III RN 97/99

Wyrok z dnia 4 listopada 1999 r.

III RN 97/99

Organ odwoławczy rażąco narusza art. 138 § 1 pkt 2 KPA, gdy uchyla

zaskarżoną odwołaniem decyzję organu pierwszej instancji i nie rozstrzyga

sprawy co do jej istoty, lecz utrzymuje w mocy decyzję, która nie istnieje już w

obrocie prawnym, bowiem została wcześniej uchylona.

Przewodniczący: SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 1999 r. sprawy ze skargi

Barbary B. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia 14 stycznia

1998 r. [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej uprawnień do

mieszkania, na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich od wy-

roku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu [...]

z dnia 27 października 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Admi-

nistracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Zastępca Komendanta Rejonowego Policji w S. postanowieniem z dnia 31

lipca 1997 r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące uprawnień

Barbary B. do lokalu mieszkalnego w W. przy ul. P.K. zajmowanego przez Stanisła-

wa B. i Edytę B. po zamianie poprzedniego mieszkania ze Zdzisławą H. – zakończo-

ne ostateczną decyzją Komendanta Rejonowego Policji w S. z dnia 22 czerwca 1995

r. Przyczynę wznowienia postępowania stanowił fakt, iż wskazana ostateczna decy-

zja administracyjna została wydana w oparciu o wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w

Słupcy z dnia 6 kwietnia 1993 r. [...], który to wyrok został następnie uchylony przez

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 listopada 1995 r. [...].

2

Komendant Rejonowy Policji w S. decyzją z dnia 28 sierpnia 1997 r. [...] od-

mówił uchylenia decyzji dotychczasowej. Po rozpoznaniu odwołania Barbary B. od tej

decyzji, Komendant Wojewódzki w K. decyzją z dnia 6 października 1997 r. uchylił

zaskarżoną decyzję Komendanta Rejonowego Policji w S. i przekazał sprawę temu

organowi do ponownego rozpoznania. Komendant Rejonowy Policji w S. decyzją z

dnia 28 października 1997 r. uchylił swoją decyzję z dnia 22 czerwca 1995 r. w spra-

wie przydziału lokalu mieszkalnego Stanisławowi B. i wydał nową decyzję, na mocy

której przydzielił Stanisławowi B. lokal mieszkalny położony w W. przy ul. P.K., wska-

zując jednocześnie jako osoby uprawnione do zamieszkania w tym lokalu – Edytę B.

oraz Barbarę B. Odwołanie od tej decyzji złożyli: Stanisław B. oraz Barbara B. Po

rozpatrzeniu tych odwołań Komendant Wojewódzki Policji w K. decyzją [...] z dnia 14

stycznia 1998 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymał w mocy decyzję Komen-

danta Rejonowego Policji w S. z dnia 28 sierpnia 1997 r. [...], odmawiającą uchylenia

decyzji [...] z dnia 22 czerwca 1985 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 października 1998 r. oddalił

skargę Barbary B. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z 14 stycznia

1998 r., stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa. W

szczególności Sąd wskazał, że organ odwoławczy trafnie uznał za prawidłową decy-

zję Komendanta Rejonowego Policji z dnia 28 sierpnia 1997 r., którą odmówiono w

trybie wznowienia postępowania uchylenia decyzji tegoż Komendanta z dnia 22

czerwca 1995 r.

Powyższy wyrok zaskarżył Rzecznik Praw Obywatelskich rewizją nadzwyczaj-

ną, w której zarzucił rażące naruszenie art. 128 § 1 pkt 2 i 156 § 1 pkt 2 KPA oraz

art. 27 ust. 1 i art. 51 zdanie pierwsze ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym

Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) i wniósł o uchylenie zas-

karżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-

Ośrodkowi Zamiejscowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, nie można podzielić oceny Naczel-

nego Sądu Administracyjnego dotyczącej legalności zaskarżonej decyzji Komen-

danta Wojewódzkiego Policji w K. Decyzja ta bowiem w oczywisty sposób narusza

reguły administracyjnego postępowania odwoławczego. Z uzasadnienia zaskarżone-

go wyroku wynika, że decyzja Komendanta Rejonowego Policji w S. z dnia 28 sierp-

nia 1997 r. [...],odmawiająca uchylenia decyzji dotychczasowej, została uchylona

przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. decyzją [...] z dnia 6 października

3

1997 r. Komendant Wojewódzki Policji w K., rozpatrując po raz kolejny odwołanie w

tej sprawie, nie mógł zatem wydać rozstrzygnięcia polegającego na utrzymaniu w

mocy „nie istniejącej” (bo uchylonej już uprzednio) decyzji.

