II UKN 174/99

Postanowienie z dnia 28 października 1999 r.

II UKN 174/99

Sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepi-

som art. 401-404 KPC nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie

wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona pods-

tawa nie zachodzi. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wzno-

wienia podlega odrzuceniu (art. 410 § 1 KPC).

Przewodniczący: SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra-

wozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 października 1999 r. sprawy z

wniosku Alfonsa W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S.

o rentę inwalidy wojennego, na skutek kasacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 grudnia 1998 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

o d d a l i ć kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyro-

kiem z dnia 2 kwietnia 1997 r. oddalił odwołanie Alfonsa W. od decyzji Oddziału Zak-

ładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 18 grudnia 1996 r. w przedmiocie odmo-

wy prawa do renty dla inwalidy wojennego. Apelację wnioskodawcy od powyższego

wyroku oddalił Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 stycznia 1998 r. Pos-

tanowieniem z dnia 19 marca 1998 r. Sąd ten odrzucił kasację wnioskodawcy jako

wniesioną przez osobę nieuprawnioną, z pominięciem przymusu adwokacko-rad-

cowskiego, zaś Sąd Najwyższy oddalił jego zażalenie postanowieniem z dnia 25

czerwca 1998 r., doręczonym skarżącemu w dniu 16 października 1998 r.

2

W tym stanie sprawy wnioskodawca pismem z dnia 23 października 1998 r.,

nadanym w placówce pocztowej w dniu 2 listopada 1998 r., złożył skargę o wznowie-

nie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia

20 stycznia 1998 r., wskazując na nieważność postępowania przed Sądem pierwszej

instancji z powodu niemożności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, a w

przypadku drugiej instancji, z powodu braku należytej reprezentacji.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania została

wniesiona po upływie trzymiesięcznego terminu określonego w art. 407 KPC, rozpo-

czynającego swój bieg z dniem, w którym strona dowiedziała się o wyroku, i odrzucił

ją jako spóźnioną. Ustalił bowiem, że wnioskodawca otrzymał odpisy wyroków Sądu

Wojewódzkiego w dniu 22 maja 1997 r., Sądu Apelacyjnego w dniu 12 lutego 1998

r., natomiast skargę o wznowienie postępowania nadał na pocztę w dniu 2 listopada

1998 r.

W kasacji skarżący, żądając uchylenia postanowienia Sądu Apelacyjnego i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, powołał się na naruszenie przepisu

art. 407 KPC "przez przyjęcie za podstawę wydania zaskarżonego postanowienia

wadliwie obliczonego terminu doręczenia wyroku". Postulował przyjęcie jako począt-

kowej daty biegu otwartego terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania

daty odebrania z placówki pocztowej (w dniu 16 października 1998 r.) postanowienia

Sądu Najwyższego odrzucającego kasację. W odniesieniu do tego zdarzenia bowiem

termin został zachowany.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Instytucja wznowienia postępowania opiera się na przysługującej poza tokiem

instancji skardze o presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzecze-

nia orzeczeniem nowym. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowa-

nego przeciwko prawomocnemu wyrokowi powoduje, że przywrócenie stanu sprzed

zamknięcia ulegającemu wznowieniu postępowania sądowego może nastąpić wy-

łącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Uwzględniają one konieczność

wywołania na nowo procesu dotkniętego brakami formalnymi (nieważnością), bez

względu ich wpływ na rozstrzygnięcie (art. 401 pkt 1 i 2 KPC), właściwe przyczyny

restytucyjne (art. 403 KPC) oraz fakt wydania wyroku na podstawie aktu normatyw-

3

nego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową

międzynarodową lub ustawą (art. 4011

KPC).

Wniesienie skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest terminem.

Jest to termin trzymiesięczny, którego początek odnosi się do momentu powzięcia

przez stronę wiadomości – w zależności od podstawy wznowienia – o podstawie

wznowienia albo o skutkach wadliwie toczącego się postępowania. Termin do wnie-

sienia skargi o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem

zamykającym postępowanie poczytywane przez stronę jako nieważne jest dotrzyma-

ny, jeżeli skarga zostanie wniesiona do sądu właściwego przed upływem trzech mie-

sięcy od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu wyroku.

Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania sąd dokonuje jej kontroli z

punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 409 KPC, to-

też skarżący zobowiązany jest wykazać w niej - pod rygorem odrzucenia skargi -

przesłanki dopuszczalności wznowienia. Oznacza to oparcie skargi na ustawowej

podstawie oraz podanie okoliczności, w odniesieniu do których sąd stwierdza zacho-

wanie terminu. Sąd dokonujący badania przyjmuje, że strona dotrzymała terminu do

wniesienia skargi o wznowienie postępowania z przyczyn nieważności wówczas, gdy

jest niewątpliwe, że skarga została złożona przed upływem trzech miesięcy od daty

dowiedzenia się przez wnoszącego skargę o wyroku zapadłym w sprawie, w której

nie był należycie reprezentowany albo wskutek naruszenia przepisów prawa pozba-

wiony był możności działania.

Termin liczony a tempore scienciae wymaga założenia, że fakt, z którym

prawo wiąże początek jego biegu, jest niewątpliwy, a przesłanka ta zostaje wykazana

wówczas, gdy strona wykaże niewiedzę o toczącym się wadliwie postępowaniu, wy-

wołaną brakiem należytej reprezentacji albo pozbawieniem możności działania. To

wymaganie pozostaje w związku z treścią art. 401 pkt 2 in fine KPC, stanowiącym o

zakazie żądania wznowienia postępowania, jeżeli przed uprawomocnieniem się wy-

roku ustała niemożność działania lub brak reprezentacji został podniesiony w drodze

zarzutu.

