tym likwidacja stanowiska zajmowanego

przez powoda, co było wyłączną przyczyną rozwiązania stosunku pracy, 3) narusze-

nie art. 8 pkt 1 w związku z art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. w związku z ra-

żąco błędnym zastosowaniem art. 231

§ 1 KP, przez ustalenie, że powodowi nie

przysługuje prawo do odprawy pieniężnej, pomimo, iż z materiału dowodowego wy-

nika jednoznacznie że po wprowadzeniu zmian organizacyjnych w NBP stanowisko

pracy powoda przestało istnieć, a przejmujący funkcję pracodawcy Oddział NBP w

W. nie przedstawił powodowi przed rozwiązaniem umowy o pracę propozycji pracy,

pomimo że zespół nadzoru bankowego, którego kierownikiem był powód, przestał

istnieć, 4) naruszenie art. 36 § 1 pkt 3 KP w związku z rażąco błędnym zastosowa-

niem art. 231

§ 1 KP oraz pominięciem przepisów prawa cywilnego w związku z art.

300 KP, dotyczących obowiązku dotrzymania terminu udzielenia odpowiedzi na pis-

mo powoda z dnia 20 listopada 1997 r., zawierającego oświadczenie, że nie wyraża

on zgody na zmianę pracodawcy oraz jego propozycję rozwiązania umowy o pracę

na zasadzie porozumienia stron z dniem 31 grudnia 1997 r., co pozwoliło Sądowi na

przyjęcie, że powód złożył oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę nowemu pra-

codawcy, podczas gdy Sąd nie uwzględnił, że strona pozwana miała obowiązek w

sposób definitywny odpowiedzieć na powyższe pismo zgodnie z przepisami prawa

cywilnego w związku z art. 300 KP niezwłocznie (14 dni). Powód zarzucił także naru-

szenie prawa procesowego, a mianowicie art. 233 § 1 w związku z art. 382 KPC i art.

328 w związku z art. 391 KPC wyrażające się brakiem wszechstronnego rozważenia

przez Sąd zebranego już w pierwszej instancji materiału dowodowego. Dlatego w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest odniesienia się Sądu, do przedstawio-

nych w sprawie dokumentów, brak wskazania podstawy faktycznej i prawnej rozs-

trzygnięcia oraz dowodów, na których Sąd się oparł, stwierdzając, że: a) przejęcie

pracowników przez Oddział Okręgowy NBP w W., nastąpiło na podstawie art. 231

§ 3

KP, b) świadectwo pracy odpowiada stanowi rzeczywistemu, c) powodowi nie przys-

ługuje odprawa, gdyż jego stanowisko nie zostało zlikwidowane, a nowy pracodawca

gwarantował takie same warunki pracy i płacy jak poprzedni, rozwiązanie umowy o

pracę nastąpiło z inicjatywy powoda, d) nie nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia. W

5

uzasadnieniu kasacji powód wywiódł, że Sąd drugiej instancji nie zauważył, że po-

wód pismem z dnia 20 listopada 1997 r. oświadczył, iż nie wyraża zgody na zmianę

pracodawcy i równocześnie złożył propozycję rozwiązania umowy o pracę z dniem

31 grudnia 1997 r. na zasadzie porozumienia stron. Miesięczny okres wypowiedze-

nia umowy o pracę biegł według powoda od 14 listopada 1997 r., a strona pozwana

miała obowiązek złożyć oświadczenie woli odmawiające rozwiązania umowy o pracę

na zasadzie porozumienia stron. Umowa z powodem powinna zostać rozwiązana

najpóźniej z dniem 15 grudnia 1997 r. Sąd nie zauważył, że pracodawca nie złożył

powodowi oferty podjęcia pracy i nie zawarł też z powodem jakiejkolwiek umowy.

