I PKN 359/99

Wyrok z dnia 17 listopada 1999 r.

I PKN 359/99

Sformułowania zakładowego układu zbiorowego pracy, że pracownicy

posiadający nieprzerwany staż pracy w tym zakładzie pracy oraz pracowniczy,

którzy przeszli do niego z innego zakładu w ramach przekształcenia nabywają

uprawnienia do odprawy emerytalnej (rentowej) w wyższej wysokości zależnie

od tego stażu, nie są wystarczające do przyjęcia, że pracownikom którzy prze-

szli z innego zakładu należy zaliczyć wszystkie okresy zatrudnienia.

Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Roman Kuczyński, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 1999 r. sprawy z po-

wództwa Jerzego D. przeciwko Ł. Drukarni Dziełowej S.A. w Ł. o wynagrodzenie i

inne roszczenia, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z

dnia 26 lutego 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyjne-

go.

U z a s a d n i e n i e

Jerzy D. domagał się wyrównania wynagrodzenia za okres od 1 stycznia do

31 marca 1997 r. w kwocie 1519,53 zł, wyrównania nagrody jubileuszowej w kwocie

3913,49 zł, wyrównania odprawy emerytalnej w kwocie 9225,96 zł i wyrównania

ekwiwalentu za zaległe urlopy w kwocie 920,05 zł.

Pozwana Ł. Drukarnia Dziełowa S.A. wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 3 grudnia 1998 r. zasądził na rzecz powoda od pozwanej kwotę 2467 zł tytułem

wyrównania nagrody jubileuszowej, oddalił powództwo w pozostałej części i zasądził

od powoda na rzecz pozwanej 567 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokac-

kiego.

2

Sąd ten ustalił następujący stan faktyczny:

Powód pracował u strony pozwanej od 2 sierpnia 1954 r. do 12 grudnia 1958

r., od 1 grudnia 1962 r. do 30 czerwca 1966 r. i od 1 grudnia 1981 r. do 31 marca

1997 r., ostatnio na stanowisku dyrektora do spraw ekonomiczno-księgowych. Od 5

listopada 1994 r. był członkiem Zarządu pozwanej Spółki i zgodnie z uchwałą Rady

Nadzorczej przysługiwało mu wynagrodzenie w wysokości czterokrotnego średniego

wynagrodzenia brutto w Spółce za poprzedni kwartał kalendarzowy oraz premia

uznaniowa do 15% za dany okres. Umowę o pracę rozwiązano z powodem za trzy-

miesięcznym wypowiedzeniem na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.). Powód był zwolniony z obowiązku świadczenia pracy od 2 stycznia

do 31 marca 1997 r. z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Uchwałą Rady Nad-

zorczej z 9 stycznia 1997 r. został odwołany z funkcji członka Zarządu. Wynagrodze-

nie powoda za okres od stycznia do marca 1997 r. powinno być obliczone na pods-

tawie średniej zakładowej wynagrodzenia brutto za IV kwartał 1996 r., która wynosiła

892,71 zł, a zatem wynagrodzenie wynosiło 3570,84 zł. Pod koniec grudnia 1996 r.

Prezes Zarządu pozwanej podjął decyzję, aby przy wyliczeniu wynagrodzenia powo-

da za ten okres przyjąć za podstawę średnie wynagrodzenie z III kwartału 1996 r.

plus cała premia jaką powód otrzymał za ten okres uznawszy, że będzie to dla po-

woda korzystniejsze. Według tego sposobu wyliczone wynagrodzenie wyniosło

3599,96 zł i było o 29,12 zł wyższe niż wyliczone na podstawie wynagrodzenia za IV

kwartał 1996 r. Rada Nadzorcza nie przyznała powodowi premii za IV kwartał. W

styczniu, lutym i marcu powód otrzymał wynagrodzenie w kwotach 3570,84 zł,

3692,20 zł i 3599,96 zł . Otrzymał też nagrodę jubileuszową w wysokości 7735,12 zł i

odprawę emerytalną w kwocie 7199,92 zł.

