I PKN 401/99

Wyrok z dnia 1 grudnia 1999 r.

I PKN 401/99

Moc wiążąca wyroku wstępnego oznacza, że po jego uprawomocnieniu

się nie można podważać zasadności dochodzonego roszczenia.

Przewodniczący: SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Walerian Sanetra,

Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 1999 r. sprawy z powództwa

Ewy B. przeciwko Sądowi Rejonowemu w S. o wynagrodzenie, na skutek kasacji

strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Koszalinie z dnia 17 marca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem wstępnym z dnia 17 grudnia 1997 r. Sąd Rejonowy w Białogardzie

uznał za usprawiedliwione w zasadzie powództwo Ewy B. przeciwko Sądowi Rejo-

nowemu w S. o wyrównanie wynagrodzenia za czas od 1 stycznia do 31 sierpnia

1994 r. wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu, a także o wyrów-

nanie nagrody, tzw. „trzynastki”, za 1994 r. wraz z odsetkami od 31 marca 1995 r.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że wynagrodzenie wypła-

cane powódce w czasie od 1 stycznia do 31 maja 1994 r. równało się wynagrodzeniu

wypłaconemu w grudniu 1993 r., natomiast od 1 czerwca do 31 sierpnia 1994 r. było

wypłacone w oparciu o podstawę wynoszącą 4.685.000 zł przed denominacją, z

uwzględnieniem wskaźników odpowiadających stanowisku, określonych w rozporzą-

dzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 września 1990 r. w sprawie

wynagrodzeń sędziów sądów powszechnych oraz asesorów i aplikantów sądowych

(Dz.U. Nr 66, poz. 392), a następnie od 1 lutego 1994 r. w analogicznym rozporzą-

dzeniu z dnia 10 marca 1994 r. (Dz.U. Nr 36, poz. 135). W ocenie Sądu Rejonowego

przyjęta przez pracodawcę podstawa ustalenia wynagrodzenia powódki była nie-

2

prawidłowa, gdyż powinien ją stanowić art. 71 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r.

Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25

ze zm.). Przepis ten, wprowadzając stałe oznaczenie podstawy ustalania wynagro-

dzenia sędziów i stwarzając mechanizm automatycznej waloryzacji, miał na celu

uniknięcie konieczności każdoczesnego ustawowego podwyższania wynagrodzeń.

Mimo to, „w ostatnich latach ustawodawca wprowadził regulacje o charakterze epi-

zodycznym, których zamierzeniem było ograniczenie wynagrodzeń sędziów”. W

związku z tym, między innymi w okresie objętym wyrokiem wstępnym, strona pozwa-

na wypłaciła powódce wynagrodzenie niższe od należnego. Przyjęła bowiem jako

podstawę jego ustalenia ustawę z dnia 10 grudnia 1993 r. o kształtowaniu środków

na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej w 1994 r. (Dz.U. Nr 129, poz.

601). Tymczasem ustawa ta nie mogła zastąpić art. 71 Prawa o ustroju sądów pow-

szechnych, gdyż określiła jedynie limity podwyżki wynagrodzeń sędziów, natomiast

ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych ustaliła zasady wynagradzania sę-

dziów. Z tych względów Sąd Rejonowy uznał, że powództwo o wyrównanie wynagro-

dzenia za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 1994 r. jest usprawiedliwione w zasa-

dzie i na podstawie art. 318 § 1 KPC wydał wyrok wstępny.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyro-

kiem z dnia 6 maja 1998 r., oddalił apelację strony pozwanej. Przyjął, że w 1994 r.

wynagrodzenie powódki powinno być ustalone i wypłacane według zasad określo-

nych w art. 71 Prawa o ustroju sądów powszechnych, zatem podstawę jego oblicze-

nia powinno stanowić przeciętne wynagrodzenie w sferze produkcji materialnej w

gospodarce narodowej, bez wypłat z zysku, ogłaszane co kwartał przez Prezesa

GUS w Dzienniku Urzędowym „Monitor Polski”. Dlatego też wyrok Sądu Rejonowe-

go, wychodzący z tego samego założenia, jest trafny i zgodny z prawem.

Powyższego wyroku nie zaskarżyła żadna ze stron, wobec czego po jego

uprawomocnieniu się Sąd Rejonowy podjął czynności zmierzające do ustalenia na-

leżności powódki, zaś po wydaniu opinii przez biegłego z dziedziny księgowości wy-

rokiem z dnia 8 grudnia 1998 r. zasądził od Sądu Rejonowego w Białogardzie na

rzecz Ewy B. kwotę 5.000 zł i umorzył postępowanie w pozostałej części ze względu

na ograniczenie przez powódkę żądania do tej właśnie kwoty. Zdaniem Sądu pierw-

szej instancji zasądzenie wskazanej przez powódkę kwoty nie nastręcza żadnych

wątpliwości, gdyż według opinii biegłego należność powódki, po skapitalizowaniu

odsetek na dzień 30 stycznia 1997 r., wynosi 8.392,09 zł.