Powód nie zawierał umowy o pracę z Oddziałem Okręgowym NBP w W. Przeciwnie,

powód nie wyraził zgody na kontynuowanie lub nawiązanie stosunku pracy po reor-

ganizacji struktur Narodowego Banku Polskiego. W takiej sytuacji powodowi przys-

ługiwał trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Zdaniem powoda, w sytuacji, gdy od-

mówił zawarcia umowy o pracę z Oddziałem Okręgowym NBP w W. z dniem 1

stycznia 1998 r., jego ówczesny pracodawca, tj. Oddział Okręgowy NBP w L., powi-

nien złożyć oświadczenie woli dotyczące rozwiązania z nim stosunku pracy i wypła-

cić odpowiednią odprawę pieniężną. Według powoda, Sąd nie uwzględnił, że w ra-

mach nowej struktury całego NBP, w wyniku wprowadzonych zmian organizacyjnych

nie nastąpiło przejęcie przez inny podmiot majątku ani też zadań Oddziału NBP w L.

Wprowadzono jedynie zmiany organizacyjne. Mogą być one traktowane tylko i

wyłącznie jako wewnętrzne zmiany organizacyjne z przyczyn ekonomicznych i nie

powinny w żadnym przypadku być utożsamiane z przejęciem zakładu pracy przez

nowego pracodawcę. Po reorganizacji nie zmienił się ani dysponent majątku ani pro-

cedury dotyczące zarządzania tym majątkiem, a faktycznym dysponentem majątku

NBP był i nadal jest Prezes NBP i Centrala NBP w W. Zdaniem powoda, z przedsta-

wionych dokumentów wynika jednoznacznie, że po reorganizacji struktury NBP w

Oddziale NBP w L. przestał istnieć zespół nadzoru bankowego, co jest równo-

znaczne, że po zmianie pracodawcy w Oddziale NBP w L., została zlikwidowana ko-

mórka organizacyjna, w której powód był pracownikiem. Zmniejszenie zatrudnienia w

Oddziale NBP w L. zostało wykazane przez stronę pozwaną w załączonych do pism

procesowych dokumentach, z których wynika też, że zmiany organizacyjne całej

struktury NBP stanowią przyczynę rozwiązania umowy o pracę z powodem.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i przyznanie kosztów postępowa-

nia kasacyjnego.

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W zakresie, w którym kasacja dotyczy sprostowania świadectwa pracy jest

ona niedopuszczalna z mocy art. 393 pkt 6 KPC i dlatego w tej części podlegała od-

rzuceniu na podstawie art. 3938

§ 1 KPC.

W ten sposób dochodzi do znacznego uproszczenia w zakresie istotnych

kwestii wymagających rozważenia w sprawie, gdyż pozostaje do rozpatrzenia rosz-

czenie o odprawę. Jego zasadność należy rozważać w płaszczyźnie przesłanek

określonych w art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.), wed-

ług którego przepisy ustawy (a więc także art. 8 dotyczący odprawy pieniężnej) sto-

suje się odpowiednio w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w

art. 1 ust. 1 i 2 na mocy porozumienia stron. Ponieważ nie budzi wątpliwości (także

powód tego nie kwestionuje), że doszło do rozwiązania umowy o pracę za porozu-

mieniem stron, to istotne jest tylko czy nastąpiło to z przyczyn określonych w art. 1

ust. 1 i 2 ustawy. W kontekście roszczenia o odprawę nieistotne w zasadzie są kwes-

tie dotyczące tego kto był pracodawcą powoda oraz czy w okolicznościach sprawy

prawidłowo zinterpretowano i zastosowano art. 231

KP. Ponieważ jednak kwestie te

były przedmiotem rozważań Sądów i stanowią podstawowy element zarzutów kasa-

cyjnych, to wymagają rozważenia w ogólnym choćby zarysie.

Pierwszy problem dotyczy tego kto był pracodawcą powoda. W tym zakresie

kasacja nie stawia zarzutu i praktycznie nie nawiązuje do definicji tego pojęcia z art.

