II UKN 199/99

Wyrok z dnia 19 listopada 1999 r.

II UKN 199/99

Prokuratorowi uprawnionemu do renty inwalidy wojennego i uposażenia

w stanie spoczynku przysługiwało, także w stanie prawnym obowiązującym do

dnia 1 stycznia 1999 r., jedno z tych świadczeń wypłacane w całości a drugie w

połowie.

Przewodniczący: SSN Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 1999 r. sprawy z wniosku

Ryszarda C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o wy-

sokość świadczenia, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Białymstoku z dnia 24 lutego 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 24 lutego 1999 r. oddalił ape-

lację Ryszarda C. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Białymstoku z dnia18 listopada 1998 r.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny podał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych-

Oddział w B. decyzją z dnia 18 maja 1998 r. zmniejszył wnioskodawcy o połowę

rentę inwalidzką, którą pobierał na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974

r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst:

Dz.U. z 1993 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.). Przyczyną zmniejszenia świadczenia od 1

czerwca 1998 r. było nabycie przez wnioskodawcę jako prokuratora prawa do uposa-

żenia w stanie spoczynku.

Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji zmniejszającej

wysokość renty. Sąd ustalił, że organ rentowy przyznał wnioskodawcy rentę inwalidy

wojennego w wysokości określonej dla III grupy inwalidów decyzją z dnia 31 marca

2

1973 r. Decyzją z dnia 22 czerwca 1979 r. przyznano wnioskodawcy emeryturę. Od

dnia 1 listopada 1991 r. Ryszard C. pobierał rentę inwalidy wojennego w pełnej wy-

sokości a emeryturę w połowie. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego decyzja wstrzymują-

ca wypłatę emerytury była zgodna z art. 711

§ 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w

brzmieniu nadanym ustawą z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 124,

poz. 782) stanowiącym, że przejście prokuratora w stan spoczynku powoduje utratę

prawa do renty lub emerytury z ubezpieczenia społecznego. Z dniem 1 stycznia 1998

r. wnioskodawca otrzymał uposażenie przewidziane dla prokuratora w stanie

spoczynku.

Sąd Wojewódzki powołał się także na rozporządzenie Ministra Sprawiedliwo-

ści z dnia 16 października 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu ustalania i

wypłacania uposażeń sędziom i prokuratorom w stanie spoczynku oraz członkom ich

rodzin (Dz.U. Nr 130, poz. 869). W myśl tego rozporządzenia wnioskodawca jest

uprawniony do uposażenia i do renty inwalidy wojennego, która jest świadczeniem z

ubezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego skoro wnioskodawcy

przysługuje zbieg prawa do świadczeń a uposażenie wypłacane jest w pełnej wyso-

kości to analogicznie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopa-

trzeniu inwalidów wojennych, organ rentowy miał podstawę do zmniejszenia o poło-

wę wysokości renty inwalidzkiej wojennej pobieranej wraz z uposażeniem.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego ustalenia Sądu Wojewódzkiego były prawidłowe.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że od 1 stycznia 1999 r. ustawodawca rozwiązał zaistniały

w sprawie problem przez wprowadzenie od tej daty do art. 54 ustawy o zaopatrzenia

inwalidów wojennych i wojskowych ustępu 2a, zgodnie z którym „przepis ust. 1 sto-

suje się odpowiednio do osoby pobierającej uposażenie w stanie spoczynku przyz-

nane ze względu na wiek (art. 146 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. Nr 162, poz.

1118 ze zm.). Osoba uprawniona do uposażenia została potraktowana tak samo jak

osoba uprawniona do emerytury. Wybór, które świadczenie pobierać w całości, a

które w połowie należy do uprawnionej.

