II UKN 181/99

Wyrok z dnia 9 listopada 1999 r.

II UKN 181/99

Dorosłe rodzeństwo, mimo wspólnego zamieszkiwania i udzielania sobie

pomocy w ponoszeniu kosztów utrzymania, nie pozostaje z sobą w tego ro-

dzaju związku, który uzasadnia przyznanie renty rodzinnej po śmierci jednego z

nich (art. 38 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 40 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze

zm.).

Przewodniczący: SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra-

wozdawca), Jerzy Kuźniar.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 1999 r. sprawy Sabiny W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o rentę rodzinną, na

skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19

stycznia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sabina W., siostra Józefa W., z którym wspólnie zamieszkiwała i opiekowała

się jako inwalidą wojennym od 1940 roku, złożyła po jego śmierci wniosek o rentę

rodzinną. Organ rentowy - Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ż. świad-

czenia tego odmówił wskazując, że wnioskodawczyni nie spełniła warunków wyma-

ganych w przepisach art. 24 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz.

68 ze zm.) w związku z art. 38 ust. 1 pkt 2 i art. 40 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.),

zwanej dalej "ustawą o z.e.p.".

Odwołanie od tej decyzji oddalił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 8 września 1998 r. po stwierdzeniu, że wnios-

2

kodawczyni nie spełniła warunku, jakiego wymagają przepisy powołane w decyzji

organu rentowego, gdyż nie została przez brata przyjęta na utrzymanie i wychowa-

nie, zwłaszcza przed osiągnięciem pełnoletniości.

Sąd Apelacyjny w Łodzi nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji wnios-

kodawczyni, doszedł bowiem do wniosku, że sprawowanie opieki nad bratem nie

uzasadnia przyznania renty rodzinnej w sytuacji, gdy nie zostały spełnione ustawowe

warunki do tego świadczenia. Wyrokiem z dnia 19 stycznia 1999 r. apelację zatem

oddalił.

Kasacja o tego wyroku, wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawczyni, zos-

tała oparta na obydwu podstawach objętych przepisem art. 3931

KPC. Zawiera za-

rzut naruszenia prawa materialnego - przepisów art. 38 ust. 1 pkt 2 oraz art. 39-42

ustawy o z.e.p. "wskutek niesłusznego uznania, że skarżąca nie spełniała nigdy

ustawowych warunków do nabycia prawa do renty rodzinnej po bracie", oraz wska-

zuje - bez podania przepisu - na "naruszenie przepisów postępowania, które mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności wskutek niewyjaśnienia

wszystkich istotnych okoliczności sprawy". W konsekwencji skarżąca wniosła o

zmianę zaskarżonego wyroku "przez uwzględnienie wniosku skarżącej", ewentualnie

o uchylenie tego wyroku oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest środkiem odwoławczym sformalizowanym, także co do zakresu

zaskarżenia, albowiem przepis art. 3931

KPC stanowi, że można ją oprzeć nie na

jakichkolwiek zarzutach - jak apelację (art. 368 KPC) - lecz na podstawach ściśle

określonych. Przedmiotem zaskarżenia kasacją może być zatem albo naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, albo na-

ruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy. Sąd Najwyższy wyjaśnił przy tym, że nie wystarczy powołanie podstaw

przez ich przytoczenie według brzmienia art. 3931

, lecz konieczne jest wskazanie

przepisów, które - zdaniem wnoszącego kasację - uległy naruszeniu, na czym to na-

ruszenie polegało i jaki wywarło wpływ na wynik postępowania (por. np. postanowie-

nia Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSNC 1997 z. 8,

poz.114 albo z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 63/97, OSNC 1997 z. 9, poz.129).

3

Z tego punktu widzenia kasacja budzi poważne zastrzeżenia, gdyż podstawa

określona jako "naruszenie przepisów postępowania" nie została poparta żadną ar-

gumentacją jurydyczną, a w szczególności nie wskazano w jej ramach żadnego

przepisu prawa procesowego, który miałby być przez Sąd drugiej instancji naruszo-

ny. Jest oczywiste, że argumentem takim nie może być ogólnikowy zarzut "niewyjaś-

nienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy".

W związku z tym należy podnieść, że jakkolwiek powołanie podstawy kasacyj-

nej bez bliższego jej określenia albo uzasadnienia, stanowi wadę nieusuwalną, dys-

kwalifikującą pismo jako kasację - co wiedzie do jej odrzucenia (art. 3933

i 3935

KPC,

por. też: orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1996 r., I PKN 22/96,

OSNAPiUS 1997 nr 5, poz. 74, z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSNC 1997

z. 8, poz. 114, z dnia 9 marca 1936 r., C.III. 915/35, Zb.Urz. 1936, poz. 466, z dnia

21 października 1938 r., C.II. 325/38, OSP 1939 z. 3, poz. 148 oraz uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 30 kwietnia 1938 r., C.III. 319/37, Zb.Urz.