Uprawnienia organu odwoławczego zostały określone przepisami art. 138

KPA. Z treści decyzji, będącej przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyj-

nego, wynika, że w niniejszej sprawie organ jako podstawę swojego rozstrzygnięcia

wskazał art. 138 § 1 pkt 2 KPA stanowiący, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w

której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co

do istoty sprawy bądź, uchylając tę decyzję, umarza postępowanie w pierwszej ins-

tancji. Podjęte w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie w oczywisty sposób nie odpo-

wiada treści nie tylko powołanego przez organ art. 138 § 1 pkt 2 KPA, lecz nie mieści

się w ogóle w granicach kompetencji organu odwoławczego wynikających z art. 138

KPA. Dlatego też w sprawie w sposób rażący został naruszony art. 138 § 1 pkt 2

KPA.

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, nie ulega wątpliwości, że organ od-

woławczy w wyniku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy może orzekać

tylko o mocy prawnej zaskarżonej decyzji. W badanej sprawie odwołania dotyczyły

zaś wyłącznie decyzji Komendanta Rejonowego Policji w S. z dnia 28 października

1997 r., a nie decyzji tegoż Komendanta z dnia 28 sierpnia 1997 r. (ta ostatnia decy-

zja – jak już wskazano – została bowiem uchylona w wyniku poprzedniego postępo-

wania odwoławczego). Stąd też w oczywisty sposób decyzja organu odwoławczego

dotycząca decyzji, która nie była przedmiotem odwołania (a dodatkowo została

wcześniej uchylona), jest nieważna z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1

pkt 2 KPA). Pogląd ten potwierdza dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu

Administracyjnego (por. wyroki z dnia 21 grudnia 1987 r, IV SA 907/87 oraz z dnia 17

września 1990 r., III SA 647/90).

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, w niniejszej sprawie brak było

podstaw do oddalenia skargi. Dlatego też kwestionowane orzeczenie rażąco narusza

art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a także powołane już

przepisy art. 138 § 1 pkt 2 i 156 § 1 pkt 2 KPA. W sprawie został także naruszony art.

51 zdanie pierwsze ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym stanowiący, iż

sąd nie jest związany granicami skargi. Niezależnie bowiem od zarzutów i zakresu

żądań zawartych w skardze Barbary B. sąd miał obowiązek z urzędu uwzględnić

oczywiste i rażące naruszenie prawa, którego dopuścił się organ odwoławczy.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna Rzecznika Praw Obywatelskich jest zasadna.

Trafny jest zarzut rażącego naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 138 § 1

pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W orzecznictwie i piśmiennictwie

przeważający jest pogląd, że kompetencje organu drugiej instancji do wydania decy-

zji w wyniku postępowania odwoławczego są ograniczone w tym znaczeniu, że organ

odwoławczy może podjąć tylko jedną z decyzji wymienionych w przepisie art. 138

KPA i tylko w granicach wyznaczonych przez ten przepis. Z wykładni językowej

przepisu art. 138 § 1 pkt 2 KPA, który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję,

w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co

do istoty sprawy, wynika jednoznacznie, że organ odwoławczy jest uprawniony

(obowiązany) do orzekania o mocy prawnej decyzji zaskarżonej odwołaniem oraz że

organ odwoławczy uchylając zaskarżoną decyzję (w całości lub w części) jest obo-

wiązany orzec co do istoty sprawy. Organ odwoławczy rażąco naruszył powołany

przepis w ten sposób, że uchylając zaskarżoną odwołaniem decyzję organu pierw-

szej instancji nie rozstrzygnął sprawy co do jej istoty, lecz utrzymał w mocy decyzję

organu pierwszej instancji, która nie istniała w obrocie prawnym, bowiem została

wcześniej uchylona przez organ odwoławczy. W rozpoznawanej sprawie jest bowiem

niesporne, że odwołanie zostało wniesione od decyzji Komendanta Rejonowego

Policji w S. z dnia 28 października 1997 r. [...] uchylającej jego własną decyzję z dnia

22 czerwca 1995 r. w sprawie przydziału lokalu mieszkalnego oraz że Komendant

Wojewódzki w K. decyzją z dnia 14 stycznia 1998 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania,

uchylił zaskarżoną odwołaniem decyzję i utrzymał w mocy decyzję Komendanta

Rejonowego Policji w S. z dnia 28 sierpnia 1997 r., uchyloną decyzją Komendanta

Wojewódzkiego Policji w K. z dnia 6 października 1997 r. [...]. W konsekwencji należy

przyjąć, że organ odwoławczy, który uchylając zaskarżoną odwołaniem decyzję nie

rozstrzyga sprawy co do jej istoty, lecz utrzymuje w mocy nieistniejącą decyzję

organu pierwszej instancji, dopuszcza się rażącego naruszenia przepisu art. 138 § 1

pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, co powoduje nieważność decyzji

odwoławczej (art. 156 § 1 pkt 2). Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zatem

oddalić skargi, bowiem nie będąc związany jej granicami (art. 51 zdanie pierwsze

ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym), był obowiązany uwzględnić z urzędu

5

wskazane wyżej oczywiste, a przez to rażące, naruszenie prawa przez organ

odwoławczy.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================