II UKN 354/99

Wyrok z dnia 2 lutego 2000 r.

II UKN 354/99

Przy ustalaniu na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pra-

cowników i ich rodzin prawa do emerytury pracownika, który wykonywał pracę

górniczą nie stosuje się uregulowań szczególnych zawartych w art. 6 ustawy z

dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.) dotyczących zaliczania w wy-

miarze półtorakrotnym okresów pracy górniczej.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Teresa Romer.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2000 r. sprawy z wniosku

Jana S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o prawo do

emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krako-

wie z dnia 24 marca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 13 października 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Od-

dział w K. odmówił przyznania wnioskodawcy Janowi S. prawa do wcześniejszej

emerytury wobec braku wymaganego czterdziestoletniego okresu zatrudnienia.

Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 20

stycznia 1998 r. [...]. Sąd ustalił, że udowodniony przez wnioskodawcę okres zatrud-

nienia wynosi 38 lat 4 miesiące i 17 dni, przy czym przy ustalaniu tego okresu

uwzględniony został okres pracy w gospodarstwie rolnym i okres pracy górniczej.

Ten ostatni okres od 31 sierpnia 1961 r. do 14 marca 1967 r. nie może być uwzględ-

niony w wymiarze półtorakrotnym bowiem przepis art. 6 ustawy z dnia 1 lutego1983

r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst Dz.U. z 1995 r. Nr

2

30, poz. 154 ze zm.) daje podstawę do takiego uwzględnienia tylko przy nabyciu

uprawnień do emerytury lub renty górniczej. Wobec braku wymaganego czterdzies-

toletniego okresu zatrudnienia wnioskodawcy nie przysługuje prawo do wcześniej-

szej emerytury.

W apelacji od tego wyroku wnioskodawca żądał uwzględnienia okresu pracy

górniczej w wymiarze półtorakrotnym i przyznania mu prawa do emerytury.

Wyrokiem z dnia 24 marca 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Krakowie oddalił apelację. Sąd ustalił, że jednym z warunków

uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pra-

cowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 29,

poz. 159) jest posiadanie okresu zatrudnienia wynoszącego w przypadku mężczyzn

40 lat. Prawo do wcześniejszej emerytury może być przyznane na zasadach określo-

nych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zgodnie z

uregulowaniem zawartym w obowiązującym w dacie zgłoszenia wniosku przepisie

art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracow-

ników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przepis art. 6 ust. 1 i 4 ustawy z

dnia 17 października 1991 r, o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) nie

daje podstawy do uwzględniania okresów pracy w wyższym od faktycznego wymia-

rze za wyjątkiem okresów pracy przymusowej i działalności kombatanckiej. Nie daje

także podstawy do uwzględniania pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym prze-

pis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i

ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.), który odnosi się

wyraźnie do ustalenia prawa do emerytury lub renty górniczej. Nie ma podstawy

prawnej do przenoszenia uregulowań zawartych w ustawie o zaopatrzeniu emery-

talnym górników do świadczeń przyznawanych na zasadach ogólnych w zakresie

prawa do świadczeń. Przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1994 r. o zmia-

nie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz o zmianie niektó-

rych innych ustaw (Dz.U. Nr 84, poz. 385) daje prawo do stosowania przeliczników

za każdy rok pracy górniczej przy ustalaniu wysokości emerytur i rent przysługują-

cych na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Przeliczniki te nie mają zastosowania przy ustalaniu prawa do świadczeń. Przy

3

uwzględnieniu okresu pracy górniczej w faktycznym wymiarze wnioskodawca nie

spełnia warunku posiadania czterdziestoletniego okresu zatrudnienia.

Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca wskazując jako podstawę kasacji

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 6 ustawy z

dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 5, poz. 32 ze zm.), § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy

i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla

pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr

4, poz.27) i § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia

1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk

pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej eme-

rytury lub renty (Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8). W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca

twierdzi, że przepisy obu rozporządzeń nie określają aby półtorakrotny wymiar za-

trudnienia dotyczył jedynie osób odchodzących na emeryturę z ustawy o zaopatrze-

niu emerytalnym górników i ich rodzin. Wnioskodawca nabył swoje prawa do półtora-

krotnego zaliczenia pracy w kopalni pod ziemią i prawa tego nie można go pozba-

wiać niezależnie od faktu gdzie następnie pracował i z jakiej ustawy idzie na emery-

turę. Sześcioletni okres pracy górniczej powinien być uwzględniony w wymiarze 8 lat

2 miesięcy i 21 dni, co łącznie z pozostałymi udowodnionymi okresami zatrudnienia

daje okres przekraczający 40 lat. W związku z tymi zarzutami wnioskodawca wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku, zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i poprzedza-

jącej go decyzji przez przyznanie wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawą żądania prawa do wcześniejszej emerytury wnioskodawcy, z którym

stosunek pracy został rozwiązany 30 listopada 1997 r., są przepisy rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przecho-

dzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących za-

kładów pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159). Z dniem wejścia w życie tego aktu prawnego

utraciło moc powołane w kasacji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwal-

nianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz.U. Nr 4, poz. 27). Prze-

4

pis § 1 ust. 1 uchylonego rozporządzenia nie był podstawą rozstrzygnięcia Sądu

Apelacyjnego zatem zarzut w tym zakresie jest chybiony.