U strony pozwanej od 1 listopada 1990 r. obowiązuje zakładowy układ zbioro-

wy pracy. W § 18 układu określono zasady przyznawania i wyliczania nagród jubileu-

szowych. W myśl § 18 ust. 2 pracownikom pozwanej Spółki oraz tym, którzy przeszli

z ŁDDPP do ŁDDSA w ramach przekształcenia przysługuje nagroda jubileuszowa z

uwzględnieniem wszystkich okresów zatrudnienia w wysokości 500% podstawy wy-

miaru po 40 latach pracy. W myśl § 18 ust. 3 podstawę wymiaru nagrody jubileuszo-

wej ustala się w sposób następujący: Za okresy zatrudnienia w ŁDDSA i ŁDDPP –

wynagrodzenie jest liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, a za pozostałe

3

okresy według najniższej stawki I kategorii zaszeregowania. Ponieważ w przepisach

§ 18 ust. 2 i 3 nie ma mowy o nieprzerwanym stażu pracy, nagrodę należną powo-

dowi należało wyliczyć według zasad obliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy

za łączny staż pracy w ŁDDPP i ŁDDSA. Taki sposób liczenia spowodował wylicze-

nie różnicy między wysokością nagrody należnej a wypłaconej, którą to różnicę za-

sądził Sąd Wojewódzki. Sąd ten uznał natomiast za nieuzasadnione żądanie wy-

równania odprawy emerytalnej. W myśl § 19 zakładowego układu zbiorowego pra-

cownikowi spełniającemu warunki nabycia prawa do emerytury, którego stosunek

pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę przysługuje jednorazowa odprawa

pieniężna w wysokości 100% wymiaru. Pracownicy posiadający nieprzerwany staż

pracy w ŁDDSA oraz ci, którzy przeszli z ŁDDPP do ŁDDSA w ramach przekształce-

nia nabywają uprawnienie do jednorazowej odprawy pieniężnej w wysokości 200%

podstawy wymiaru po 10 latach pracy, 250% po 20 latach i 400% po 40 latach.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji z przepisu tego wynika, że wysokość od-

prawy emerytalnej uzależniona jest od nieprzerwanego stażu pracy w ŁDD oraz że

uprawnienie do tej odprawy mają pracownicy, którzy przeszli w ramach przekształ-

cenia z ŁDDPP do ŁDDSA. Powód pracował od 1 grudnia 1981 r. w ŁDDPP, skąd w

1995 r. przeszedł w ramach przekształcenia do ŁDDSA i pracował do 31 marca 1997

r. Ma więc uprawnienie do odprawy w wysokości 200% i taką otrzymał. W konsek-

wencji Sąd zasądził jedynie wyrównanie nagrody jubileuszowej a oddalił powództwo

w zakresie żądania wyrównania odprawy emerytalnej, wynagrodzenia za I kwartał

1997 r. i ekwiwalentu za urlop za 1997 r. O kosztach procesu Sąd orzekł na podsta-

wie art. 100 KPC.

Obie strony wniosły apelację od tego wyroku.

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 26 lutego 1999 r. z apelacji powoda

zmienił zaskarżony wyrok w punkcie trzecim (czyli w zakresie orzeczenia o kosztach

procesu) i nie obciążył Jerzego D. kosztami zastępstwa adwokackiego za pierwszą

instancję, oddalił apelację powoda w pozostałej części a apelację pozwanej Drukarni

w całości.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego na uwzględnienie zasługuje jedynie zażalenie na

rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w apelacji powoda. Powód wprawdzie

przegrał w znacznej części, lecz w okolicznościach sprawy możliwe jest odstępstwo

od zasad odpowiedzialności za wynik procesu przewidziane w art. 102 KPC. Sąd

drugiej instancji wskazał na działanie powoda w dobrej wierze i jego aktualną sytua-

4

cję życiową i majątkową, w szczególności zły stan zdrowia (przebyty zawał serca) i

zmienił rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim wyroku Sądu

Wojewódzkiego. Apelacja powoda nie została uwzględniona w pozostałej części. Za

prawidłowy został uznany sposób wyliczenia wynagrodzenia powoda za pierwszy

kwartał 1997 r., ustalony i przyjęty przez Sąd pierwszej instancji, a co za tym również

idzie ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy a także nagrody jubileuszowej. Podobnie

jeżeli chodzi o żądanie wyrównania odprawy emerytalne,j Sąd Apelacyjny podzielił

analizę § 19 zakładowego układu zbiorowego dokonaną przez Sąd Wojewódzki i

podkreślił, że zasadą przyjętą w tym przepisie płacowym jest odprawa w wysokości

100% podstawy wymiaru. W § 19 ust. 2 ustanowiono odprawę w korzystniejszej wy-

sokości z uwagi na preferowanie długoletniej nieprzerwanej pracy w ŁDD, uzależ-

niając ją jednak od nieprzerwanego stażu pracy w ŁDDSA, a także w ŁDDPP odno-

sząc ten staż do pracowników, którzy do Spółki przeszli z Przedsiębiorstwa w ra-

mach przekształceń. Powód legitymuje się nieprzerwanym stażem pracy od 1 grud-

nia 1981 r. do 31 marca 1997 r. co uprawnia go do odprawy emerytalnej w wysokości