3 KP. Zgodnie z tym przepisem pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie

posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pra-

cowników. Powód uważa, że jego pracodawcą był Prezes Narodowego Banku Pols-

kiego. Nawet pobieżna analiza tego twierdzenia w odniesieniu do treści art. 3 KP,

wskazuje, że jest to pogląd błędny. Prezes NBP nie jest przecież jednostką organiza-

cyjną, a chyba nikt nie może twierdzić, że zatrudnia pracowników jako osoba fizycz-

na. Jest oczywiste, że w sprawach określonych stosownymi przepisami Prezes NBP

może być organem pracodawcy (art. 31

KP). Problem sprowadza się do tego, która z

jednostek organizacyjnych NBP jest pracodawcą. Mogą w tym zakresie występować

wątpliwości przy złożonej strukturze organizacyjnej i podzieleniu uprawnień praco-

7

dawcy na poszczególne, hierarchicznie zorganizowane jednostki NBP (choć powód

nie stawia tezy, że pracodawcą jest Narodowy Bank Polski jako całość). Podobny

problem był wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który podsta-

wowe znaczenie dla oceny jaka jednostka organizacyjna jest pracodawcą przypisy-

wał temu, w jakiej jednostce, odpowiednio wydzielonej organizacyjnie i finansowo,

praca jest wykonywana, a przede wszystkim, gdzie usytuowane jest uprawnienie do

zatrudniania i zwalniania pracowników (te ostanie uprawnienia mogą być zresztą

przypisane organom znajdującym się poza jednostkami zatrudniającymi pracowni-

ków). Przykładowo w wyroku z dnia 9 września 1977 r., I PRN 115/77 (OSNCP 1978

r. z. 10, poz. 177) Sąd Najwyższy stwierdził, że jednostka organizacyjna będąca w

rozumieniu art. 3 KP zakładem pracy jest biernie legitymowana w sporach o roszcze-

nia ze stosunku pracy jej pracowników, nie wyłączając pracowników zatrudnionych w

niej na podstawie powołania przez właściwy organ nadrzędny (por. też uchwała z

dnia 16 listopada 1977 r., I PZP 47/77, OSPiKA 1979 r. z. 7-8, poz. 125 z glosą M.

Piekarskiego; wyrok z dnia 19 kwietnia 1979 r., I PR 16/79, OSNCP 1979 r. z. 10,

poz. 205; wyrok z dnia 3 czerwca 1988 r., II URN 102/88, OSNCP 1991 r. z. 1, poz.

7; wyrok z dnia 6 listopada 1991 r., I PRN 47/91, OSP 1992 r. z. 7-8, poz. 152;

uchwała z dnia 23 lipca 1993 r., I PZP 30/93, OSNCP 1994 r. z. 6, poz. 123; wyrok z

dnia 19 września 1996 r., I PRN 101/95, OSNAPiUS 1997 r. nr 7, poz. 112; wyrok z

dnia 11 września 1998 r., II UKN 196/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 18, poz. 589). Dla

rozpatrywanej sprawy szczególnie przydatna jest wykładnia zawarta w orzeczeniach

dotyczących złożonych struktur organizacyjnych. W tym zakresie można przytoczyć

uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 24 listopada 1992 r., I PZP 59/92 (OSNCP

1993 r. z. 4, poz. 49), według której Główny Inspektorat Pracy i okręgowe inspekto-

raty pracy są zakładami pracy w rozumieniu art. 3 KP. Podobnie w wyroku z dnia 19

grudnia 1997 r., I PKN 448/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr 22, poz. 649) Sąd Najwyższy

uznał, że pracodawcą dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy jest ten urząd, a nie

