II UKN 204/99

Wyrok z dnia 23 listopada 1999 r.

II UKN 204/99

Dochodzenie przed sądem prawa do świadczenia z ubezpieczenia spo-

łecznego, które nie było przedmiotem decyzji organu rentowego jest niedo-

puszczalne, z wyjątkiem przewidzianym w art. 4779

§ 4 KPC.

Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Maria

Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1999 r. sprawy z wniosku

Beaty R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o rentę z

tytułu niezdolności do pracy, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 listopada 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację i przyznał adwokatowi Urszuli J. kwotę 100 zł tytułem nie-

opłaconej pomocy prawnej – od Skarbu Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, wyro-

kiem z dnia 28 kwietnia 1998 r. [...] oddalił odwołanie Beaty R., urodzonej 2 września

1962 r., od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. z dnia 29

sierpnia 1996 r., odmawiającej przyznania renty inwalidzkiej wobec stwierdzenia, w

wyniku badania lekarskiego przez Wojewódzką Komisję Lekarską do spraw Inwa-

lidztwa i Zatrudnienia, że aktualny stan zdrowia wnioskodawczyni nie powoduje jej

niezdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia.

Na podstawie wyników postępowania dowodowego, przeprowadzonego sto-

sownie do wskazań wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji,

uchylającego w wyniku apelacji organu rentowego wyrok Sądu Wojewódzkiego z

dnia 17 stycznia 1997 r. [...], Sąd orzekający ponownie ustalił, że istniejące u wnios-

kodawczyni schorzenia, w ich aktualnym nasileniu nie ograniczają jej zdolności do

wykonywania zatrudnienia w stopniu tak istotnym, by uzasadniały zaliczenie jej co

2

najmniej do III grupy inwalidów. W konsekwencji Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni

nie spełnia warunków do przyznania jej prawa do renty inwalidzkiej na podstawie art.

32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Apelację wnioskodawczyni oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 listopada 1998 r. [...], uznając za

prawidłowe zarówno ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji, jak

i wskazaną podstawę prawną rozstrzygnięcia.

W kasacji od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł o jego uchy-

lenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w

Gdańsku. Jako podstawy kasacji przytoczył:

1. „ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zasto-

sowanie (art. 3931

p. 1 kpc) polegające na błędnym ustaleniu pojęć prawnych zawar-

tych w art. 23 i 34 ust. 1 i 2 ustawy z 14.XII.1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pra-

cowników i ich rodzin, przewidujących możliwość ustalenia czasowej niezdolności do

pracy i przyznania okresowej renty oraz na pominięciu uregulowań zawartych w § 5

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 21.08.1997 r. w sprawie szcze-

gółowych zasad orzekania o stopniu niesprawności.

2. naruszenie przepisów prawa procesowego zawartych w art. 231 k.p.c. i art. 233 §

1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodów i niewyczerpujące przeprowadzenie pos-

tępowania dowodowego prowadzące do błędów w ustaleniu faktycznych przyjętych

za podstawę zaskarżonego orzeczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (art.

3931

p.k.p.c.)” i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku – Sądowi Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych ”przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego według

norm przepisowych”.

Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co

następuje:

Podniesione w kasacji zarzuty naruszenia zaskarżonym wyrokiem wskaza-

nych przepisów postępowania są nieuzasadnione. Przepis art. 231 KPC, odnoszący

się do domniemania faktycznego, określa przesłanki upoważniające sąd do pominię-

cia dowodów przy ustaleniu pewnych faktów mających istotne znaczenie dla rozs-

3

trzygnięcia sprawy. W jaki sposób Sąd Apelacyjny naruszył ten przepis, tego wno-

szący kasację nie uzasadnił ani jednym zdaniem. Okoliczność, że Sąd Apelacyjny

nie prowadził własnego postępowania dowodowego i nie stosował tego przepisu,

czyni ten zarzut zupełnie bezprzedmiotowym. Rozpatrywana kasacja nie zawiera też

uzasadnienia zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 233 § 1 KPC; jej uza-

sadnienie ograniczono do streszczenia przebiegu sprawy i przedstawienia poglądu

wnioskodawczyni na stan jej zdrowia, odmiennego od ustaleń i ocen dokonanych

przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Najwyższy wielokrotnie już wyjaśniał w swym

orzecznictwie, że jeśli sąd drugiej instancji nie prowadził uzupełniającego postępo-

wania dowodowego, to tym samym nie dokonywał oceny wiarygodności i mocy do-

wodów na podstawie art. 233 § 1 KPC, nie stosował tego przepisu, a więc nie mógł

naruszyć reguł oceny dowodów w nim ustanowionych (por. orzeczenia Sądu Najwyż-

szego: z dnia 25 listopada 1997 r., I CKN 314/97, 8 grudnia 1997 r., III CKN 283/97,

10 marca 1998 r., I CKN 531/97, z dnia 6 lutego 1998 r., II UKN 439/97 – OSNAPiUS

