II UKN 213/99

Wyrok z dnia 23 listopada 1999 r.

II UKN 213/99

Okresy wykonywania zatrudnienia w ramach stosunku pracy nie są

uwzględniane do stażu służby warunkującego przyznanie prawa do emerytury

policyjnej.

Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra-

wozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1999 r. sprawy z wniosku

Stanisława Ł. przeciwko Zakładowi Emerytalno - Rentowemu Ministerstwa Spraw

Wewnętrznych i Administracji w W. o emeryturę policyjną, na skutek kasacji wnios-

kodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 stycznia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył wnioskodawcy kosztami postępowania ka-

sacyjnego.

U z a s ad n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro-

kiem z dnia 6 stycznia 1999 r. oddalił apelację wnioskodawcy Stanisława Ł. od wyro-

ku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z

dnia 24 lipca 1998 r., oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu

Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23

stycznia 1998 r., odmawiającej przyznania mu prawa do emerytury służbowej z po-

wodu braku wymaganego 15 letniego okresu służby w Państwowej Straży Pożarnej.

W sprawie tej ustalono, że wnioskodawca od 24 kwietnia 1967 r. do 16 kwiet-

nia 1969 r. odbył zasadniczą służbę wojskową. Od 22 stycznia 1982 r. do 31 stycznia

1992 r. pełnił służbę w charakterze funkcjonariusza pożarnictwa. Ostatnio pełnił tę

służbę na stanowisku pomocnika roty w Zakładowej Straży Pożarnej Zakładów Me-

chanicznych „T.”. Z dniem 30 czerwca 1992 r. rozwiązano jednostki organizacyjne

ochrony przeciwpożarowej oraz zniesiono stanowiska zajmowane przez funkcjona-

2

riuszy pożarnictwa. Od 1 lipca 1992 r. wnioskodawca wykonywał dotychczasowe za-

dania na podstawie umowy o pracę. W dniu 14 stycznia 1992 r. wnioskodawca wyra-

ził pisemną zgodę na podjęcie służby w Państwowej Straży Pożarnej, jednak do dnia

rozwiązania z nim stosunku pracy nie pełnił służby jako strażak w jednostkach orga-

nizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej.

Na tle takich ustaleń Sądy meriti uznały, że wnioskodawca legitymuje się je-

dynie 12 letnim okresem służby, ponieważ okres od 1 lipca 1992 r. do 28 lutego 1997

r. był okresem zatrudnienia wnioskodawcy w Zakładach Mechanicznych „T.”, a nie

okresem służby w jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, dlatego

okres ten nie podlegał wliczeniu do okresu służby, od którego uzależnione jest prawo

do emerytury według przepisów ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu eme-

rytalnym funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Pańs-

twowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 53, poz. 214 ze

zm.). Sąd Apelacyjny oceniał zasadność żądań wnioskodawcy na podstawie stanu

prawnego obowiązującego po wejściu w życie tej ustawy, a nie na podstawie jej

przepisów przejściowych i uznał, że art. 1 tej ustawy przyznaje uprawnienia emery-

talne funkcjonariuszom pożarnictwa, którzy pełnili służbę na podstawie przepisów

ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. Nr 88, poz.

400 ze zm. powoływanej dalej jako ustawa o PSP). Wprawdzie wnioskodawca w try-

bie art. 129 ust. 1 ustawy o PSP wyraził zgodę na zostanie strażakiem Państwowej

Straży Pożarnej, ale zgoda ta nie wystarczała do uzyskania statusu strażaka w ro-

zumieniu tej ustawy, ponieważ zgodnie z jej art. 31 - stosunek służbowy strażaka

powstaje z dniem mianowania na stanowisko służbowe, a w przypadku stanowisk,

dla których przepisy ustawy przewidują powołanie – z dniem powołania na stanowis-