200% wymiaru. Brak jest jakichkolwiek wskazówek w treści powołanego przepisu, jak

i w postanowieniach ogólnych zakładowego układu zbiorowego do rozszerzającej

interpretacji pojęcia „nieprzerwany staż pracy uprawniający do odprawy emerytalnej”.

Nie mają znaczenia pertraktacje stron układu przed nadaniem mu ostatecznej i

„legalnej” treści, na które powołuje się powód. Uznając za niezasadną apelację poz-

wanej Sąd Apelacyjny wskazał, że w przepisie § 18 ust. 2 układu dotyczącym nagro-

dy jubileuszowej jest mowa o uwzględnieniu wszystkich okresów zatrudnienia w

przeciwieństwie do § 18 ust. 1 i § 19 układu, w których uzależniano prawo do świad-

czeń od nieprzerwanego stażu pracy u strony pozwanej.

Powód wniósł kasację od tego wyroku w części oddalającej apelację od wyro-

ku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 3

grudnia 1998 r., „oddalającego żądanie powoda w zakresie odprawy emerytalnej i

kosztów zastępstwa procesowego”.

W kasacji podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego - § 19 zakłado-

wego układu zbiorowego „pkt 2 i 3” w związku z art. 921

i art. 1541

KP przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie „polegające na przyjęciu iż ma prawo jedynie

do 200% podstawy wymiaru odprawy emerytalnej ponieważ nie legitymuje się 40

letnim nieprzerwanym okresem zatrudnienia”, a także zarzut naruszenia przepisów

postępowania mającego wpływ na wynik sprawy „w szczególności: art. 98 k.p.c. po-

5

przez niezasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa proceso-

wego za drugą instancję”. Kasacja zawiera wniosek o zmianę wyroku Sądu Apelacyj-

nego „w części zaskarżonej” i zasądzenie na rzecz powoda kwoty 7.199,96 zł z od-

setkami „wraz z kosztami zastępstwa procesowego za instancję apelacyjną i przed

Sądem Najwyższym”, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskar-

żonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z pozostawieniem

rozstrzygnięcia w zakresie kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyż-

szym. W uzasadnieniu kasacji przedstawiono pogląd, że w § 19 ust. 2 układu zbio-

rowego odróżniono dwie grupy pracowników. Pierwsza to pracownicy posiadający

nieprzerwany staż pracy w ŁDDSA i druga to pracownicy, którzy przeszli z ŁDDPP

do ŁDDSA. W przepisie tym nie użyto spójnika „i”, lecz „oraz”, co oznacza, że pra-

cowników którzy przeszli z ŁDDPP do ŁDDSA nie obowiązuje nieprzerwany staż

pracy. Układające się strony w § 19 ust. 3 określiły, że podstawę wymiaru odprawy

stanowi zasada obowiązująca przy naliczaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.

Przepis art. 1541

KP stanowi, że do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do

urlopu i wymiar tego urlopu wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia, bez

względu na przerwy w zatrudnieniu oraz sposób ustania stosunku pracy.

Drugi zarzut kasacji uzasadniony został następująco: „Błędna wykładnia prze-

pisów art. 921

, art. 1541

KP w związku z § 19 układu zbiorowego pracy spowodowała

wydanie niekorzystnego dla powoda wyroku w części dotyczącej żądania odprawy

pieniężnej, związanej z przejściem na emeryturę jak również spowodowała, iż z

naruszeniem przepisów prawa procesowego, konkretnie art. 98 KPC Sąd wydał

niekorzystne rozstrzygnięcie dla powoda w zakresie kosztów zastępstwa procesowe-

go”.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępo-

wania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Zakładowy układ zbiorowy pracy obowiązujący w pozwanej Spółce zawiera §

19 o następującej treści: ust. 1. „Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające

do renty inwalidzkiej lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejś-

ciem na rentę lub emeryturę przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna w wysoko-

