II UKN 264/99

Wyrok z dnia 15 grudnia 1999 r.

II UKN 264/99

Świadczenie przez ubezpieczonego rolnika pomocy sąsiedzkiej, przyjętej

wzajemnie w warunkach lokalnych na rzecz sąsiada prowadzącego działalność

rolniczą, jest objęte ochroną ubezpieczeniową z art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst:

Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), także wtedy gdy sąsiad nie podlega ubez-

pieczeniu wypadkowemu w związku z ustalonym prawem do emerytury lub

renty.

Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria

Tyszel, Andrzej Wróbel

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 1999 r. sprawy z wniosku

Czesławy H. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi

Regionalnemu w B. o uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy rolniczej i jednora-

zowe odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyj-

nego w Białymstoku z dnia 31 marca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 11 grudnia 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Białymstoku, oddalił odwołanie wnioskodawczyni Czesławy

H. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego

w B. z dnia 23 lipca 1998 r., odmawiającej przyznania jednorazowego odszkodowa-

nia z tytułu wypadku przy pracy rolniczej jej męża Stanisława H. w dniu 20 czerwca

1998 r., ustalając, że śmierć męża wnioskodawczyni (na zawał serca) nastąpiła w

czasie świadczenia pomocy Edwardowi L., który – z uwagi na pobieraną emeryturę

rolniczą – nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 21 maja 1991 r.

Z tych względów zgon męża wnioskodawczyni nie może być uznany za wypadek

2

przy pracy rolniczej – art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpie-

czeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25). W uza-

sadnieniu wyroku Sąd powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 maja

1996 r., II UZP 10/96 (OSNAPiUS 1996 nr 22, poz. 343), dotyczącą jednak innej sy-

tuacji faktycznej i prawnej.

W wyniku apelacji wnioskodawczyni Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił

zaskarżony wyrok i poprzedzającą decyzję organu rentowego, ustalając, że Stanis-

ław H. zmarł na skutek wypadku przy pracy rolniczej. W ocenie Sądu mąż wniosko-

dawczyni, świadcząc pomoc sąsiedzką, wykonywał poza terenem swego gospodar-

stwa rolnego zwykłe czynności związane z prowadzeniem działalności rolniczej – co

uzasadnia zmianę wyroku wobec treści art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o u.s.r. Zasądzając

jednorazowe odszkodowanie w kwocie 25.000 zł Sąd kierował się przepisami

rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 19 sierpnia

1998 r. (Dz.U. Nr 114, poz. 738).

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy i zarzucając naruszenie

prawa materialnego – „art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. (...) oraz nie-

wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy przez niewyjaśnienie, czy do zgonu

męża odwołującej się doszło na skutek przyczyny zewnętrznej (..)”, wniósł o jego

zmianę bądź uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania. Według skarżącego za zwykłą czynność związaną z prowadzeniem

działalności rolniczej nie może być uznana pomoc w gospodarstwie rolnym osoby nie

podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja przysługująca stronie od wyroku lub postanowienia, wydanych przez

Sąd drugiej instancji i kończących postępowanie w sprawie, może być oparta jedynie

na podstawach zawartych w art. 3931

pkt 1 i 2 KPC, którymi Sąd Najwyższy - rozpo-

znający sprawę w granicach kasacji – jest związany w myśl art. 39311

KPC. Zauwa-

żyć nadto należy, że w sytuacji gdy skarżący nie zarzuca w kasacji naruszenia istot-

nych przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wy-

nik sprawy, lub też, gdy zarzut taki okaże się nieuzasadniony, Sąd Najwyższy jest

związany stanem faktycznym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku

(art. 39315

KPC). Te ogólne uwagi odnoszone do rozpoznawanej sprawy, w której

3

jedynym nie dość dokładnie sprecyzowanym zarzutem kasacji było naruszenie prawa

materialnego (bez bliższego przytoczenia czy było to wynikiem błędnej wykładni

prawa, czy też wynikiem jego niewłaściwego zastosowania), wskazują, że nie zostało

zakwestionowane ustalenie Sądu Apelacyjnego, iż zgon Stanisława H. w dniu 20

czerwca 1998 r. był skutkiem nagłego zdarzenia, którego sprawczą przyczyną była

wykonywana praca przy załadunku i zwożeniu sprasowanego siana. Twierdzenie

więc kasacji, że nie ustalono czy przyczyna zgonu miała charakter zewnętrzny, nie

może być podzielone, w świetle stwierdzenia Sądu, iż przyczyną zgonu była wyko-

nywana praca, które to stwierdzenie nie zostało w kasacji zakwestionowane w spo-

sób prawem przewidziany. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 11 ust. 1 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników – bez bliższego określenia, który z czterech

punktów tego przepisu został naruszony – nie jest uzasadniony. Nie jest sporne, że

zdarzenie miało miejsce w gospodarstwie rolnym Edwarda L., w czasie, gdy mąż

wnioskodawczyni pracował tam przy zwózce siana, świadcząc pomoc sąsiedzką. Nie

jest też kwestionowane, że Stanisław H. był rolnikiem i podlegał ubezpieczeniu z

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., zaś ubezpieczeniu temu nie podlegał Edward L.,

prowadzący działalność rolniczą, wobec pobierania od 21 maja 1991 r. emerytury

rolniczej bez przekazania swego gospodarstwa rolnego.

W myśl art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o u.s.r. (z okoliczności sprawy wynika, że w

sprawie ten przepis został zastosowany) za wypadek przy pracy rolniczej uważa się

nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło podczas wykony-

wania poza terenem gospodarstwa rolnego, które ubezpieczony prowadzi lub w któ-

rym stale pracuje, zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rol-

niczej, albo w związku z wykonywaniem tych czynności. Świadczenie przez ubezpie-

czonego, na zasadach wzajemności przyjętej w warunkach lokalnych, pomocy są-

siedzkiej na rzecz prowadzącego działalność rolniczą sąsiada, jest objęte ochroną

ubezpieczeniową z art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o u.s.r. jako pozostające w związku z

wykonywaniem zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności rolni-

czej rozumianej według wskazań z art. 6 pkt 3 ustawy, także wtedy, gdy sąsiad na

rzecz którego pomoc jest świadczona, nie podlega ubezpieczeniu wypadkowemu w

związku z ustalonym prawem do emerytury lub renty. Wykonywanie pomocy są-

siedzkiej związane jest bowiem z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (działalności

rolniczej), nie zaś z faktem czy osoba na rzecz której pomoc ta jest świadczona,

podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników.

4

Gdy więc jedyny zarzut kasacji okazał się nieuzasadniony, należało orzec jak

w sentencji po myśli art. 39312

KPC.

========================================