Krajowy Urząd Pracy. Wreszcie w kontekście twierdzenia powoda, że jego praco-

dawcą jest Prezes NBP, charakterystyczny jest wyrok z dnia 21 grudnia 1992 r., I

PRN 52/92 (PiZS 1993 r. nr 5-6, s. 96), zgodnie z którym zakładem pracy dla pra-

cowników samorządowych zatrudnionych w urzędzie gminy jest ten urząd, a nie

burmistrz czy wójt będący kierownikiem tego urzędu. W świetle tej wykładni nie może

budzić wątpliwości, że pracodawcą powoda był Oddział Okręgowy NBP w L., a nie

Narodowy Bank Polski jako całość, czy tym bardziej Prezes NBP. Nie przeczy temu

8

wskazana w kasacji regulacja art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Naro-

dowym Banku Polskim (Dz.U. Nr 140, poz. 938 ze zm.), zgodnie z którą Prezes NBP

jest przełożonym wszystkich pracowników. Z tego przepisu wynika tylko to, że okreś-

lone uprawnienia pracodawcy usytuowane są na szczeblu centralnym organizacji

NBP, a Prezes jest organem dokonującym czynności w zakresie spraw pracowni-

czych.

Jeżeli więc pracodawcą powoda był Oddział NBP w L., to przejęcie tego Od-

działu, a więc nie tylko majątku, ale przede wszystkim jego kompetencji (por. np.

uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 29 kwietnia 1993 r., I PZP 9/93, Przegląd

Sądowy 1994 r. nr 2, s. 58), przez Oddział w W., stanowiło przejście zakładu pracy

na innego pracodawcę w rozumieniu art. 231

KP. Oczywiście stanowiło to również

zmianę struktury organizacyjnej całego NBP. Kwestie dotyczące własności mienia w

tym zakresie były bez znaczenia. Zgodnie z art. 231

§ 1 KP powód jako zatrudniony

w jednostce (zakładzie pracy w znaczeniu przedmiotowym, placówce zatrudnienia)

przejmowanej, z mocy samego prawa stawał się z chwilą przejęcia, pracownikiem

zatrudnionym u nowego pracodawcy (por. wyrok z dnia 28 września 1990 r., I PR

251/90, OSNCP 1992 r. z. 5, poz. 78). Jego sprzeciw w tym zakresie nie miał zna-

czenia, poza możliwością rozwiązania umowy o pracę w szczególnym trybie art. 231

§ 4 KP. W uchwale z dnia 19 stycznia 1993 r., I PZP 70/92 (OSNCP 1993 r. z. 6,

poz. 100) Sąd Najwyższy prawidłowo wyjaśnił, że w razie przejęcia zakładu pracy w

części przez inny zakład, staje się on z mocy prawa stroną w stosunkach pracy z

pracownikami zatrudnionymi w przejętej części zakładu [...], także wówczas, gdy

pracownicy ci sprzeciwiali się zmianie pracodawcy. Między innymi dlatego dla reali-

zacji zasady wolności pracy w ramach nowelizacji Kodeksu pracy w 1996 r. wprowa-

dzono nową regulację art. 231

§ 3 i 4, polecającą przejmowanemu pracodawcy za-

wiadamiać pracowników o przewidywanych zmianach organizacyjnych i umożliwia-

jącą pracownikom rozwiązanie stosunków pracy w krótkim terminie siedmiu dni, bez

niekorzystnych dla nich skutków, w sposób równoznaczny z rozwiązaniem stosun-

ków pracy za wypowiedzeniem pracodawcy. Taki też tryb zastosował pracodawca

powoda. Powód mógł więc skorzystać z uprawnienia do rozwiązania umowy o pracę

w ten sposób, czego jednak nie uczynił. Z art. 231

§ 3 i 4 KP nie wynika natomiast

obowiązek przejmowanego pracodawcy, aby rozwiązał (wypowiedział) umowy o

pracę pracownikom, którzy nie zgadzają się na przejście do nowego pracodawcy.

Poglądy powoda w tym zakresie nie są uzasadnione treścią analizowanych przepi-

9

sów, wskazanych jako podstawa kasacji. Nie ma potrzeby rozważania, jaki byłby

skutek rozwiązania przez powoda umowy o pracę w trybie art. 231

§ 4 KP, skoro po-

wód takiej czynności nie podjął. Nie są też istotne w kontekście dochodzonego rosz-

czenia o odprawę, podnoszone przez powoda kwestie dotyczące obowiązku reakcji

pracodawcy na ofertę powoda rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron.

