II UKN 179/99

Wyrok z dnia 9 listopada 1999 r.

II UKN 179/99

Słuchacze nauczycielskich kolegiów języków obcych byli studentami w

rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub

umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.) i w

związku z tym nie byli objęci ubezpieczeniem przewidzianym tą ustawą, chyba

że zgłosili o to wniosek.

Przewodniczący: SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Jerzy

Kuźniar (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 1999 r. sprawy z wniosku

Magdaleny S. i Joanny K. z uczestnictwem Prywatnych Szkół Policealnych i Studium

Języków Obcych w P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w

P. o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu, na skutek kasacji wniosko-

dawczyń od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 1999 r. [...]

1. z m i e n i ł zaskarżony wyrok, poprzedzający wyrok Sądu Wojewódzkiego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu z dnia 27 kwietnia 1998 r. [...]

oraz decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w P. z dnia 19 stycznia

1998 r. [...] i stwierdził, że wnioskodawczynie nie podlegały ubezpieczeniu społecz-

nemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz Prywatnych Szkół Policealnych

i Studium Języków Obcych „M.” w P. w okresie od 1 października 1997 r. do 16

czerwca 1998 r. - Joanna K., od 9 września 1997 r. do 10 czerwca 1998 r. - Magda-

lena S.,

2. z a s ą d z i ł od strony pozwanej na rzecz wnioskodawczyń kwoty po 100

zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

2

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Przemyślu oddalił odwołania wnioskodawczyń Magdaleny S.

i Joanny K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w P. z dnia 19

stycznia 1998 r. stwierdzających, iż podlegają one obowiązkowi ubezpieczenia spo-

łecznego z tytułu wykonywanej umowy zlecenia, po ustaleniu, iż jako słuchaczki Nau-

czycielskiego Kolegium Języków Obcych w P., nie mają statusu studenta. W związku

z zawartymi umowami zlecenia, w oparciu o które podjęły pracę w Prywatnych

Szkołach Policealnych i Studium Języków Obcych „M.” w P., podlegają więc stosow-

nemu ubezpieczeniu, nie ma bowiem do nich zastosowania art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy

z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na

podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr

65, poz. 33 ze zm.). Stanowisko to podzielił, rozpoznający sprawę na skutek apelacji

wnioskodawczyń, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie. W ocenie tego Sądu, Nauczyciels-

kie Kolegium Języków Obcych powołane w oparciu o art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 7

września 1991 r. o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz., 329

ze zm.) nie jest wyższą uczelnią, a fakt iż w zakresie uprawnień do ulgowych prze-

jazdów środkami publicznego transportu zbiorowego, korzystania ze świadczeń pub-

licznych zakładów opieki zdrowotnej i odbywania przeszkolenia wojskowego do słu-

chaczy kolegiów stosuje się przepisy dotyczące studentów szkół wyższych (art. 77

ust. 4 ustawy), nie zmienia tej okoliczności. Potwierdza to art. 77 ust. 7, w myśl któ-

rego – poza wyjątkami wynikającymi z ust. 4 oraz rozporządzenia Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 12 sierpnia 1997 r. w sprawie zakładów kształcenia nauczycieli

(Dz.U. Nr 104, poz. 664) – do kolegiów stosuje się przepisy dotyczące szkół, nie zaś

szkół wyższych. Konsekwencją powyższego jest to, iż do słuchaczy kolegiów nie ma

zastosowania wyłączenie z ubezpieczenia społecznego (studentów) zawarte w art. 2

ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. [...].

Powyższy wyrok zaskarżyły kasacją wnioskodawczynie i zarzucając narusze-

nie prawa materialnego - art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r., art. 2

ust. 1 i 2, art. 71-82 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodo-

wych (Dz.U. Nr 96, poz. 590) w związku z art. 77 ust. 1, 3 i 7 ustawy z dnia 7 wrześ-

nia 1991 r. przez przyjęcie, że słuchacz kolegium nauczycielskiego nie jest studen-

tem wyższej uczelni zawodowej, wniosły o jego uchylenie i przekazanie sprawy Są-

dowi pierwszej instancji, po uchyleniu również jego wyroku, do ponownego rozpoz-

nania. W uzasadnieniu skarżące powołały się także na zasadę równości zawartą w

3

art. 32 ust. 1 Konstytucji, stwierdzając, że nie ma podstaw do innego traktowania słu-

chaczy kolegiów nauczycielskich i studentów w zakresie zwolnienia z obowiązku

opłacania składek na ubezpieczenie społeczne osób wykonujących pracę na pods-

tawie umowy zlecenia.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Zawarty w kasacji zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wy-

kładnię (rozumienie) art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. jest uzasad-

niony. Przepis ten – dodany przez art. 1 ustawy z dnia 29 września 1995 r. o zmianie

ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz.U. Nr 128, po. 617), z dniem 30 listopada 1995 r.

rozszerzył wyłączenie podmiotowe z ubezpieczenia, o studentów w wieku do ukoń-

czenia 26 roku życia, chyba że zgłoszą wniosek o objęcie ubezpieczeniem, nie defi-

niując jakie osoby należy rozumieć pod pojęciem studentów, nie odsyłając również w

tym zakresie (co do rozumienia tego terminu) do innych aktów prawnych. Z niewątp-

liwego stanu faktycznego wynika, że wnioskodawczynie były słuchaczkami Nauczy-

cielskiego Kolegium Języków Obcych powołanego w oparciu o art. 77 ust. 1 ustawy o

systemie oświaty i działającego na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra

Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 1997 r. Ustawowym warunkiem ubiegania się

o przyjęcie do kolegium języków obcych jest posiadanie świadectwa dojrzałości (art.

77 ust. 3 ustawy o systemie oświaty) i wymóg ten jest tożsamy z zawartym w art. 140

ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz.

385 ze zm.) oraz w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1997 r. o wyższych

szkołach zawodowych (Dz.U. Nr 96, poz. 590 ze zm.). Słuchacz kolegium może

uzyskiwać tytuł zawodowy licencjata (podobnie jak absolwent wyższej szkoły zawo-

dowej) oraz odbywać uzupełniające studia magisterskie (również podobnie jak ab-

solwent uczelni zawodowej). Te systemowe podobieństwa statusu słuchacza kole-

gium języków obcych oraz studenta wyższej szkoły zawodowej, nie mogą w związku

z tym powodować odmiennego ich traktowania w ramach ustawy z 19 grudnia 1975

r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia, także gdy się weźmie pod uwagę wykładnię grama-

tyczną. Słowo „student” według Słownika Współczesnego Języka Polskiego pod re-

4

dakcją naukową B. Dunaja, Warszawa 1998 r., oznacza nie tylko osobę studiującą

na wyższej uczelni, ale także „słuchacza pomaturalnego kolegium, koledżu itp.”.

W myśl regulacji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z 19 grudnia 1975 r.,

wyłączenie z ubezpieczenia społecznego obejmuje osoby, które nie ukończyły 18 lat,

osoby będące równocześnie pracownikami zatrudnionymi co najmniej w pełnym wy-

miarze czasu pracy albo objęte odrębnymi przepisami w zakresie zaopatrzenia eme-

rytalnego lub ubezpieczenia społecznego, a także osoby mające ustalone prawo do

emerytury lub renty oraz studentów (do ukończenia 26 roku życia), przy czym te dwie

ostatnio wymienione grupy osób, mogły zgłosić wniosek o objęcie ubezpieczeniem.

Celem tego uregulowania było bądź to uniknięcie „podwójnego” ubezpieczenia osób

wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3, bądź też rezygnacja z ubezpieczenia osób za-

wodowo nieustabilizowanych albo ze względu na wiek (art. 2 ust. 1 pkt 1) albo także

ze względu na status tych osób, posiadających już określoną wiedzę, ale zajmują-

cych się zasadniczo nauką, nie zaś pracą zarobkową. Wszystko to daje podstawę do

stwierdzenia, że słuchacze nauczycielskich kolegiów języków obcych są, w rozumie-

niu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 19 grudnia 1975 r., studentami i w związku z tym nie

byli objęci ubezpieczeniem przewidzianym tą ustawą, chyba że zgłosili wniosek o

objęcie tym ubezpieczeniem.

Należy zauważyć, że przepis ten (art. 2 ustawy) stracił moc z dniem 1 stycznia

1999 r. (art. 122 ust. 1 pkt 3 i art. 127 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o syste-

mie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Według obecnego

stanu prawnego uczniowie szkół ponadpodstawowych lub studenci, do ukończenia

26 lat, nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu

wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (art. 6 ust.

1 pkt 4 w związku z ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Gdy więc w sprawie zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Sąd

Najwyższy orzekł co do istoty sprawy (art. 39315

KPC) przyjmując, iż w zawartym w

kasacji wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku w kierunku sprowadzającym się

do uwzględnienia odwołania i apelacji, zawarty jest także wniosek o zmianę wyroków

oraz decyzji organu rentowego.

O kosztach orzeczono po myśli art. 98 KPC, mając na względzie taryfowe wy-

nagrodzenie pełnomocnika (adwokata) wnioskodawczyń.

========================================