Według Sądu Apelacyjnego, mimo że przepis art. 54 ust. 2a ustawy o zaopa-

trzeniu obowiązuje od stycznia 1999 r. to żądanie wnioskodawcy o wypłatę renty in-

walidy wojennego za okres od 1 czerwca do 31 grudnia 1998 r. nie może być

3

uwzględnione. Ustawa o zaopatrzeniu inwalidów wojennych od dnia 15 listopada

1991 r. nie dopuszczała możliwości wypłaty w pełnej wysokości dwóch świadczeń

jednocześnie. Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się podstaw prawnych do odstąpienia od

tej zasady tylko dlatego, że z dniem 1 stycznia 1998 r. wnioskodawca nabył prawo do

uposażenia. Uposażenie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, zastąpiło emeryturę i nie ma

podstaw prawnych aby przy ustalaniu uprawnień do renty inwalidzkiej wojennej trak-

tować je inaczej.

W kasacji wnioskodawca zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego obrazę art. 54

ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) i art. 711

§ 6 Prawa o ustroju sądów

powszechnych przez błędne ich zastosowanie mimo, że uposażenie prokuratora w

stanie spoczynku nie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego a od 1 stycz-

nia 1999 r. renta inwalidy wojennego może być zmniejszona jedynie wtedy gdy upo-

sażenie w stanie spoczynku przyznane zostało ze względu na wiek (art. 146 pkt 6 lit.

b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Dz.U. Nr

162, poz. 1118 ze zm.) oraz naruszenie art. 92 i 19 Konstytucji RP przez niewłaściwe

zastosowanie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1997

r. mimo braku delegacji ustawowej oraz dyrektywy Konstytucyjnej, że Rzeczpospolita

Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość a zwłaszcza inwali-

dów wojennych. W uzasadnieniu wnioskodawca podkreślił między innymi, że zasto-

sowanie przez Sąd Apelacyjny art. 54 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin i art. 711

§ 6 Prawa o ustroju są-

dów powszechnych jest niesłuszne albowiem przepisy te dotyczą rent i emerytur z

powszechnego systemu zaopatrzenia emerytalnego. Podkreślił ponadto, że odszedł

w stan spoczynku w 1979 r. nie ze względu na wiek lecz ze względu na inwalidztwo

wojenne.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Podniesionych w kasacji zarzutów naruszenia przytoczonych w niej przepisów

prawa materialnego nie można podzielić. Stan prawny obowiązujący od 1 stycznia

1999 r. w zakresie dotyczącym zbiegu prawa do renty inwalidy wojennego wraz z

prawem do uposażenia prokuratora w stanie spoczynku w sytuacji, gdy uposażenie

w stanie spoczynku przyznane zostało ze względu na wiek – nie budzi wątpliwości.

4

Zgodnie z treścią art. 146 pkt 6a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) w

ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. 1993 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) w art. 54 po

ustępie 2 został dodany ustęp 2a, zgodnie z którym przepis ust. 1 stosuje się odpo-

wiednio do osoby pobierającej uposażenie w stanie spoczynku przyznane ze

względu na wiek. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojen-

nych i wojskowych inwalidzie wojennemu i wojskowemu, którego inwalidztwo po-

wstało w związku ze służbą wojskową, który nabył prawo do emerytury, wypłaca się,

w zależności od jego wyboru, rentę inwalidzką powiększoną o połowę emerytury albo

emeryturę powiększoną o połowę renty inwalidzkiej. Wnioskodawcy przyznano

prawo do emerytury od 1979 r. Na mocy przytoczonego wyżej przepisu pobierał on

rentę inwalidy wojennego powiększoną o połowę emerytury.

Wnioskodawca urodził się w 1923 r. Prawo do uposażenia w stanie spoczynku

nabył od 1 stycznia 1998 r. Nie można podzielić podniesionego w kasacji zarzutu, że

uposażenie w stanie spoczynku nie zostało przyznane mu ze względu na wiek. Eme-

ryturę wnioskodawca otrzymał ze względu na osiągnięcie wieku, wprawdzie niższego

od powszechnie obowiązującego, ale wymaganego do przyznania tego świadczenia

zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych.

