III RN 112/99

Wyrok z dnia 13 stycznia 2000 r.

III RN 112/99

W art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym

przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzo-

nym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Ra-

dzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) określone zostały wyłącznie przesłanki

prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości świadczenia pieniężnego

należnego uprawnionej osobie. Sformułowana w tym przepisie przesłanka

prawna, w myśl której świadczenie pieniężne przyznawane na podstawie tej

ustawy przysługuje "za każdy pełny miesiąc trwania pracy", wskazuje jedynie

na obowiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w

obozie pracy, natomiast nie wynika z niej obowiązek wykazania przez tę osobę,

czy w czasie pobytu w obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona

lub do którego została deportowana, faktycznie wykonywała pracę przymuso-

wą.

Przewodniczący: SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Walerian Sanetra,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara

Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2000 r. sprawy ze skargi Marka S.

na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z

dnia 17 grudnia 1997 r. [...] w przedmiocie uprawnień do świadczenia pieniężnego,

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 1998 r. [...]

o d d a l i ł rewzję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia 9 września 1997 r. [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i ust. 2

2

ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom

deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III

Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze

zm. – powoływanej nadal jako: ustawa o świadczeniu pieniężnym), odmówił Markowi

S. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o

świadczeniu pieniężnym i następnie utrzymał ją w mocy decyzją z dnia 17 grudnia

1997 r [...] wydaną w trybie art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W

wyniku skargi Marka S. na tę ostatnią decyzję, Naczelny Sąd Administracyjny w

Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 1998 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz

poprzedzającą ją decyzję z dnia 9 września 1997 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd

stwierdził, że w myśl art.2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym: „osadzenie w

obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn poli-

tycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych stanowi samodzielną podstawę

prawną przyznania świadczeń pieniężnych przewidzianych w ustawie, bez względu

na to, czy osadzony wykonywał prace przymusową”.

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 16 lipca 1999 r. [...] wniósł rewizję

nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w War-

szawie z dnia 30 listopada 1998 r. [...], zarzucając mu rażące naruszenie art. 22 ust.

1 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U.

Nr 74, poz.368 ze zm. – powoływanej nadal jako: ustawa o NSA) oraz art. 2 pkt 1 w

związku z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, a w konsekwencji na pods-

tawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przeka-

zanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego

rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że

art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym stanowi wprawdzie, iż represją w ro-

zumieniu ustawy jest „osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w

latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religij-

nych”, ale równocześnie zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym:

„Świadczenie przysługuje w wysokości 0,5% przeciętnego wynagrodzenia w kwartale

kalendarzowym poprzedzającym termin ostatniej w 1995 r. waloryzacji emerytur i

rent, za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2, nie więcej jednak

łącznie niż 10% tego wynagrodzenia”. W tej sytuacji, w opinii rewizji nadzwyczajnej,

należy stanąć na stanowisku, że - wedle przepisów tej ustawy - sam fakt osadzenia

w obozie pracy z wymienionych w ustawie przyczyn nie może stanowić wystarczają-

3

cej przesłanki dla przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą,

bowiem uniemożliwiałoby to ustalenie podstawy tego świadczenia, które - zgodnie z

dyspozycją art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym – powinno być przyznane

„za każdy pełny miesiąc trwania pracy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.

Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym określa stosownie

do jej tytułu, warunki przyznawania świadczenia pieniężnego dla dwóch kategorii

osób, a mianowicie dla osób „deportowanych do pracy przymusowej” oraz dla osób

„osadzonych w obozach pracy” przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik

Radzieckich. Potwierdza to również dyspozycja art. 2 tej ustawy, wedle którego re-

presją w rozumieniu ustawy jest zarówno „osadzenie w obozach pracy przymusowej

w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych,

rasowych i religijnych” (art. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym), jak i „deporta-

cja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium

państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. /.../” (art. 2 pkt 2

ustawy o świadczeniu pieniężnym). Oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyzna-

nie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów powyższej ustawy powinna

wykazać, iż spełnia tak określone przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do

jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym kategorii

osób represjonowanych, nie jest natomiast obowiązana wykazywać, czy w czasie

pobytu w tego typu obozie faktycznie wykonywała pracę przymusową. Jeżeli więc w

art. 3 ust.1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, w którym określone zostały wyłącznie

przesłanki prawne dotyczące sposobu obliczania wysokości należnego świadczenia

pieniężnego, mowa jest o tym, że świadczenie takie przysługuje „za każdy pełny

miesiąc trwania pracy”, to należy stanąć na stanowisku, że wynika stąd jedynie obo-

wiązek ustalenia faktycznego czasu trwania pobytu określonej osoby w obozie pracy,

natomiast nie wynika obowiązek wykazania przez tę osobę, czy w czasie pobytu w

obozie pracy przymusowej, w którym została osadzona lub do którego została de-

portowana, faktycznie wykonywała pracę przymusową. W rozpoznawanej sprawie

jest poza sporem, że Marek S. został osadzony wraz ze swoją matką w obozie pracy

przymusowej w Berlinie w okresie od sierpnia 1944 r. do maja 1945 r., a to oznacza,

4

że w świetle przepisów powyższej ustawy o świadczeniu pieniężnym powinien być

zaliczony do kręgu osób represjonowanych w rozumieniu jej art. 2 pkt 1, którym z

tego tytułu przysługuje świadczenie pieniężne ustalone w myśl zasad określonych w

art. 3 ustawy o świadczeniu pieniężnym, co też trafnie orzekł Naczelny Sąd Adminis-

tracyjny w zaskarżonym wyroku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.

483) oraz art. 39312

KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmia-

nie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej -

Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó-

rych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

========================================