I PKN 513/99

Wyrok z dnia 1 lutego 2000 r.

I PKN 513/99

Przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny na podstawie art. 20 ust. 1

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z

1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) może nastąpić w każdym czasie, także w czasie

trwania roku szkolnego. Czynność ta nie wymaga zachowania okresu wypo-

wiedzenia.

Przewodniczący SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2000 r. sprawy z powództwa

Lidii I.-M. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w Ł. o przywrócenie do pracy, na sku-

tek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych w Łodzi z dnia 28 kwietnia 1999 r. [...]

1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Łodzi z dnia 29 stycznia 1999 r. [...] i zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 5 października 1998 r. [...] w ten

sposób, że oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Łodzi z dnia 16 kwietnia 1998 r. [...],

2. nie obciążył powódki kosztami postępowania.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 28 kwietnia 1999 r. [...] oddalił apelację Lidii I.-M. od wyroku Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy w Łodzi z dnia 29 stycznia 1999 r. [...], oddalającego powództwo apelu-

jącej o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.

Powódka była zatrudniona w Szkole Podstawowej [...] w Ł. na stanowisku kie-

rowniczki świetlicy. Urząd Miasta Ł. - Wydział Edukacji i Kultury Fizycznej pismem z

dnia 17 maja 1996 r. zobowiązał pozwaną szkołę do likwidacji stanowiska kierow-

2

niczki świetlicy i zredukowania liczby osób zatrudnionych tam na stanowiskach wy-

chowawców z 6 do 5.

W dniu 21 maja 1996 r. Lidia I.-M. została odwołana z zajmowanego dotych-

czas stanowiska. Pismem z dnia 2 września 1996 r. dyrektor pozwanej szkoły we-

zwał ją do złożenia do 3 września 1996 r. wniosku o rozwiązanie stosunku pracy,

stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), powoływanej dalej jako „Karta Nauczyciela”, „Karta” lub

„KN”. W dniu 3 września 1996 r. strona pozwana przeniosła powódkę w stan nie-

czynny. Stosunek pracy Lidii I.-M. wygasł 2 marca 1997 r. W jej miejsce nie zatrud-

niono innego nauczyciela.

Do dnia 20 lutego 1995 r. powódka była przewodniczącą KZ NSZZ „Solidar-

ność”.

W ocenie Sądu, Lidia I-M. została przeniesiona w stan nieczynny prawidłowo.

Wystąpiły okoliczności uzasadniające, według art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, doko-

nanie tej czynności. Dokonując wyboru pracownika do przeniesienia w stan nieczyn-

ny strona pozwana nie naruszyła zasad współżycia społecznego. Powódka jako je-

dyna spośród wychowawców świetlicy miała stałe źródło utrzymania, albowiem z

dniem 16 sierpnia 1994 r. nabyła prawo do emerytury. W okresie przed przeniesie-

niem w stan nieczynny często była nieobecna w pracy z powodu choroby (między

innymi w okresie od 21 lutego do 12 listopada 1995 r.).

Przeniesienie powódki w stan nieczynny nie narusza art. 32 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Przepis ten

chroni trwałość zatrudnienia działacza związkowego wymogiem uzyskania zgody na

rozwiązanie z nim stosunku pracy przez czas trwania kadencji i w okresie roku od jej

zakończenia. Wygaśnięcie stosunku pracy powódki nastąpiło po upływie roku od za-

przestania sprawowania przez nią funkcji związkowej. Nadto, zgoda organu związ-

kowego wymagana jest w razie rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy. Ustanie

stosunku pracy powódki nastąpiło nie z woli pracodawcy (w rezultacie jego jedno-

stronnych czynności rozwiązujących), ale ex lege - wskutek upływu sześciomiesięcz-

nego okresu pozostawania w stanie nieczynnym (art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela).

Pozwana szkoła nie uchybiła też art. 20 ust. 3 Karty. Przeniesienia w stan nie-

czynny nie musi poprzedzać okres wypowiedzenia. Nadto, Sąd drugiej instancji nie

podzielił stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 września

1997 r., I PKN 257/97 (OSNAPiUS 1998 nr 12, poz. 362), że art. 20 ust. 3 Karty Nau-

3

czyciela w brzmieniu obowiązującym od 7 sierpnia 1996 r., a zatem po jego zmianie

ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r., dotyczy roku szkolnego 1995/1996, który kończył

się 31 sierpnia 1996 r.

