II UKN 321/99

Wyrok z dnia 20 stycznia 2000 r.

II UKN 321/99

Studia w wyższej szkole wojskowej powodują zawieszenie wypłaty renty

rodzinnej także wtedy, gdy uprawniony do tego świadczenia jest równocześnie

studentem uczelni cywilnej.

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2000 r. sprawy z wniosku

Artura G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w J. o rentę

rodzinną, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszo-

wie z dnia 16 kwietnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z 16 kwietnia 1999 r. [...] oddalił ape-

lację Artura G. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Krośnie z dnia 16 grudnia 1998 r. [...], oddalającego odwołanie apelującego

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w J. z dnia 4 sierpnia 1998

r., wznawiającej wypłatę renty rodzinnej zawieszonej decyzją z dnia 6 września 1996

r. Sąd ustalił, że pobierający rentę rodzinną po zmarłym w dniu 14 września 1979 r.

ojcu Andrzeju, Artur G. studiował w Wojskowej Akademii Technicznej w W. Studia te

ukończył w 1998 r. W okresie od 1 października 1996 r. do 27 czerwca 1998 r. był

równocześnie studentem Zaocznego Studium Nauk Politycznych Uniwersytetu W.

Zdaniem Sądu, Artur G. przez cały okres studiów w Wojskowej Akademii Technicz-

nej nie był uprawniony do renty rodzinnej - stosownie do art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U.

Nr 40, poz. 267 ze zm.). Dla zawieszenia wypłaty renty rodzinnej fakt podjęcia przez

uprawnionego do tego świadczenia dodatkowych studiów w uczelni cywilnej jest bez

2

znaczenia. Kontynuowanie nauki w Uniwersytecie W. po ukończeniu Wojskowej

Akademii Technicznej ma natomiast, zgodnie z art. 39 ustawy o z.e.p., znaczenie dla

jego uprawnień do renty rodzinnej przed ukończeniem 25 lat.

Artur G. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie

prawa materialnego, a to art. 83 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zao-

patrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin przez błędną jego wykładnię „pole-

gającą na nieprzyjęciu, że równoczesne studiowanie na uczelni wojskowej i cywilnej

nie powoduje zawieszenia prawa do renty rodzinnej", wniósł o „zmianę zaskarżonego

wyroku i uchylenie decyzji zawieszającej wypłatę świadczenia oraz zobowiązanie

organu rentowego do wypłaty renty rodzinnej za czas zawieszenia” lub o jego uchy-

lenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z orzeczeniem o kosztach

postępowania.

Zdaniem skarżącego, Sądy błędnie przyjęły, że „w przypadku równoczesnego

studiowania na uczelniach cywilnej i wojskowej następuje zawieszenie prawa do

renty rodzinnej”. W jego opinii „fakt podjęcia studiów na uczelni cywilnej możliwość

zawieszenia wypłaty renty niweczy”. Twierdził, że bezpłatne wyżywienie, umunduro-

wanie i zakwaterowanie „miało miejsce jedynie do 18-go miesiąca służby, a studia

cywilne na Uniwersytecie W. podjął już po tym okresie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy są bezsporne. W latach aka-

demickich 1996/97 i 1997/98 Artur G., uprawniony do renty rodzinnej po zmarłym w

dniu 14 września 1978 r. ojcu Andrzeju, był studentem Wojskowej Akademii Tech-

nicznej i Uniwersytetu W. Spór tyczy kwestii prawnej - czy równoczesne studia w

uczelni cywilnej i wojskowej powodują skutek przewidziany w art. 83 ust. 1 pkt 2

ustawy o z.e.p., jak stwierdziły organ rentowy i Sądy obu instancji, czy też, jak twier-

dzi wnioskodawca, studia w uczelni cywilnej stanowią samodzielny tytuł do wypłaty

renty rodzinnej.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 marca 1965 r. o wyższym

szkolnictwie wojskowym (jednolity tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 10, poz. 40 ze zm.) stu-

dentami wyższych szkół wojskowych mogą być posiadające świadectwo dojrzałości

„osoby cywilne, których prośbę o powołanie do służby wojskowej w charakterze kan-

dydata na żołnierza zawodowego zostały uwzględnione”. Student wyższej szkoły

3

wojskowej nie będący żołnierzem zawodowym lub innym żołnierzem w czynnej służ-

bie wojskowej jest kandydatem na żołnierza zawodowego. Taki właśnie status – kan-

dydata na żołnierza zawodowego - miał Artur G.