Powód twierdzi, że pracodawca miał obowiązek odpowiedzi na tę ofertę w terminie

14 dni i powołuje się na bliżej nieokreślone przepisy prawa cywilnego. Już choćby z

tej przyczyny zarzut ten nie podlega merytorycznemu rozważeniu, a ze wskazanych

przepisów art. 231

KP czy art. 30 § 1 pkt 1 KP obowiązek taki nie wynika. Kwestia ta

jest jednak nieistotna, gdyż nie budzi przecież wątpliwości, że doszło do przyjęcia

oferty powoda rozwiązania umowy o pracę w drodze porozumienia stron, a który

pracodawca przyjął ofertę jest bez znaczenia dla oceny zasadności roszczenia o od-

prawę.

Przechodząc to istotnych kwestii dotyczących przesłanek nabycia prawa do

odprawy, to należy stwierdzić, że niewątpliwie była spełniona przesłanka art. 11

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. polegająca na rozwiązaniu umowy o pracę w dro-

dze porozumienia stron. Bez znaczenia w tym zakresie jest, że z inicjatywą takiego

sposobu rozwiązania umowy o pracę wystąpił powód. Należy uznać, że w sferze

motywacyjnej po stronie powoda przyczyną wystąpienia z inicjatywą rozwiązania

umowy o pracę były przekształcenia organizacyjne po stronie pracodawcy (powód

nie chciał być przejęty jako pracownik). Przekształcenia te niewątpliwie występowały

też w rzeczywistości i to zarówno po stronie poprzedniego jak i nowego pracodawcy.

Oddział NBP w L. był przejmowany (włączany w strukturę organizacyjną), a Oddział

w W. przejmował inny oddział. Była więc, także po stronie nowego pracodawcy speł-

niona przesłanka nabycia prawa do odprawy w postaci zmian organizacyjnych.

Istotny problem w tym zakresie sprowadzał się do wykładni czy przesłanką nabycia

prawa do odprawy było zmniejszenie zatrudnienia oraz czy ono w rzeczywistości

nastąpiło. Sąd drugiej instancji przyjął, że nie było zmniejszenia zatrudnienia, a od-

dalając apelację powoda pośrednio uznał, że takie zmniejszenie jest przesłanką na-

bycia prawa do odprawy. Sąd drugiej instancji nie dostrzegł, że ta ostatnia kwestia

jest wątpliwa, czego zresztą nie podniesiono także w kasacji. Przepis art. 11 ustawy

z 28 grudnia 1989 r. nie wymienia bowiem wprost (tak samo zresztą jak art. 10 ust. 1

tej ustawy przy zwolnieniach indywidualnych) zmniejszenia zatrudnienia jako przes-

łanki stosowania ustawy. Przepis art. 11 stwierdza jedynie, że ustawę stosuje się w

10

przypadku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1 i 2

ustawy. Można więc bronić poglądu, że przesłanką stosowania ustawy jest w tym

przypadku tylko wystąpienie zmian organizacyjnych, a nie zmniejszenie zatrudnienia.

Pogląd taki jest prezentowany w literaturze i orzecznictwie. W szczególności w pos-

tanowieniu Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 czerwca 1993 r., III APr 49/93

(OSP 1994 r. z. 7-8, poz. 127 z glosą I. Sierockiej) stwierdzono, że zmniejszenie za-

trudnienia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nie jest

przesłanką nabycia prawa do odprawy w przypadku zwolnienia indywidualnego do-

konanego na podstawie art. 10 ust. 1 tej ustawy. Z tym poglądem skład orzekający w

niniejszej sprawie nie zgadza się i podziela wykładnię przedstawioną w uchwale z

dnia 14 grudnia 1994 r., I PZP 52/94 (OSNAPiUS 1995 r. nr 9, poz. 107; OSP 1995 r.