ko. W ocenie Sądu Apelacyjnego - do czasu mianowania lub powołania dotychcza-

sowi funkcjonariusze pożarnictwa - poczynając od dnia 1 lipca 1992 r. pozostawali w

stosunku pracy, a uprawnienia wynikające ze statusu strażaka były bezterminowo

zawieszone. Osoby takie stawały się strażakami w rozumieniu ustawy o PSP dopiero

z chwilą uzyskania aktu mianowania lub powołania i tylko wówczas zachowywali cią-

głość stażu służbowego wymaganego do nabycia uprawnień emerytalnych na pods-

tawie przepisów ustawy emerytalnej z 18 lutego 1994 r. Przepis art. 129 ust. 6

ustawy o PSP wprowadzony ustawą z dnia 8 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o

Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. Nr 152, poz. 723) przewidujący, że strażacy,

którzy nie zostali do dnia 30 czerwca 1996 r. mianowani lub powołani na stanowisko

3

służbowe w Państwowej Straży Pożarnej z upływem tego terminu tracili status stra-

żaka w Państwowej Straży Pożarnej, nie stanowi podstawy do objęcia uprawnieniami

emerytalnymi funkcjonariuszy pożarnictwa osób, które nie zostały mianowane lub

powołane na stanowisko strażaka Państwowej Straży Pożarnej. Skoro wnioskodaw-

ca do czasu rozwiązania stosunku pracy nie został powołany ani mianowany na sta-

nowisko służbowe w Państwowej Straży Pożarnej, to nie należał do kręgu funkcjona-

riuszy, do których mają zastosowanie przepisy ustawy emerytalnej z 18 lutego 1994

r.

W kasacji wnioskodawcy zarzucono naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 129 ust. 1, 2, 3 i 6 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o PSP, a

także sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału –

przez przyjęcie, że wnioskodawca, któremu Komendant Główny Państwowej Straży

Pożarnej w Warszawie decyzją z dnia 14 marca 1997 r. zaliczył 15 letni okres służby,

nie nabył z tego tytułu uprawnień emerytalnych. W ocenie skarżącego Sąd Apela-

cyjny błędnie przyjął, że przepis art. 129 ust. 1 i 2 ustawy o PSP uzależnia nabycie

statusu prawnego strażaka i jego uprawnienia emerytalne od uzyskania mianowania

lub powołania na stanowisko w Państwowej Straży Pożarnej.

W odpowiedzi na kasację organ emerytalny wniósł o jej oddalenie i zasądze-

nie kosztów postępowania kasacyjnego, argumentując, że uprawnienia emerytalne

przysługują wyłącznie zwolnionym ze służby funkcjonariuszom Państwowej Straży

Pożarnej, a takim nie był wnioskodawca, który nigdy nie został mianowany ani po-

wołany na stanowisko służbowe w Państwowej Straży Pożarnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, które wytyczają wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty, a te skarżący ograni-

czył wyłącznie do zarzutu błędnej wykładni art. 129 ust. 1-3 i ust. 6 ustawy z dnia 24

sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. Nr 88, poz. 400 ze zm.).

Wprawdzie w uzasadnieniu skarżący podniósł procesowy zarzut „sprzeczności usta-

leń sądu z przeprowadzonymi dowodami w zakresie stwierdzenia, że decyzja Ko-

mendanta Głównego z dnia 14 marca 1997 r. dotyczy wyłącznie zwolnienia ze służby

i nie ma żadnych skutków prawnych w zakresie uprawnień emerytalnych”, ale nie

wskazał jakiemu konkretnemu przepisowi Kodeksu postępowania cywilnego miał

4

uchybić Sąd drugiej instancji w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy

(art. 3931

pkt 2 KPC). Tymczasem zgodnie z utrwaloną judykaturą Sąd Najwyższy

jest związany ustaleniami zaskarżonego wyroku, jeżeli brak jest zarzutu uchybienia

konkretnemu przepisowi proceduralnemu (wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN

58/97, OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 436). W konsekwencji Sąd Najwyższy był zwią-

zany miarodajnym ustaleniem, że wnioskodawca nie ma 15 letniego stażu służby w

Państwowej Straży Pożarnej wymaganego do przyznania mu emerytury „policyjnej”,

ale legitymuje się jedynie 12 letnimi okresami równorzędnymi z tą służbą w rozumie-

niu art. 13 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o PSP.