1999 r., nr 3, poz. 95 – notka). W świetle tego, jednolitego orzecznictwa, które skład

orzekający w całej pełni podziela, również ten zarzut nie usprawiedliwia wskazanej

podstawy kasacyjnej z art. 3931

pkt 2 KPC. W uzasadnieniu kasacji zarzucono po-

nadto: „zbyt powierzchowna ocena istniejących w sprawie dowodów i nie przeprowa-

dzenia innych uzupełniających dowodów prowadziło do błędów w ustaleniach fak-

tycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia co istotnie wpłynęło na

wynik sprawy”, nie precyzując na czym polega powierzchowność oceny, którego

Sądu ten zarzut dotyczy, skoro Sąd Apelacyjny obszernie i wnikliwie przedstawił ar-

gumenty przemawiające za uznaniem za prawidłowe ustaleń faktycznych dokona-

nych przez Sąd pierwszej instancji. Jakie to jeszcze inne dowody i który Sąd miał je

przeprowadzić tego też wnoszący kasację nie wyjaśnił. Tak ogólnikowo sformułowa-

ny zarzut nie poddaje się kontroli kasacyjnej.

Stosownie do art. 39315

KPC, przy rozpoznawaniu zasadności zarzutu naru-

szenia prawa materialnego, wobec braku usprawiedliwienia wskazanej podstawy

kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ka-

sacja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 23 i 34 ust. 1 i 2 ustawy z 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.), zwanej dalej ustawą o z.e.p., i określa, że „błędna wykładnia i nie-

właściwe zastosowanie polega na błędnym ustaleniu pojęć prawnych” zawartych w

4

tych przepisach, jednakże jej uzasadnienie ogranicza się do przytoczenia treści tych

przepisów, nie wskazując różnicy pomiędzy ich „błędną wykładnię” przyjętą przez

Sąd Apelacyjny a prawidłową, proponowaną przez wnoszącego kasację. Skoro wno-

szący kasację nie zakwestionował skutecznie ustalenia, że aktualny stan zdrowia

wnioskodawczyni nie czynił jej niezdolną do wykonywania dotychczasowego zatrud-

nienia w stopniu uzasadniającym zaliczenie jej do trzeciej grupy inwalidów w rozu-

mieniu art. 23 ustawy o z.e.p. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września

1997 r.), to zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu jest nieusprawiedliwio-

ny.

Treść uzasadnienia kasacji wskazuje, że wnoszący kasację upatruje narusze-

nia powołanych przepisów w tym, że Sąd Apelacyjny nie przyznał wnioskodawczyni

renty okresowej przewidzianej art. 34 ustawy o z.e.p. Zarzut ten jest bezpodstawny,

wnioskodawczyni odwołała się od decyzji organu rentowego wydanej dnia 29 sierp-

nia 1996 r. Możliwość uzyskania prawa do renty okresowej, przewidzianej w art. 34

ust. 3 ustawy o z.e.p. powstała dopiero po dniu 1 września 1997 r., tj. po wejściu w

życie ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r., o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu

emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461), a więc ewen-

tualne prawo do tego świadczenia nie mogło być przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Odwołująca się nie zgłaszała wniosku o przyznanie renty okresowej i organ rentowy

nie rozpoznawał jej ewentualnego prawa do tego świadczenia, w tym przedmiocie

nie wydał więc żadnej decyzji. Należy więc przypomnieć, że sprawy z zakresu ubez-

pieczeń społecznych są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym przewidującym

szczególne uregulowania. W sprawach tych, zgodnie z art. 4778

KPC, droga sądowa

rozpoczyna się – po zakończeniu postępowania administracyjnego przed organem

rentowym – wniesieniem odwołania od decyzji tego organu. Oznacza to, że docho-

dzenie przed sądem ubezpieczeń społecznych prawa do świadczenia, które nie było

przedmiotem decyzji organu rentowego, jest niedopuszczalne z wyjątkiem przewi-

dzianym w art. 4779

§ 4 KPC, który w rozpatrywanej sprawie nie ma jednak zastoso-

wania. Przypomnieć też należy, że przepis art. 4771

§ 1 KPC ograniczający generalną

zasadę postępowania cywilnego wyrażoną w art. 321 § 1 KPC, że sąd nie może wy-

rokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żąda-

nie odnosi się wyłącznie do spraw z zakresu prawa pracy, zainicjowanych przez pra-

cownika i nie obejmuje spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Kognicję sądu

rozpoznającego apelację ogranicza też przepis art. 383 KPC. W rozpatrywanej spra-

5

wie Sąd Apelacyjny nie był więc uprawniony do orzekania o ewentualnych uprawnie-

niach wnioskodawczyni do świadczenia, które nie było przedmiotem rozstrzygnięcia

zaskarżonego apelacją. Z samej istoty postępowania kasacyjnego wynika, że zgła-

szanie w kasacji żądań o przyznanie świadczenia innego niż objęte zaskarżonym

orzeczeniem jest niedopuszczalne, bowiem zakres kontroli kasacyjnej Sądu Najwyż-

szego zgodnie z art. 39311

KPC polega wyłącznie na kontroli zgodności z prawem

zaskarżonych orzeczeń drugoinstancyjnych, w granicach zakreślonych wskazanymi

w kasacji podstawami i wnioskami. Jedynie nieważność postępowania Sąd Najwyż-

szy z urzędu bierze pod rozwagę, a poza tym jednym wyjątkiem, nie prowadzi postę-

powania dowodowego, więc zgłoszenie nowych wniosków jest bezprzedmiotowe. Za-

gadnienie to również było już przedmiotem orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

KPC

orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================