Zgodnie z art. 20 ust. 7 KN dyrektor szkoły zobowiązany jest do przywrócenia

do pracy nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym w razie powstania możli-

wości podjęcia przez tego nauczyciela pracy w pełnym wymiarze zajęć. Powódka,

pomimo posiadania kwalifikacji formalnych do nauczania matematyki nie nauczała

tego przedmiotu od 5 września 1986 r. Nie mogłaby nauczać matematyki w pełnym

wymiarze zajęć, albowiem przedmiot ten nauczany jest w godzinach ponadwymiaro-

wych nie przekraczających łącznie pełnego etatu (13 godzin). Przeciwko przywróce-

niu powódki do pracy przemawia też jej sytuacja zdrowotna.

Lidia I.-M. zaskarżyła ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naru-

szenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 11 ustawy z dnia 14

czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela i art. 20 Karty w brzmieniu

ustalonym przez tę ustawę „przez przyjęcie, że wejście w życie z dniem 7.08.1996 r

zmienionego art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela dotyczyć może wyłącznie roku szkolne-

go 1996/1997, a nie roku szkolnego 1995/1996, a tym samym pracodawca, nie za-

chowując w stosunku do powódki terminu 31 maja danego roku szkolnego jako

ostatecznego do przeniesienia jej w stan nieczynny, nie dokonał czynności prawnie

sprzecznej z przepisami o rozwiązaniu stosunku pracy”, wniosła o zmianę zaskarżo-

nego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa.

W odpowiedzi na kasację Szkoła Podstawowa [...] w Ł. wniosła o jej oddale-

nie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. Ustawa z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela

(Dz.U. Nr 87, poz. 396) weszła w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia

(art.11). Ponieważ została opublikowana w Dzienniku Ustaw Nr 87 z dnia 23 lipca

1996 r., weszła w życie w dniu 7 sierpnia 1996 r. Od tej daty art. 20 Karty Nauczy-

ciela obowiązuje w brzmieniu nadanym mu powołaną ustawą i od tej też daty należy

go stosować w znowelizowanej wersji. Znaczy to, że według art. 20 Karty Nauczy-

ciela w nowym brzmieniu powinny być oceniane wszystkie czynności stron dokonane

od 7 sierpnia 1996 r. Trzeba przy tym podnieść, że choćby nawet zostały one podjęte

4

w roku szkolnym 1995/1996, tj. przed 31 sierpnia 1996 r., będą zawsze dotyczyć ob-

jętego reorganizacją roku szkolnego 1996/1997, rozpoczynającego się w dniu 1

września 1996 r.

Wywód Sądu drugiej instancji jakoby przeniesienie powódki w stan nieczynny

miało odniesienie do roku szkolnego 1995/1996, co, zgodnie z zasadą nieretroak-

tywności prawa, wyłącza możliwość stosowania art. 20 KN w zmienionej wersji, jest

błędny i zbędny. Na dodatek Sąd nie wykazał konsekwencji oceniając zasadność

roszczenia powódki o przywrócenie do pracy na podstawie art. 20 ust. 7, a nie

uprzednio obowiązującego w tej materii ust. 4 art. 20 Karty Nauczyciela. Poza tym,

skoro uznał, że przeniesienie Lidii I.-M. w stan nieczynny było dopuszczalne najpóź-

niej w dniu 31 maja 1996 r., powinien był uznać jej żądanie za usprawiedliwione.

Powódka została przeniesiona w stan nieczynny w dniu 3 września 1996 r. Do

oceny zgodności z prawem i zasadności tej czynności ma zastosowanie art. 20 Karty

Nauczyciela w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r.