ści 100% podstawy wymiaru”, ust. 2. „Pracownicy posiadający nieprzerwany staż

6

pracy w ŁDDSA oraz ci którzy przeszli z ŁDDPP do ŁDDSA w ramach przekształce-

nia nabywają uprawnienia do jednorazowej odprawy pieniężnej, o której mowa w

punkcie 1, w wysokości podstawy wymiaru – po 10 latach 200% (...)”, ust. 3. „Pods-

tawę wymiaru odprawy oblicza się według zasad obowiązujących przy naliczaniu

ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy”, ust. 4. „Pracownik, który nabył prawo do od-

prawy w poprzednim miejscu pracy nie może ponownie nabyć do niej prawa”. Wbrew

zarzutom kasacji, prawidłowa jest interpretacja tego przepisu dokonana w zaskarżo-

nym wyroku. Użycie spójnika „i” zamiast spójnika „oraz” nie zmieniłoby treści tego

przepisu, gdyż ich sens jest jednakowy. Obu grup pracowników, które wymieniono w

tym przepisie, dotyczy wymaganie legitymowania się nieprzerwanym stażem pracy

dla uzyskania odprawy wyższej niż przewidziana w powszechnie obowiązującym

przepisie art. 921

KP oraz w § 19 ust. 1 układu. W analizowanym przepisie § 19 ust.

2 układu ustanowiono przywilej związany z „premiowaniem” nieprzerwanego zakła-

dowego stażu pracy. Przywilej ten rozszerzono na pracowników, którzy przeszli do

zakładu z przedsiębiorstwa państwowego o tej samej nazwie „w ramach przekształ-

cenia”.

Nie ma racjonalnych podstaw do przypuszczenia, że pracownicy pracujący

tylko w pozwanej Spółce mieliby być gorzej traktowani od pracowników, którzy prze-

szli do niej z przedsiębiorstwa państwowego, a do tego prowadziłaby wykładnia § 19

ust. 2 proponowana w kasacji.

Słusznie też zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w §

18 ust. 2 dotyczącym nagród jubileuszowych jest mowa o uwzględnieniu wszystkich

okresów zatrudnienia. Takiego określenia nie użyto w odniesieniu do odprawy eme-

rytalnej przysługującej pracownikom, którzy przeszli do pozwanej z przedsiębiorstwa

państwowego.

Ze sposobu uregulowania w Kodeksie pracy wymiaru urlopu (art. 1541

) nie

wynika żaden argument dla interpretacji przepisu zakładowego układu zbiorowego

dotyczącego wysokości odprawy emerytalnej. W szczególności nic nie uprawnia do

przenoszenia zasad obowiązujących przy ustalaniu wymiaru urlopu na zasady usta-

lania wysokości odprawy tylko dlatego, że wysokość odprawy oblicza się przy zasto-

sowaniu zasad wyliczenia ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Zasady te nie pozo-

stają w tego rodzaju logicznym związku. Zasady obliczania ekwiwalentu za urlop wy-

poczynkowy mają zastosowanie dla wyliczenia wielu świadczeń pracowniczych, nie

7

ma jednak żadnych podstaw do stosowania do tych świadczeń zasad ustalania

prawa i wymiaru urlopu wypoczynkowego z art. 1541

KP.

Zarzut naruszenia art. 98 KPC nie jest jasny. Z pierwszego akapitu kasacji

można by wnosić, że zaskarżono nią pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie w zakresie

kosztów procesu. Sformułowanie samego zarzutu (w petitum kasacji) wskazywałoby

na zamiar zaskarżenia rozstrzygnięcia o kosztach procesu w zaskarżonym wyroku, w

obu tych przypadkach kasacja byłaby niedopuszczalna. Zaskarżeniu kasacją podle-

ga tylko wyrok Sądu drugiej instancji (art. 392 KPC), a ten nie zawiera w ogóle rozs-

trzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, przy czym niedopuszczalna jest

kasacja w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu (tak np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 20 grudnia 1996 r., I CZ 30/96, OSNC 1997, z. 3, poz. 34). Z uzasad-

nienia kasacji należy jednak wnosić, że zarzut ten podniesiony został tylko w tym

sensie, że w wyroku korzystnym dla powoda (zgodnym z jego sposobem wykładni

przepisów wymienionych w kasacji) w zakresie odprawy emerytalnej, prawidłowe

rozstrzygnięcie co do kosztów procesu musiałoby być inne.

Mając powyższe na uwadze należało oddalić kasację jako pozbawioną uspra-

wiedliwionych podstaw (art. 39312

KPC), a o kosztach procesu orzec na podstawie

art. 102 KPC.

========================================