1938, poz. 303) - to jednak, jak trafnie zauważono (por. postanowienia Sądu Najwyż-

szego z dnia 5 września 1997 r., III CKN 174/97 oraz z dnia 4 grudnia 1997 r., III

CKN 280/97, nie publikowane), nie jest możliwe odrzucenie kasacji w odniesieniu

tylko do jednej z podstaw lub tylko co do części zarzutów, w sytuacji, gdy ze względu

na inną podstawę albo zarzuty zgłoszone w jej ramach, wniesiony środek odwoław-

czy jest dopuszczalny i podlega rozpoznaniu. Powyższe stwierdzenie oznacza, że

kasacja wnioskodawczyni - w zakresie podstawy określanej jako "naruszenie przepi-

sów postępowania" - jest ze wskazanych przyczyn a limine nie usprawiedliwiona,

natomiast podlega rozpoznaniu w ramach podstawy "naruszenia prawa materialnego

przez jego błędną wykładnię", gdyż w tym zakresie braków formalnych nie ma.

Poddanie kasacji rozpoznaniu w ramach podstawy pierwszej z art. 3931

KPC

nie oznacza jednak, że jest ona w tej części uzasadniona; przeciwnie, wytoczone

zarzuty są nietrafne i nie zasługują na uwzględnienie.

Przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że skoro nie ma w kasacji podstaw, które

mogłyby doprowadzić do podważenia dokonanych przez Sąd drugiej instancji usta-

leń, to zarzut "błędnej wykładni" art. 38 ust. 1 pkt 2 oraz art. 39-42 ustawy o z.e.p.

"wskutek niesłusznego uznania, że skarżąca nie spełniała nigdy ustawowych warun-

ków do nabycia prawa do renty rodzinnej po bracie", jest - pomijając jego wadliwą

konstrukcję - całkowicie bezpodstawny. Stawiany jest bowiem w sytuacji, w której

skarżąca nie wykazała, że spełnia którykolwiek z warunków opisanych w przepisach

4

regulujących prawo do renty rodzinnej dla rodzeństwa; nie wykazała, aby jej inwa-

lidztwo powstało w wieku określonym w przepisie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o z.e.p.

oraz aby doszło do przyjęcia jej na wychowanie i utrzymanie przez brata. Co więcej,

nie są kwestionowane w kasacji fakty, które dowodzą, że to ona objęła opieką swego

brata, niezdolnego do samodzielnego życia z powodu inwalidztwa wojennego, i od

wielu lat mieszkała z nim, dzieląc wspólne dochody z jej własnej renty i renty brata

na wspólne potrzeby.

Opisana sytuacja dotyczy dorosłego rodzeństwa, do którego - mimo wspólne-

go zamieszkiwania i udzielania sobie pomocy - nie odnoszą się przepisy art. 38 ust.

1 pkt 2 w związku z art. 40 ustawy o z.e.p., rodzeństwo to bowiem nie pozostaje ze

sobą w związku uzasadniającym przyznanie renty rodzinnej po śmierci jednego z

nich. Nie ma zatem znaczenia dokonywane w kasacji porównywanie wysokości po-

bieranych przez rodzeństwo rent i dowodzenie pozostawania siostry na utrzymaniu

brata. Prawo rodzeństwa inwalidy wojennego do renty rodzinnej, regulowane przepi-

sami powołanymi na wstępie, warunkowane jest takimi samymi przesłankami, jak

prawo do tego świadczenia przysługujące dzieciom i wnukom zmarłego. Sprowadza

się to - jeżeli ukończyły 25 rok życia - do wymagania, aby stały się niezdolne do

pracy przed ukończeniem tego wieku, i dodatkowo - gdy nie są dziećmi własnymi,

przysposobionymi lub pasierbami zmarłego - aby zostały przyjęte na utrzymanie i

wychowanie co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego, a zarazem nie na-

były prawa do renty po zmarłych rodzicach.

Pomiędzy ustalonym stanem faktycznym a unormowaniem prawa materialne-

go, nie zachodzi więc żadna niezgodność, toteż kasację należało uznać za nieuza-

sadnioną, zwłaszcza że posługiwała się zarzutem "błędnej wykładni", wspieranym

argumentami mogącymi, z uwagi na ich charakter, służyć formalnie zarzutowi "nie-

właściwego zastosowania". W każdym jednak wypadku postawiony zarzut i stojąca

za nim motywacja okazały się chybione.

Uzasadnia to oddalenie kasacji, jak w sentencji (art. 39312

KPC).

========================================