Art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, w przypadku braku możliwości dalszego za-

trudniania nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć z powodu całkowitej lub częściowej

likwidacji szkoły albo zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby od-

działów w szkole lub zmian planu nauczania, upoważnia dyrektora szkoły do podję-

cia jednego z dwu różnych, alternatywnych działań – albo rozwiązania stosunku

pracy przez wypowiedzenie na wniosek nauczyciela albo przeniesienia nauczyciela,

który wniosku o rozwiązanie stosunku pracy nie złożył, w stan nieczynny. Z każdą z

tych czynności prawo łączy odmienne skutki. Rozwiązania stosunku pracy dotyczą

ust. 2, 3, 4, 5 art. 20 ; przeniesienia w stan nieczynny – ust. 6, 7 i 8 art. 20 Karty.

Teza, że dyrektor szkoły może skutecznie dokonać czynności przewidzianych

w art. 20 ust. 1 KN najpóźniej w dniu 31 maja jest prawdziwa tylko w odniesieniu do

wypowiedzenia. Skoro stosunek pracy ma się rozwiązać na koniec roku szkolnego,

który, zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 ze zm.), trwa od 1 września każdego roku

(kalendarzowego) do 31 sierpnia roku następnego, po uprzednim trzymiesięcznym

okresie wypowiedzenia (art. 20 ust. 3 Karty), a okres wypowiedzenia obejmuje pełne

miesiące kalendarzowe (art. 30 § 21 KP w związku z art. 91c ust. 1 Karty), to jedynie

możliwym logicznie jest wniosek, że dla wywołania skutku prawnego oświadczenia

woli o wypowiedzeniu przed rozpoczęciem roku szkolnego, w którym wystąpią

5

zmiany organizacyjne uzasadniające zmniejszenie zatrudnienia, musi być ono złożo-

ne najpóźniej w dniu 31 maja.

Przeniesienie w stan nieczynny nie jest czynnością rozwiązującą, lecz zmie-

niającą stosunek pracy nauczyciela. Może być dokonane w każdym czasie i nie wy-

maga zachowania okresu wypowiedzenia. Zasadność takiej wykładni art. 20 Karty

Nauczyciela w rozważanym zakresie potwierdzają przepisy art. 23 i art. 26 tej

ustawy, dotyczące przyczyn i terminów ustania stosunku pracy nauczyciela miano-

wanego. Zasada, iż zatrudnienie ustaje na koniec roku szkolnego dotyczy rozwiąza-

nia stosunku pracy i doznaje wcale licznych wyjątków. Reguła ta nie obowiązuje w

odniesieniu do wygaśnięcia stosunku pracy.

Z powyższych względów należy podzielić pogląd wyrażony w tezie wyroku SN

z dnia 16 września 1997 r., I PKN 257/97, że „Do przeniesienia nauczyciela w stan

nieczynny stosuje się od dnia 7 sierpnia 1996 r. przepis art. 20 Karty Nauczyciela w

brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy –

Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 87, poz. 396) „. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym

w rozpoznawanej sprawie nie podziela natomiast stwierdzenia zawartego w uzasad-

nieniu tego orzeczenia, że „(...) przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny może

nastąpić najpóźniej w dniu 31 maja danego roku szkolnego, (...) ”.

II. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, bierze jednak pod

rozwagę z urzędu nieważność postępowania (art. 39311

KPC).

Nieważność postępowania zachodzi, według art. 379 pkt 3 KPC, jeżeli sprawa

o to samo roszczenie między tymi samymi stronami została prawomocne osądzona.

Lidia I.-M. pozwem z dnia 17 września 1996 r. wnosiła o przywrócenie do

pracy w związku z naruszającym prawo przeniesieniem jej w stan nieczynny. Sąd

Rejonowy-Sąd Pracy w Łodzi wyrokiem z dnia 9 stycznia 1997 r. [...] powództwo od-

dalił. Uznał je za przedwczesne w zakresie roszczenia o przywrócenie do pracy wo-

bec trwania zatrudnienia (pozostawania w stanie nieczynnym), jednocześnie ustala-

jąc, że przeniesienie powódki w stan nieczynny było prawidłowe i nie naruszało ani

przepisów prawa, ani zasad współżycia społecznego. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 8 września 1997 r. [...] oddalił

apelację powódki od powyższego wyroku. Sąd ten wyrokował już po wygaśnięciu

stosunku pracy wskutek upływu sześciomiesięcznego okresu pozostawania Lidii I.-M.

w stanie nieczynnym rozpoznając merytorycznie jej roszczenie o przywrócenie do

pracy.

