III ZP 12/99

Uchwała z dnia 4 marca 1999 r.

III ZP 2/99

Przewodniczący: SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Sę-

dziowie SN: Andrzej Kijowski, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka

w sprawie z powództwa Janusza K. przeciwko Prokuraturze Apelacyjnej w G. o zap-

łatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 23 lutego 1999 r. zagadnienia

prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 10 listopada 1998 r. [...]

do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 KPC:

Czy dodatek funkcyjny, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Mi-

nistrów z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie wynagrodzeń prokuratorów oraz aseso-

rów i aplikantów prokuratury (Dz.U. Nr 36, poz. 136) osoba wymieniona w § 1 traci z

chwilą odwołania z pełnienia funkcji kierowniczej czy z upływem okresu wypowie-

dzenia zastosowanego w części tegoż dodatku funkcyjnego ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Prokuratorowi prokuratury apelacyjnej, któremu powierzono funkcję

rzecznika prasowego, dodatek funkcyjny przewidziany w § 5 ust. 1 rozporzą-

dzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie wynagrodzeń proku-

ratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratury (Dz.U. Nr 36, poz. 136) przys-

ługuje w okresie sprawowania tej funkcji.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki w Gdańsku z siedzibą w Gdyni przedstawił Sądowi Najwyż-

szemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 KPC zagadnienie prawne bu-

dzące poważne wątpliwości, zawarte w postanowieniu z dnia 10 listopada 1998 r.

Wątpliwości te dotyczą kwestii, czy potrzebne jest złożenie oświadczenia o wypowie-

2

dzeniu warunków płacy prokuratorowi, któremu obok stanowiska prokuratora powie-

rzono funkcję rzecznika prasowego w prokuraturze apelacyjnej, a następnie odwoła-

no z tej funkcji.

Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego powód Janusz K. został powołany na

stanowisko prokuratora w Prokuraturze Apelacyjnej w G. pismem z dnia 31 sierpnia

1993 r., z jednoczesnym powierzeniem mu funkcji rzecznika prasowego za dodatko-

wym wynagrodzeniem (dodatkiem funkcyjnym) wynoszącym w 1995 r. 0,55% prze-

ciętnego wynagrodzenia w sferze produkcji materialnej. Z dniem 31 marca 1995 r.

powód został odwołany z funkcji rzecznika prasowego bez zachowania okresu wy-

powiedzenia i przestał otrzymywać dodatek z tego tytułu. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy

w Gdańsku wyrokiem z dnia 25 sierpnia 1998 r. zasądził na jego rzecz od strony poz-

wanej kwotę 838,31 zł oraz kwotę 990,63 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 31

marca 1995 r. do dnia zapłaty. Natomiast Sąd Wojewódzki, rozpoznając apelację

strony pozwanej uznał, że istnieje w sprawie zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości. Z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1994 r. w

sprawie wynagrodzeń prokuratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratury (Dz.U.

Nr 36, poz. 136) wynika bowiem, że dodatek funkcyjny przysługuje prokuratorowi

powołanemu do pełnienia określonej funkcji w okresie jej sprawowania, co wskazy-

wałoby na to, że powód z dniem odwołania z funkcji rzecznika prasowego utracił

prawo do owego dodatku. Z drugiej jednak strony przedmiotowy dodatek funkcyjny

stał się stałym składnikiem wynagrodzenia powoda w okresie sprawowania funkcji

rzecznika prasowego i mieści się w pojęciu wynagrodzenia wynikającego z jego oso-

bistego zaszeregowania. Można by więc prezentować pogląd, że pozbawienie proku-

ratora tego dodatku powinno spowodować dokonanie wypowiedzenia zmieniającego

stosownie do art. 42 § 1 KP w związku z art. 118 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70). Wprawdzie usprawied-

liwiony byłby też pogląd, że kwestie związane z pobawieniem dodatku funkcyjnego

zostały uregulowane wyczerpująco w § 5 ust. 1 wymienionego wcześniej rozporzą-

dzenia, lecz należy mieć na uwadze to, że powyższe rozporządzenie jest aktem wy-

konawczym do ustawy, a więc aktem niższej rangi niż ustawa. Ponadto § 5 jest

przepisem szczególnym. Powstaje więc wątpliwość, czy reguluje wyczerpująco kwes-

tie związane z dodatkiem funkcyjnym.

Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o udzielenie następującej odpowiedzi

na przedstawione zagadnienie prawne: „Osoba wymieniona w § 1 rozporządzenia

3

Rady Ministrów, o którym mowa w pytaniu, traci dodatek funkcyjny wymieniony w § 5

tego rozporządzenia z chwilą odwołania z pełnienia funkcji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1994 r. w

sprawie wynagrodzeń prokuratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratury (Dz.U.