Ponadto ustalenie takie jest prawidłowe, ponieważ wnioskodawca tylko od

dnia 22 stycznia 1982 r. do dnia 31 stycznia 1992 r. był funkcjonariuszem pożarnic-

twa. Wprawdzie w dniu 14 stycznia 1992 r. wyraził on zgodę na podjęcie służby w

Państwowej Straży Pożarnej, ale nigdy nie nawiązał stosunku służbowego i nie pełnił

służby w jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej. Na uzasadnienie

odmiennych twierdzeń skarżący przywołał treść art. 129 ust. 1 ustawy o PSP, według

której dotychczasowi funkcjonariusze pożarnictwa stają się strażakami Państwowej

Straży Pożarnej, jeżeli w ciągu 1 miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy o PSP

wyrażą na to pisemną zgodę. Z gramatycznego brzmienia tego przepisu można by

wnosić, że powołana regulacja normatywna spowodowała z mocy samego prawa (ex

lege) przekształcenie dotychczasowego stosunku pracy funkcjonariusza pożarnictwa

w stosunek służby strażaka Państwowej Straży Pożarnej. Jednakże rozważając tę

problematykę uznano, że wywołanie takiego skutku prawnego wymagało uzyskania

aktu mianowania lub powołania na stanowisko służbowe strażaka w jednostkach or-

ganizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, zważywszy że dzień wejścia w życie

ustawy o PSP nie przesądził o zniesieniu dotychczasowych jednostek organizacyj-

nych ochrony przeciwpożarowej, natomiast struktury organizacyjne Państwowej

Straży Pożarnej znajdowały się dopiero w fazie tworzenia i brak było przepisów wy-

konawczych do tej ustawy, które czyniłyby legalnym dokonywanie przekształceń do-

tychczasowych jednostek ochrony przeciwpożarowej w jednostki Państwowej Straży

Pożarnej. Prowadziło to do przyjęcia stanowiska, że pisemne oświadczenie o wyra-

żeniu zgody na wykonywanie obowiązków służbowych w Państwowej Straży Pożar-

nej złożone w trybie art. 129 ust. 1 ustawy o PSP nie wywoływało bezpośrednich

skutków prawnych w postaci przekształcenia dotychczasowego stosunku pracy w

stosunek służby strażaka Państwowej Straży Pożarnej (por. postanowienie Kolegium

5

Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z dnia 16 lutego 1994 r., III PO 1/94,

OSNAPiUS 1994 nr 3, poz. 53). Przyjmowano jedynie, że funkcjonariusz pożarnictwa

objęty dekretem z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie funkcjonariuszy pożarnictwa

(Dz.U. Nr 50, poz. 321 ze zm.), który w terminie do 31 stycznia 1992 r. wyraził pi-

semną zgodę, stawał się strażakiem w rozumieniu ustawy o PSP pod warunkiem

zawieszającym podjęcia służby w Państwowej Straży Pożarnej, tj. mianowania na

stanowisko służbowe w którejś z jej jednostek organizacyjnych. W razie niespełnienia

tego warunku podlegał on zwolnieniu ze służby z zachowaniem uprawnień przewi-

dzianych w powołanym dekrecie i pokrywanych ze środków dotychczasowego pra-

codawcy (por. postanowienie Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z

dnia 23 listopada 1994 r., III PO 8/94, OSNAPiUS 1995 nr 5, poz. 92).