Stosownie do art. 22 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 31 marca 1965 r. do słuchaczy

wyższych szkół wojskowych, którzy „nie są żołnierzami zawodowymi - stosuje się

przepisy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w części dotyczącej kandyda-

tów na żołnierzy zawodowych”.

Według art. 99 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnie-

rzy zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.) kandydaci na

żołnierzy zawodowych otrzymują uposażenie i inne należności pieniężne oraz za-

kwaterowanie, wyżywienie, umundurowanie, wyekwipowanie i uzbrojenie, a nadto

przysługują im bezpłatna wojskowa pomoc lecznicza i ulgi przy przejazdach środka-

mi publicznego transportu zbiorowego. Zarówno oni, jak i członkowie ich rodzin, ko-

rzystają także z uprawnień przewidzianych w ustawie z dnia 22 listopada 1967 r. o

powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z

1992 r. Nr 4, poz. 16 ze zm.), z wyjątkiem prawa do zasiłków przewidzianych w art.

128 ust. 1. Nieprawdziwa jest wobec tego podana w kasacji informacja, że „bezpłat-

ne wyżywienie, umundurowanie i zakwaterowanie miało miejsce jedynie do 18-go

miesiąca służby”. Zgodnie z § 58 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z

dnia 17 listopada 1997 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy

zawodowych (Dz.U. Nr 143, poz. 962) kandydat kształcący się na oficera zawodo-

wego, za zezwoleniem dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego, po

ukończeniu drugiego roku studiów może podjąć na swój wniosek, skierowany drogą

służbową, równoległe studia w systemie zaocznym w szkole niewojskowej. W takim

trybie, bo inny nie był możliwy, wnioskodawca podjął studia w Uniwersytecie W. W

przypadku wydania kandydatowi na żołnierza zawodowego zezwolenia na podjęcie

studiów w szkole niewojskowej komendant wyższej szkoły wojskowej pokrywa koszty

związane z podjęciem równoległych studiów w innej szkole niewojskowej oraz

udziela na czas zjazdów i egzaminów zwolnienia od zajęć służbowych ( § 58 ust. 2

powołanego rozporządzenia). Zatem także i dodatkowe studia kandydata na

żołnierza zawodowego są finansowane ze środków publicznych. Domaganie się w tej

sytuacji wypłaty renty rodzinnej pozostaje nie tylko w sprzeczności z prawem (art. 83

ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p.), ale, choć w prawie ubezpieczenia społecznego nie ma

to żadnego znaczenia, z zasadami słuszności. Przeciwko wykładni art. 83 ust. 1 pkt 2

4

ustawy o z.e.p. proponowanej przez skarżącego przemawiają, poza argumentami

gramatycznymi i ścisłym charakterem prawa ubezpieczenia społecznego, także

względy funkcjonalne. Renta rodzinna jest pochodnym świadczeniem z ubezpiecze-

nia społecznego przysługującym z tytułu utraty żywiciela. Podstawową jej funkcją jest

kompensata dochodów utraconych wskutek śmierci ubezpieczonego, uzyskiwanych

przez niego i przeznaczanych na utrzymanie własne oraz rodziny. Prawo do renty

rodzinnej wyłączone jest wówczas, gdy kosztami utrzymania członków rodziny

zmarły nie byłby obciążony. Taka sytuacja zachodzi w przypadku przejęcia przez

podmiot trzeci jednej z podstawowych funkcji rodziny – dostarczenia dzieciom środ-

ków utrzymania i wychowania. Dlatego zgodnie z art. 83 ustawy o z.e.p. prawo do

renty rodzinnej dzieci ulega zawieszeniu nie tylko na czas nauki w szkołach wojsko-

wych kształcących kandydatów na żołnierzy zawodowych i pobierania stypendium na

studia zagraniczne, ale także w okresie nieodpłatnego pobytu w placówkach opie-

kuńczo – wychowawczych albo w zakładach poprawczym lub karnym.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================