Nr 36, poz. 136) stanowi, że prokuratorowi oraz asesorowi i aplikantowi prokuratury

przysługuje dodatek funkcyjny w razie powołania do pełnienia funkcji kierowniczych

lub w razie powierzenia pełnienia obowiązków lub funkcji kierowniczych, w okresie

ich sprawowania. Wobec tego że powód zajmował stanowisko prokuratora prokuratu-

ry apelacyjnej, pełniąc dodatkowo za odrębnym wynagrodzeniem obowiązki rzeczni-

ka prasowego, rozważania w sprawie należało ograniczyć do sytuacji prawnej proku-

ratora, któremu Prokurator Generalny powierzył pełnienie funkcji rzecznika praso-

wego. Z § 5 ust. 1 rozporządzenia wynika, że prawo do dodatku funkcyjnego pows-

taje dla prokuratora w trzech sytuacjach: powołania do pełnienia funkcji kierowni-

czych, powierzenia pełnienia funkcji kierowniczych oraz powierzenia obowiązków

kierowniczych. Według powyższego przepisu w każdej z tych sytuacji prawo do wy-

mienionego dodatku przysługuje tylko „w okresie sprawowania" funkcji kierowniczych

lub obowiązków kierowniczych. Z punktu widzenia przedstawionego zagadnienia

prawnego istotne znaczenie ma więc kwestia, jak rozumieć wyrażenie „w okresie ich

sprawowania” oraz czy sprawowanie obowiązków lub funkcji kierowniczych kończy

się odwołaniem prokuratora z ich pełnienia w dacie oznaczonej w odwołaniu, czy też

wymaga wypowiedzenia określonej funkcji (obowiązków) z zachowaniem odpowied-

niego okresu przewidzianego w Kodeksie pracy.

Odpowiedzi na powyższe kwestie należy poszukiwać przede wszystkim w

analizie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst:

Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.) dotyczących stosunku służbowego prokurato-

ra. Ustawa o prokuraturze przewiduje w art. 11 powołanie na stanowiska prokurato-

rów prokuratur apelacyjnych, okręgowych i rejonowych oraz w art. 13 powołanie do

pełnienia funkcji prokuratora apelacyjnego, okręgowego i prokuratora rejonowego, a

także do pełnienia pozostałych funkcji w prokuraturze. Jedną z tych „pozostałych”

funkcji jest funkcja rzecznika prasowego. Odwołanie prokuratora powszechnej jed-

nostki organizacyjnej prokuratury może nastąpić w sytuacjach określonych w art. 16

4

ust. 1 i 3 ustawy i wymaga doręczenia prokuratorowi zawiadomienia o jego odwoła-

niu. Data doręczenia zawiadomienia nie jest jednak datą ustania stosunku służbowe-

go. W myśl bowiem art. 16 ust. 4 stosunek służbowy odwołanego prokuratora wyga-

sa dopiero po upływie trzech miesięcy od doręczenia wymienionego zawiadomienia.

Z treści art. 16 ust. 1 i 3 ustawy wynika więc, że określone w tych przepisach przy-

czyny odwołania oraz przewidziany w art. 16 ust. 4 skutek odwołania w postaci wy-

gaśnięcia stosunku służbowego odnoszą się do odwołania ze stanowiska prokurato-

ra, a nie do odwołania z funkcji pełnionej przez prokuratora. Odwołanie z funkcji –

jeżeli nie jest połączone z odwołaniem na podstawie art. 16 ust. 1 lub ust. 3 – nie na-

rusza stosunku służbowego i tym samym nie prowadzi do jego wygaśnięcia. W prze-

ciwieństwie do odwołania ze stanowiska, ustawa o prokuraturze nie określa przypad-

ków, w których jest dopuszczalne odwołanie z funkcji, poprzestając w art. 13 ust. 2 i

4 na stwierdzeniu, że odwołania dokonuje Prokurator Generalny lub prokurator ape-

lacyjny, przy czym ten ostatni jedynie w odniesieniu do funkcji w prokuraturach ape-

lacyjnych, okręgowych i rejonowych określonych przez Prokuratora Generalnego.

Regulacja powyższa dowodzi więc, że różnice między skutkami odwołania ze stano-

wiska prokuratora i odwołania z pełnienia „funkcji w prokuraturze” (art. 13 ust. 2) nie

są przypadkowe, lecz zostały zamierzone przez ustawodawcę dla zaznaczenia od-

rębności między tymi odwołaniami. Tym samym usprawiedliwiony jest wniosek, że

okres trzymiesięczny, liczony od doręczenia zawiadomienia o odwołaniu, po którego

upływie wygasa stosunek służbowy, nie dotyczy odwołania z funkcji. Zresztą art. 16

ust. 4 ustawy o prokuraturze stanowi wyraźnie o wygaśnięciu „stosunku służbowego

prokuratora”, a jak wynika z przedstawionych wyżej uwag, odwołanie z funkcji nie

powoduje samo przez się ustania stosunku służbowego.