W rozpoznawanej sprawie jest niekwestyjne, że wnioskodawca, poza wyraże-

niem pisemnej zgody na podjęcie służby w Państwowej Straży Pożarnej, nie podjął

żadnych działań zmierzających do formalnego potwierdzenia statusu prawnego stra-

żaka i w szczególności nie podjął służby w jakiejkolwiek jednostce organizacyjnej

Państwowej Straży Pożarnej. Równocześnie korzystał z ciągłości zatrudnienia u do-

tychczasowego pracodawcy i nie był zwolniony w trybie art. 129 ust. 3 ustawy o PSP

- jako funkcjonariusz pożarnictwa, który nie podjął służby w Państwowej Straży Po-

żarnej. W takich okolicznościach sprawy wnioskodawca po dniu 31 stycznia 1992 r.

był pracownikiem, a nie strażakiem, gdyż nie podjął służby w Państwowej Straży Po-

żarnej. W konsekwencji wnioskodawca nie mógł skorzystać z uprawnień emerytal-

nych przysługujących strażakowi Państwowej Straży Pożarnej na warunkach okreś-

lonych w art. 1 i 12 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej

Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 53, poz. 214 ze zm.,

powoływanej jako ustawa emerytalna z 18 lutego 1994 r.), także dlatego, że nie ma

podstaw prawnych, aby okresy wykonywania zatrudnienia w ramach pracowniczego

stosunku pracy zaliczyć do okresu służby warunkującego przyznanie prawa do eme-

rytury policyjnej (a contrario z art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej z 18 lutego 1994 r.).

Takiej podstawy nie stanowiła w szczególności nieuprawniona decyzja Komendanta

Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 14 marca 1997 r. o zwolnieniu wnios-

kodawcy ze służby. Skoro wnioskodawca nigdy nie podjął takiej służby w jakiejkol-

wiek jednostce organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej, to nie było podstaw

prawnych do zwolnienia go ze służby, której nie wykonywał. Z nieprecyzyjnej, a na-

6

wet ułomnej regulacji statusu prawnego dotychczasowych funkcjonariuszy pożar-

nictwa w rozumieniu art. 129 ustawy o PSP wynika jedynie, że stawali się oni stra-

żakami Państwowej Straży Pożarnej pod warunkiem podjęcia służby na stanowisku

mianowanego lub powołanego strażaka w jednostce organizacyjnej Państwowej

Straży Pożarnej. W razie niepodjęcia takiej służby powinni oni być zwolnieni z za-

chowaniem uprawnień przewidzianych w dekrecie z dnia 27 grudnia 1974 r. o służbie

funkcjonariuszy pożarnictwa. Jednakże niektórzy z nich, tak jak wnioskodawca, nie

byli z różnych przyczyn zwolnieni w tym trybie, ale dalej korzystali z nieprzerwanego

pracowniczego statusu prawnego. I tacy funkcjonariusze pożarnictwa, którzy wpraw-

dzie wyrazili pisemną zgodę na zostanie strażakiem Państwowej Straży Pożarnej,

ale następnie nie zostali powołani lub mianowani na stanowiska służbowe w Pańs-

twowej Straży Pożarnej do dnia 30 czerwca 1999 r., utracili ex lege - w trybie art. 129

ust. 6 ustawy o PSP - status strażaka Państwowej Straży Pożarnej z upływem tego

terminu. Utrata statusu prawnego strażaka Państwowej Straży Pożarnej, który nigdy

nie był powołany lub mianowany na stanowisko służbowe w Państwowej Straży

Pożarnej następowała z mocy art. 126 ust. 6 ustawy o PSP w dniu 30 czerwca 1999

r. Deklaratywna z istoty swej decyzja w tej kwestii nie rodziła - dla tracącego status

strażaka Państwowej Straży Pożarnej - uprawnień emerytalnych ze stosunku

służbowego, w którym taki funkcjonariusz pożarnictwa nigdy nie pozostawał.

Mając powyższe na uwadze kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art.

39312

KPC. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102

KPC w związku z art. 391 i 39319

KPC.

========================================