3

Od powyższego wyroku złożyła apelację strona pozwana, zarzucając błędne

przyjęcie Prawa o ustroju sądów powszechnych jako podstawy ustalenia wynagro-

dzenia powódki w okresie spornym. Apelację tę oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem z dnia 17 marca 1999 r. podno-

sząc, że wyrok wstępny, rozstrzygający kwestię zasadności dochodzonego roszcze-

nia, ma moc wiążącą co do roszczeń dochodzonych w chwili jego wydania. Tym sa-

mym kwestionowanie w apelacji ustaleń zawartych w prawomocnym wyroku wstęp-

nym jest pozbawione skuteczności.

W kasacji od wyroku Sądu Okręgowego strona pozwana zarzuciła naruszenie

prawa materialnego wskutek niezastosowania art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 10 grud-

nia 1993 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budże-

towej w 1994 r. i błędne przyjęcie, iż wynagrodzenie powódki w okresie od 1 stycznia

do 31 sierpnia 1994 r. powinno być waloryzowane na podstawie aktualnego prze-

ciętnego wynagrodzenia w sferze produkcyjnej według zasad przewidzianych w art.

71 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity

tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Przytaczając powyższą podstawę strona

pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.

Powódka wniosła o odrzucenie kasacji jako niedopuszczalnej ze względu na

wartość przedmiotu zaskarżenia, którą jest kwota 3.548,85 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew poglądowi powódki kasacja nie podlega odrzuceniu ze względu na

wartość przedmiotu zaskarżenia, gdyż strona pozwana określiła tę wartość w kwocie

5.000 zł, zgodnie zaś z art. 393 pkt 1 KPC kasacja nie przysługuje jedynie w spra-

wach o świadczenia, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięć

tysięcy złotych. Wbrew również zapatrywaniu powódki, do strony wnoszącej kasację

należy wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia i jeżeli nie przekracza ona

uwzględnionej zaskarżonym wyrokiem lub oddalonej nim części żądania, nie ma

podstaw do odrzucenia kasacji tylko dlatego, że strona przeciwna określa ją inaczej.

W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powódki 5.000 zł, zaś

Sąd Wojewódzki oddalił apelację strony pozwanej od wyroku zasądzającego tę właś-

nie kwotę. Zatem kasacja, zaskarżająca wyrok w całości, była dopuszczalna. Jednak

kasacja ta nie mogła być uwzględniona z następujących przyczyn.

4

Według art. 318 § 1 KPC istota wyroku wstępnego polega na tym, że „sąd,

uznając roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie”, rozstrzyga o zasadności do-

chodzonego roszczenia (lub dochodzonych roszczeń) z punktu widzenia jego pods-

tawy prawnej. Wydanie wyroku wstępnego zmierza do uniknięcia dalszej bezcelowej

pracy sądu związanej z wyjaśnianiem wysokości dochodzonych roszczeń, w sytuacji

gdy sama zasada roszczenia jest wątpliwa. Gdy zatem sąd uzna, że są podstawy do

pozytywnego orzeczenia o zasadzie dochodzonego roszczenia, wydaje wyrok

wstępny. Wyrok ten, określany także w doktrynie wyrokiem samoistnym, wiąże – po

jego uprawomocnieniu się – sąd w tym procesie, w którym został wydany. Przysłu-

guje od niego apelacja, a także kasacja. Moc wiążąca wyroku wstępnego oznacza

więc, że po jego uprawomocnieniu się strona nie może podważać zasadności praw-

nej dochodzonego roszczenia, gdyż wyrok ten przesądził o konkretnym prawie lub

stosunku prawnym.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że

skoro w wyroku wstępnym z dnia 17 grudnia 1997 r. Sąd Rejonowy w Białogardzie

uznał za usprawiedliwione w zasadzie roszczenie powódki o wynagrodzenie, oparte

na wskazanej przez nią podstawie prawnej, tj. art. 71 ustawy z dnia 20 czerwca 1985

r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25

ze zm.), to w dalszym postępowaniu dotyczącym wysokości żądania Sąd Rejonowy

mógł orzec o nim tylko na tej podstawie. Spór między stronami mógłby natomiast

dotyczyć wysokości roszczenia. Nie popełnił więc błędu Sąd pierwszej instancji, który

po uprawomocnieniu się wyroku wstępnego określił różnicę w wynagrodzeniu po-

wódki, przyjmując zasadę wyrażoną w art. 71 Prawa o ustroju sądów powszechnych,

ani też Sąd Okręgowy, który w zaskarżonym wyroku stanowisko to zaakceptował.

Nie mógł natomiast odnieść skutku zarzut kasacji, że wynagrodzenie powódki powin-

no być określone stosownie do art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej w 1994 r.

(Dz.U. Nr 129, poz. 601), gdyż prawomocny wyrok wstępny przesądził prawo powód-

ki do wynagrodzenia według zasady przewidzianej w art. 71 Prawa o ustroju sądów

powszechnych. Innych zaś zarzutów, np. dotyczących wysokości uwzględnionego

żądania, strona pozwana nie zgłosiła, jak również nie zaskarżyła wyroku Sądu Okre-

gowego z dnia 6 maja 1998 r., którym Sąd ten oddalił apelację strony pozwanej od

wyroku wstępnego, korzystnego dla powódki.

Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację (art. 39312

KPC).

5

========================================