W świetle powyższych rozważań należy podzielić pogląd wyrażony w kasacji

Alfonsa W., że termin do wniesienia przez niego skargi o wznowienie postępowania

zakończonego wyrokiem z dnia 20 stycznia 1998 r. nie mógł rozpocząć biegu przed

jego uprawomocnieniem się, które nastąpiło po wydaniu postanowienia Sądu Naj-

wyższego z dnia 25 czerwca 1998 r. oraz oddać rację tezie o wpływie na sposób ob-

4

liczenia terminu do wniesienia skargi daty dowiedzenia się o treści tego postanowie-

nia.

To spostrzeżenie nie może jednak doprowadzić do uwzględnienia kasacji, al-

bowiem są inne przyczyny uzasadniające odrzucenie skargi, co sprawia, że zaskar-

żone postanowienie – mimo niepełnego uzasadnienia – odpowiada prawu. Trzeba

bowiem podkreślić, że jakkolwiek skarżący wytoczył w skardze zarzuty nieważności

postępowania, to ich nawet nie uprawdopodobnił ani – tym bardziej – nie wykazał.

I tak, uzasadniając zarzut nieważności postępowania przed Sądem pierwszej

instancji, skarżący stwierdził, że „na rozprawie w dniu 2 kwietnia 1997 r. Sąd nie do-

puścił go do złożenia wyjaśnień i przez wezwanie do opuszczenia sali uniemożliwił

jego uczestniczenie w rozprawie". Gdyby nawet hipotetycznie przyjąć to stwierdzenie

za prawdziwe, do czego zresztą nie ma podstaw, to nie może ono stanowić uzasad-

nienia podstawy wznowienia z art. 401 § 1 pkt 2 KPC w części dotyczącej pozbawie-

nia możności działania, chodzi tu bowiem o takie pozbawienie możności działania,

które obejmuje całą sprawę. W piśmiennictwie prawniczym omawianą podstawę

wznowienia utożsamia się z podstawą nieważności przewidzianą w art. 379 pkt 5

KPC, a w świetle jednoznacznej judykatury Sądu Najwyższego dotyczącej tego prze-

pisu jest oczywiste, że strona zostaje pozbawiona możności działania tylko wtedy,

gdy doszło do całkowitego pozbawienia jej możności obrony swych praw, a więc gdy

znalazła się w takiej sytuacji, która uniemożliwiła, a nie tylko utrudniła lub ograniczyła

popieranie przed sądem dochodzonych żądań lub obronę przed zarzutami strony

przeciwnej (por. np. orzeczenie z dnia 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, OSPiKA

1963 nr 5, poz. 137; NP 1963 nr 1, s. 117 z glosą W. Siedleckiego, wyrok z dnia 20

stycznia 1966 r., II PR 371/65, OSNCP 1966 z. 10, poz. 172, wyrok z dnia 14

czerwca 1968 r., I CR 432/67, OSNCP 1969 r. z. 7-8, poz. 137, wyrok z dnia 10 lipca

1974 r., II CR 331/74, OSNCP 1975 z. 5, poz. 84,„Nowe Prawo" 1976 nr 5, s. 807 z

glosą J. Klimkowicza, a ostatnio wyrok z dnia 2 kwietnia 1998 r., I PKN 521/97,

OSNAPiUS 1999 nr 6, poz. 203 oraz z dnia 1 października 1998 r., I PKN 359/98,

OSNAPiUS 1999 nr 21, poz. 681).

O takim pozbawieniu skarżącego możności działania w sprawie niniejszej,

nawet w świetle twierdzeń uzasadnienia skargi, nie może być mowy; wnioskodawca

nie tylko bowiem brał udział w postępowaniu i podejmował wszystkie niezbędne

czynności procesowe, ale także wnosił środki odwoławcze w toku instancji.

5

Całkowicie chybione i oderwane od hipotezy art. 401 § 1 pkt 2 KPC są również

twierdzenia skarżącego mające uzasadniać „brak należytej reprezentacji" przed Są-

dem Apelacyjnym. W tej mierze Alfons W. wywiódł w skardze, że „wyrok Sądu Ape-

lacyjnego w dniu 20 stycznia 1998 r. zapadł bez udziału i reprezentacji wnioskodaw-

cy spowodowanej jego w tym czasie długimi stanami chorobowymi", jest więc jasne,

że posłużył się zarzutem, który kwestii reprezentacji w znaczeniu prawnym w ogóle

nie dotyczy.

W konsekwencji należy stwierdzić, że jakkolwiek wnioskodawca formalnie po-

wołał ustawową podstawę wznowienia, to jednak w rzeczywistości podstawa ta –

także w świetle samego uzasadnienia skargi – nie występuje. Odrzucenie skargi

przez Sąd Apelacyjny było w tej sytuacji w pełni uzasadnione (art.410 § 1 KPC), to-

też Sąd Najwyższy kasację oddalił (art. 39312

in fine KPC).

Oddalając kasację skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie

nie podzielił zarazem wyrażanego niekiedy poglądu, że jeżeli skarżący powołuje się

na ustawową podstawę wznowienia, a tylko nie zostanie wykazane jej rzeczywiste

zaistnienie, to należy skargę oddalić. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że samo

sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 401 –

404 KPC nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia,

jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie za-

chodzi. Taka skarga, nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega od-

rzuceniu (art. 410 § 1 KPC; podobnie np. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia

29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNCP 1968 nr 8-9, poz.154, w uzasadnieniu

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1981 r., I CO 5/81, OSNCP 1982

nr 5-6, poz. 77 oraz w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30

maja 1996 r., I CRN 101/95, OSNC 1996 nr 10, poz. 138).

========================================