6

Lidia I.-M. wniosła kolejny pozew z żądaniem przywrócenia do pracy w dniu 11

marca 1997 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Łodzi wyrokiem z dnia 16 kwietnia 1998 r.

odrzucił pozew w zakresie żądania przywrócenia do pracy, oddalając powództwo w

pozostałej części. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi

wyrokiem z dnia 5 października 1998 r. [...] uchylił zaskarżony przez powódkę apela-

cją wyrok w części odrzucającej powództwo, wyrażając ocenę prawną, że w sprawie

nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, albowiem Sąd pierwszej instancji oddalił po-

wództwo o przywrócenie do pracy jako przedwczesne nie rozpoznając go meryto-

rycznie.

Zaskarżony kasacją wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu pierwszej instancji

z dnia 29 stycznia 1999 r. zostały wydane w rezultacie związania Sądów oceną

prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w motywach wyro-

ku z dnia 5 października 1998 r. (art. 386 § 6 KPC).

Zgodnie z art. 366 KPC powaga rzeczy osądzonej zachodzi co do tego, co w

związku z podstawą sporu między tymi samymi stronami stanowiło przedmiot rozs-

trzygnięcia.

Spór wszczęty wniesieniem pozwu z dnia 17 września 1996 r. i pozwem z dnia

11 marca 1997 r. toczył się między tymi samymi stronami procesowymi – Lidią I.-M. i

Szkołą Podstawową [...] w Ł. Przedmiotem rozpoznania zarówno w sprawie zakoń-

czonej prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi z dnia 8 września 1997 r. jak i w sprawie, w której zapadł wyrok

zaskarżony kasacją, było żądanie przywrócenia do pracy w związku z przeniesie-

niem w dniu 3 września 1996 r. w stan nieczynny. Podstawę prawną roszczenia i

rozstrzygnięcia w obu tych sprawach stanowił art. 20 KN. W obu sprawach podstawa

faktyczna i prawna sporu były tożsame. Fakt, że Sąd pierwszej instancji w sprawie

[...] uznał powództwo o przywrócenie do pracy za przedwczesne, nie ma znaczenia

dla oceny zarzutu powagi rzeczy osądzonej. Sąd ten rozważał bowiem okoliczności

przeniesienia Lidii I.-M. w stan nieczynny dokonując ustaleń w przedmiocie zasadno-

ści tej czynności, jej zgodności z prawem i zasadami współżycia społecznego. Nadto,

w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem drugiej instancji orzeczenie z dnia 8

września 1997 r. zawierało rozstrzygnięcie dotyczące bezzasadności roszczenia o

przywrócenie do pracy na podstawie art. 20 ust. 7 Karty.

Sprawa stanowiąca przedmiot rozpoznania w postępowaniu, w którym zapadł

wyrok zaskarżony kasacją, została więc prawomocnie osądzona wyrokiem Sądu

7

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 8 września

1997 r. [...].

Stosownie do art. 39316

KPC Sąd Najwyższy uchyla wydane w sprawie wyroki

i odrzuca pozew, jeżeli ulegał on odrzuceniu. Według art. 199 § 1 pkt 2 KPC sąd od-

rzuci pozew, jeżeli sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami zos-

tała już prawomocnie osądzona.

Spośród czterech wyroków wydanych w sprawie - pierwszy z nich, Sądu Rejo-

nowego-Sądu Pracy w Łodzi z dnia 16 kwietnia 1998 r., w punkcie pierwszym odrzu-

cał pozew w zakresie żądania przywrócenia do pracy. W tej też tylko części został

zaskarżony apelacją. Było to rozstrzygnięcie prawidłowe. Należało zatem uchylając

wyroki Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia

5 października 1998 r. [...], Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Łodzi z dnia 29 stycznia

1999 r. [...] i Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z

dnia 28 kwietnia 1999 r. [...], wyrok ten pozostawić w mocy.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39316

KPC w

związku z art. 199 § 1 pkt 2 KPC, art. 39311

KPC oraz art. 379 pkt 3 KPC w związku z

art. 366 KPC, orzekł jak w sentencji.

========================================