Nieuzasadnione są także zarzuty dotyczące sprzecznego z prawem ustalenia

okresu zatrudnienia, od którego to okresu uzależnione było skorzystanie z uprawnień

określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów obowiązującym w dacie zgłoszenia

wniosku o emeryturę. Przepis § 1 ust. 1 tego rozporządzenia zawiera wymóg posia-

dania okresu zatrudnienia łącznie z okresami równorzędnym i zaliczalnymi do okre-

sów zatrudnienia wynoszącego dla mężczyzn 40 lat. Za okresy zatrudnienia, równo-

rzędne i zaliczalne do okresów zatrudnienia uważa się okresy składkowe i nieskład-

kowe wymienione w art. 2 i 4 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) a także okresy wymienione w art. 5 tej ustawy.

Okres pracy górniczej wnioskodawcy jest wliczany do okresu zatrudnienia jako okres

składkowy na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy w wymiarze tych lat i

miesięcy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne. Jest to

okres od nawiązania stosunku pracy do jego rozwiązania.

Ustawa z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich ro-

dzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.) reguluje zasady przy-

znawania prawa do górniczej emerytury, renty i renty rodzinnej pracownikom, którzy

wykonywali pracę górniczą i członkom ich rodzin. Korzystanie ze szczególnych

uprawnień określonych w tej ustawie uzależnione jest od spełnienia warunków wy-

maganych do przyznania któregoś z przewidzianych w ustawie świadczeń. Twier-

dzenie wnioskodawcy, że z tytułu pracy w kopalni nabył uprawnienia wynikające z

art. 6 ust 1 tej ustawy nie znajduje uzasadnienia w treści tego przepisu. Stanowi on,

że przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury i renty pracownikom zatrudnionym

pod ziemią oraz w kopalniach siarki lub węgla brunatnego zalicza się w wymiarze

półtorakrotnym okresy pracy wymienione w dalszej części tego przepisu.

Zaliczenie okresu pracy górniczej w wymiarze półtorakrotnym następuje przy

ustalaniu prawa do emerytury lub renty górniczej a więc po spełnieniu warunków

wymaganych do uzyskania jednego z tych świadczeń. Wnioskodawca nie powołuje

się na spełnienie warunków do przyznania emerytury lub renty górniczej i nie doma-

ga się żadnego z tych świadczeń. Zgodnie z art. 3 ustawy górnikom, którzy nie speł-

niają warunków do świadczeń określonych ustawą przysługują świadczenia na zasa-

dach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

5

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przy czym za

pracę górniczą uważa się pracę wykonywaną w szczególnych warunkach upraw-

niających do świadczeń określonych w art. 54 tej ustawy.

Dodatkowe uprawnienia osób, które nie spełniają warunków wymaganych do

uzyskania emerytury górniczej reguluje przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca

1994 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz o

zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 84, poz. 385). Zgodnie z tym przepisem

osobom wykonującym pracę pod ziemią przez okres co najmniej 5 lat przy ustalaniu

uprawnień do emerytury na podstawie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym lub

ubezpieczeniu społecznym obniża się powszechnie obowiązujący wiek emerytalny

wynoszący dla mężczyzn 65 lat o 6 miesięcy za każdy pełny rok takiej pracy jednak

nie więcej niż o 15 lat.

Przepisy te dotyczą osób, które legitymują się pewnym okresem pracy górni-

czej w rozumieniu art. 6 powołanej ustawy i rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia stanowisk pracy zaliczanej

w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty

(Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8). Fakt, że wnioskodawca należy do tego kręgu osób

został uznany za ustalony przez oba sądy, nie nastąpiło zatem naruszenie przepisu §

3 tego rozporządzenia. Jednakże ustalenie faktu wykonywania pracy górniczej nie

wystarczy do przyznania żądanych uprawnień przy ustalaniu prawa do emerytury na

zasadach ogólnych. Skoro poza uwzględnieniem pracy górniczej jako pracy w wa-

runkach szczególnych i obniżeniem powszechnie obowiązującego wieku emerytal-

nego stosuje się zasady określone w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pra-

cowników, ustalenie okresów zatrudnienia następuje na podstawie powołanych prze-

pisów ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent.

Należało zatem uznać, że przy ustalaniu na podstawie przepisów o zaopa-

trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin prawa do emerytury pracownika, który

wykonywał pracę górniczą, nie stosuje się uregulowań szczególnych zawartych w

art. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników dotyczących zaliczania w wymia-

rze półtorakrotnym okresów pracy górniczej na określonych stanowiskach pracy.

Ocena prawna dokonana przez Sąd Apelacyjny jest prawidłowa a podniesione w ka-

sacji zarzuty okazały się nieuzasadnione. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na zasa-

dzie art.39312

KPC oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================