Niezależnie od wniosku wypływającego z charakteru omawianych odwołań

należy podkreślić, że ustawa o prokuraturze nie zawiera przepisu, który odsyłałby do

odpowiedniego stosowania art. 16 ust. 4 w razie odwołania prokuratora z funkcji.

Oznacza to, że odwołanie z pełnienia funkcji nie powoduje przesunięcia poza datę

oznaczoną w odwołaniu chwili zakończenia „sprawowania" funkcji, w tym także funk-

cji rzecznika prasowego. Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że

przepisy ustawy o prokuraturze nie stwarzają podstaw do poglądu, że prawo do do-

datku funkcyjnego trwa jeszcze przez okres trzech miesięcy po odwołaniu prokurato-

ra z pełnienia funkcji. Okres jej „sprawowania”, o którym stanowi § 5 ust. 1 rozporzą-

5

dzenia z dnia 14 marca 1994 r. w sprawie wynagrodzeń prokuratorów oraz asesorów

i aplikantów prokuratury, kończy się bowiem w dacie oznaczonej w odwołaniu.

Wobec powyższego pozostał jeszcze do rozstrzygnięcia drugi problem posta-

wiony w pytaniu Sądu (wówczas) Wojewódzkiego, czy do odwołania prokuratora z

pełnienia funkcji kierowniczej, pociągającego za sobą utratę dodatku funkcyjnego,

mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy o wypowiedzeniu warunków płacy, a

mówiąc inaczej: czy odwołanie z pełnienia funkcji rzecznika prasowego wymaga wy-

powiedzenia zmieniającego.

W tej kwestii należy zwrócić uwagę na to, że stosunek pracy prokuratorów,

podobnie jak inne stosunki pracy oparte na mianowaniu, został unormowany poza

Kodeksem pracy – w ustawie z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze i wyraźnie w

niej nazwany stosunkiem służbowym (np. art. 16 ust. 4 i 5). Związek tej regulacji z

Kodeksem pracy określa art. 5 Kodeksu, który stanowi, że jeżeli stosunek pracy

określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy Kodeksu

stosuje się w zakresie nie uregulowanym tymi przepisami.

Analiza postanowień ustawy o prokuraturze pokazuje, że powyższy akt

prawny rozstrzygnął w sposób kompletny sprawę ustania stosunku służbowego pro-

kuratora. Przewiduje bowiem w art. 16 ust. 4 i 5, że odwołanie ze stanowiska, pra-

womocne orzeczenie komisji dyscyplinarnej o wydaleniu ze służby prokuratorskiej

oraz prawomocne orzeczenie sądu skazujące prokuratora między innymi na karę

dodatkową zakazu zajmowania stanowiska prokuratora są zdarzeniami powodują-

cymi wygaśnięcie stosunku służbowego. Wymienia też w art. 16 ust. 1 i 3 w sposób

wyczerpujący sytuacje (przyczyny), w których odwołanie ze stanowiska jest dopusz-

czalne. Jednak poza art. 50, dotyczącym czasowej zmiany stosunku służbowego

prokuratora wskutek delegowania go do innej jednostki organizacyjnej prokuratury

lub jednostki podległej Ministrowi Sprawiedliwości, nie zawiera własnej regulacji w

przedmiocie możliwości zmian treści stosunku służbowego prokuratora, stanowiąc w

art. 118, że w sprawach nie uregulowanych w ustawie o prokuraturze lub w przepi-

sach szczególnych, do prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych pro-

kuratury stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pra-

cownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 214 ze zm.), a w sprawach nie

uregulowanych także w przepisach tej ustawy – przepisy Kodeksu pracy.

Przepis art. 10 wymienionej ustawy, zamieszczony w Rozdziale 2. pod nazwą

„Nawiązanie, zmiana i rozwiązanie stosunku pracy”, przyjmuje, że zmiana stosunku

6

pracy urzędnika państwowego mianowanego może polegać na zleceniu mu, na

okres do trzech miesięcy w roku kalendarzowym, wykonywania innej pracy niż okreś-

lona w akcie mianowania, albo na przeniesieniu go na inne stanowisko służbowe z

przyczyn wymienionych w ust. 1 lub ze względu na szczególne potrzeby urzędu (ust.