Twierdzenie, że uposażenie przysługujące na mocy art. 711

§ 6 Prawa o ustroju

sądów powszechnych, które otrzymał z mocy prawa w wieku 75 lat nie zostało

przyznane ze względu na wiek, co miałoby w konsekwencji uzasadniać brak podstaw

do zastosowania art. 54 ust. 2a ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych, nie

zasługuje na aprobatę Wnioskodawca uposażenie w stanie spoczynku otrzymał ze

względu na wiek. Ponadto zastrzeżenie zawarte w art. 54 ust. 2a ustawy z dnia 29

maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych odpowiada zasadzie, iż renta

inwalidy wojennego była wypłacana wyłącznie w zbiegu z prawem do emerytury,

wyjątek stanowiła jedynie renta z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy

lub państwu (art. 54 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych). Bezzasadne

są także wywody kasacji w części domagającej się za sporny okres wypłaty renty

inwalidy wojennego w pełnej wysokości przy równoczesnej wypłacie w pełnej

wysokości uposażenia w stanie spoczynku.

Wprawdzie wyraźnie kwestia zbiegu prawa do tych dwóch świadczeń została

uregulowana dopiero od 1 stycznia 1999 r. w omawianym już art. 146 pkt 6a ustawy

5

z dnia 17 grudnia 1998 r. ale brak jest przesłanek prawnych pozwalających na przy-

jęcie, że od chwili przyznania w miejsce emerytury uposażenia w stanie spoczynku

do 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca zachował uprawnienie do pobierania obu świad-

czeń w pełnej wysokości. Uposażenie w stanie spoczynku nie jest w ścisłym tego

słowa znaczeniu świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, na co zwraca uwagę

wnioskodawca lecz „zastąpiło” w jego przypadku emeryturę. Podobnie renta inwalidy

wojennego też nie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego w ścisłym słowa

tego znaczeniu albowiem prawo do niej nie jest uzależnione od jakiegokolwiek

okresu składkowego oraz nieskładkowego. Zarówno renta inwalidy wojennego jak i

uposażenie w stanie spoczynku są świadczeniami z zakresu zabezpieczenia spo-

łecznego w szerokim tego słowa znaczeniu. Pobieranie jednoczesne dwóch świad-

czeń z zakresu ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego podlega ścisłej regla-

mentacji prawnej.

Jak wspomniano, zgodnie z art. 54 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojen-

nych renta inwalidy wojennego może być równocześnie wypłacana w zbiegu z eme-

ryturą lub wyłącznie z rentą z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. Istota wy-

płaty tej renty w zbiegu z przytoczonymi świadczeniami sprowadza się do tego, że

tylko jedno z nich może być wypłacane w całości a drugie zawsze w połowie. Wobec

braku wyraźnej regulacji prawnej do dnia 1 stycznia 1999 r. ani wykładnia systemowa

ani wykładnia historyczna nie pozwalają, zdaniem Sądu Najwyższego, na przyjęcie,

że wprowadzenie w miejsce emerytury uposażenia w stanie spoczynku dla prokura-

tora, automatycznie uchyliło obowiązującą dotychczas przy zbiegu prawa do świad-

czeń zasadę, iż jedno z nich jest wypłacane w całości a drugie w połowie.

Uchylenia tej zasady nie można upatrywać w Konstytucji RP, a szczególnie w

jej art. 19 oraz art. 92. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 paździer-

nika 1997 r. (Dz.U. Nr 130, poz. 869) nie ma dla prawidłowości orzeczenia Sądu

Apelacyjnego znaczenia, dlatego bezprzedmiotowe jest rozważenie jego zgodności z

Konstytucją.

W uzasadnieniu kasacji, wnoszący ją skoncentrował się przede wszystkim na

zarzucie, iż podstawą przyznania mu uposażenia w stanie spoczynku nie był wiek a

bezpodstawność tego zarzutu zostało już wyżej wykazane.

Kierując się przytoczonymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================