z. 11, poz. 238 z glosą I. Sierockiej), według której zmniejszenie zatrudnienia jest

warunkiem nabycia prawa do odprawy pieniężnej z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. w przypadku indywidualnego zwolnienia pracownika na podstawie

art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 tej ustawy. Skład orzekający podziela w szcze-

gólności zawarte w uzasadnieniu tej uchwały argumenty dotyczące logicznej analizy

treści art. 1 ust. 1 ustawy. Prowadzi ona do wniosku, iż według tego przepisu począ-

tek przekształceń zakładu pracy stanowią względy (okoliczności) ekonomiczne,

zmiany organizacyjne, produkcyjne lub technologiczne. Są to więc pierwotne "przy-

czyny" tych przekształceń. Ich skutkiem jest "zmniejszenie zatrudnienia". Jednakże

dopiero te zmiany łącznie ze "zmniejszeniem zatrudnienia" stanowią przyczynę

(przesłankę) rozwiązywania umów o pracę. Mamy więc do czynienia z łańcuchem

przyczynowo skutkowym, w którym określone okoliczności (w tym przypadku

"zmniejszenie zatrudnienia") jest skutkiem zdarzeń je poprzedzających, a równocze-

śnie przyczyną zdarzeń po nim następujących. W takim, szerszym tego słowa zna-

czeniu, przyczyną rozwiązywania stosunków pracy (a tym samym stosowania oma-

wianej ustawy) są nie tylko przekształcenia zakładu pracy ale także "zmniejszenie

zatrudnienia". Nadto art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. jest normą określającą

zakres jej stosowania. Wobec tego wszystkie pozostałe przepisy ustawy muszą być

analizowane w nawiązaniu do treści tego artykułu. Jeżeli dokonujemy więc wykładni

innych przepisów ustawy to nie powinniśmy przeciwstawiać sobie wzajemnie posz-

czególnych przepisów, lecz powinniśmy wychodzić z założenia, że wszystkie regula-

cje dotyczące stosowania ustawy mieszczą w sobie warunki określone w jej art. 1.

11

Zarzuty kasacji naruszenia prawa procesowego wiążą się z ustaleniem, że u

nowego pracodawcy powoda nie nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia (powód w ten

sposób pośrednio akceptuje pogląd, że jest ono przesłanką nabycia prawa do od-

prawy). Zarzuty te nie są słuszne. Przede wszystkim należy stwierdzić, że uzasad-

nienie zaskarżonego orzeczenia Sądu drugiej instancji wskazuje zarówno stan fak-

tyczny będący podstawą rozstrzygnięcia, jak i zastosowane przepisy prawne. W za-

kresie ustaleń faktycznych Sąd drugiej instancji oparł się na ustaleniach Sądu pierw-

szej instancji, który dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego sprawy.

Przyjęcie ustalenia, że u nowego pracodawcy nie doszło do zmniejszenia zatrudnie-

nia, a w szczególności likwidacji stanowiska powoda jest prawidłowe. Z dowodów

wskazywanych przez powoda wynika co najwyżej, że nastąpiła zmiana w zakresie

podporządkowania stanowiska powoda i kierowanego przez niego działu, a nie jego

likwidacja. Dla oceny tej okoliczności decydujące jest pismo skierowane do powoda

w dniu 14 listopada 1997 r. Zarówno według jego treści, jak i w rzeczywistości po

przekształceniach strukturalnych powód miał pozostać i pozostał na tym samym sta-

nowisku, bez zmiany warunków pracy i płacy. Aby je zmienić w istotnych elementach

strona pozwana musiałaby dokonać wypowiedzenia zmieniającego (por. art. 231

§ 5

KP oraz wyrok z dnia 25 listopada 1997 r., I PKN 381/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 18,