1b), a także w innych ściśle określonych sytuacjach, czasowo lub na stałe, z zastrze-

żeniem prawa do „równorzędnego” wynagrodzenia, wynagrodzenia „nie niższego od

dotychczasowego”, a w razie przeniesienia na inne, także niższe stanowisko (z po-

wodu trwałej utraty zdolności do pracy na dotychczasowym stanowisku) – „dotych-

czasowego” wynagrodzenia przez okres trzech miesięcy. Ponadto w razie przenie-

sienia art. 10 zapewnia urzędnikowi państwowemu mianowanemu stanowisko „od-

powiadające kwalifikacjom” lub „pracę zgodną z posiadanymi kwalifikacjami”. Ani

jednak wskazany przepis, ani inne przepisy ustawy o pracownikach urzędów pańs-

twowych nie wprowadzają warunku zachowania okresu wypowiedzenia w razie cza-

sowego zlecenia innej pracy lub w razie przeniesienia na inne stanowisko lub do in-

nej pracy. Nie odsyłają również w tym przedmiocie do odpowiedniego stosowania

przepisów Kodeksu pracy bądź też do odpowiedniego stosowania art. 13 ust. 2

ustawy, który to przepis, będący częścią unormowania dotyczącego rozwiązania sto-

sunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym w drodze wypowiedzenia,

ustanawia trzymiesięczny okres wypowiedzenia dla tego sposobu rozwiązania sto-

sunku pracy.

Przedstawione uwagi skłaniają do następujących wniosków. Przepisy ustawy

o pracownikach urzędów państwowych dotyczące zmiany i rozwiązania stosunku

pracy urzędników państwowych mianowanych, podobnie jak inne pragmatyki służ-

bowe, realizują zasadę wzmożonej ochrony trwałości stosunków pracy z mianowa-

nia. Wyraża się ona w określeniu okoliczności, których istnienie stwarza możliwość

prawną lub obowiązek rozwiązania stosunku pracy, jak również w ograniczeniu do-

puszczalności zmian w stosunku pracy, przy jednoczesnym zapewnieniu w razie ich

dokonania - niepogorszonego wynagrodzenia, a także stanowiska (lub pracy) odpo-

wiadającego kwalifikacjom urzędnika. Z drugiej strony, z tak określoną gwarancją

stałości stosunków służbowych wiąże się zasada dyspozycyjności pracownika, to

znaczy szerokiego zakresu jego podporządkowania władzy służbowej, rozumiana

przede wszystkim jako obowiązek pracownika mianowanego poddania się jedno-

stronnym decyzjom pracodawcy dotyczącym miejsca pracy, czasowego wykonywa-

nia innej pracy, delegowania itp. Tym też należy tłumaczyć brak w omawianej usta-

7

wie instytucji wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy lub płacy, znamiennej dla

stosunków pracy opartych na umowie o pracę, której stosowanie w stosunkach

opartych na mianowaniu pozostawiałoby w rękach pracownika dalszy byt stosunku

pracy. Natomiast jako dopuszczalną formę zmiany ustawodawca przyjął czasowe

zlecenie wykonywania pracy innej niż określona w akcie mianowania oraz czasowe

lub stałe przeniesienie do innej pracy w warunkach ściśle określonych w ustawie. Ze

względu zatem na naturę stosunków służbowych nie stosuje się do zmiany ich treści

wypowiedzenia zmieniającego.

Przedstawione uwagi stanowią jednocześnie odpowiedź na pytanie Sądu

Wojewódzkiego zawarte w zgłoszonym zagadnieniu prawnym, czy odwołanie proku-

ratora z funkcji rzecznika prasowego pozbawia go prawa do dodatku funkcyjnego z

tego tytułu z chwilą odwołania, czy też wymaga wypowiedzenia mu warunków płacy.

Należy również zauważyć, że funkcja pełniona przez prokuratora może być treścią

stosunku pracy. Tak jest w przypadku prokuratora rejonowego, okręgowego, naczel-

nika wydziału i innych wyższych funkcji w jednostkach organizacyjnych prokuratury.

Może być jednak pełniona także poza treścią stosunku pracy, np. w przypadku

rzecznika prasowego. W takiej sytuacji, w wyniku powierzenia prokuratorowi pełnie-

nia funkcji rzecznika prasowego, nie przestaje on być prokuratorem, podobnie jak

odwołanie z funkcji rzecznika prasowego nie ma wpływu na jego stosunek służbowy

wynikający z powołania na stanowisko prokuratora. W każdym zatem przypadku

istota stosunku służbowego pozostaje bez zmian.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie

prawne w sposób wskazany w sentencji uchwały.

========================================