poz. 539; wyrok z dnia 21 września 1995 r., I PRN 60/95, OSNAPiUS 1996 r. nr 7,

poz. 100 i uchwała z dnia 11 marca 1998 r., III ZP 3/98, OSNAPiUS 1998 r. nr 20,

poz. 588). Powód został więc przejęty jako pracownik, a jego stosunek pracy nie

uległ w swej treści żadnym zmianom. Strona pozwana nie musiała mu więc zapropo-

nować zawarcia nowej umowy o pracę, czy wskazywać jej nowych warunków

(pozostawały one nie zmienione). Ani poprzedni pracodawca powoda, ani nowy

pracodawca nie zmierzał więc do zmniejszenia zatrudnienia, czy choćby zmiany

warunków pracy i płacy powoda. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dla oceny

istnienia przyczyn rozwiązania stosunku pracy, o których mowa w art. 10 ust. 1

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (także art. 11) decydujący jest moment podejmo-

wania przez kierownika zakładu pracy decyzji o zwolnieniu pracownika (wyrok z dnia

4 kwietnia 1995 r., I PRN 6/95, OSNAPiUS 1995 r. nr 19, poz. 239). Jeżeli więc po

rozwiązaniu umowy o pracę z powodem nastąpiły zmiany w zakresie stanu zatrud-

nienia, to nie mają one znaczenia dla oceny przyczyn tego rozwiązania w kontekście

prawa do odprawy. Nadto przepis art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. należy

interpretować w kontekście art. 10 ust. 1 ustawy, według którego przyczyny wymie-

12

nione w jej art. 1 ust. 1 mają mieć charakter wyłączny. Zgodnie z utrwalonym również

orzecznictwem sformułowanie to oznacza, sytuację, w której bez zaistnienia tych

przyczyn nie zostałaby podjęta przez kierownika zakładu pracy indywidualna decyzja

o zwolnieniu pracownika (wyrok z dnia 10 października 1990 r., I PR 319/90, OSNCP

1992 r. z. 11, poz. 204). W świetle unormowania z art. 11 ustawy oznacza to, że aby

pracownik nabył prawo do odprawy, to potrzebna jest ocena, że pracodawca godzi

się na rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia stron (ofertę pracownika),

gdyż wskutek zmian organizacyjnych zmierza do zmniejszenia zatrudnienia.

Tymczasem w stanie faktycznym sprawy nie można tego przyjąć, gdyż z ewi-

dentnych zachowań pracodawcy wynikało, że zamierzał on utrzymać stan zatrudnie-

nia, w każdym razie w odniesieniu do stanowiska pracy powoda. W wyroku z dnia 5

marca 1991 r., I PR 457/90 (Rejent 1991 r. nr 5, s. 163) Sąd Najwyższy przedstawił

pogląd, który skład orzekający podziela, że fakt dojścia do porozumienia w sprawie

rozwiązania stosunku pracy, nawet gdy z inicjatywą występuje pracownik, nie ozna-

cza sam przez się, że dochodzi do przekreślenia występowania przyczyn z art. 1 ust.

1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. czy też, że przyczyny te przestają stanowić "wy-

łączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy". Dotyczy to jednak tylko

sytuacji, gdy pracownik doprowadza do rozwiązania stosunku pracy w drodze poro-

zumienia, będąc z uzasadnionych powodów przeświadczony, (zwłaszcza, gdy to

przeświadczenie wynika z zachowania się pracodawcy), że istnieje potrzeba zmniej-

szenia stanu zatrudnienia w związku ze zmianami organizacyjnymi. W stanie fak-

tycznym sprawy żadne zachowanie pracodawcy nie wskazywało na to, że w związku

ze zmianami organizacyjnymi zamierza zmniejszyć zatrudnienie (w każdym razie co

do stanowiska pracy powoda). Tym samym zmiany organizacyjne po stronie

pracodawcy nie prowadziły do zmniejszenia zatrudnienia i nie stanowiło ono

przyczyny, zwłaszcza wyłącznej, wyrażenia przez pracodawcę zgody na ofertę po-

woda rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron.

Z tych względów należało uznać, że kasacja powoda nie powołuje się na

usprawiedliwione podstawy i podlega oddaleniu z mocy art. 39312

KPC. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 KPC.

========================================