III ZP 20/99

Uchwała z dnia 1 lutego 2000 r.

III ZP 20/99

Przewodniczący: SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Józef Iwulski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony

Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Ireny L. przeciwko [...] Urzędowi Wojewódz-

kiemu w L. i Starostwu Powiatowemu w C. o dodatkowe wynagrodzenie roczne, po

rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 1 lutego 2000 r. zagadnienia prawnego

przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lubli-

nie postanowieniem z dnia 30 listopada 1999 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art.

390 § 1 KPC

Czy nowo utworzona jednostka administracyjna powstała na bazie byłych wo-

jewództw (Wojewoda L.) przejęła zobowiązania byłego Wojewody, zlikwidowanego

województwa (Województwo C.), czy też do realizacji roszczeń pracowniczych zo-

bowiązana jest jednostka nowo utworzona – Starostwo Powiatowe ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Za zobowiązanie z tytułu świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia

12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników

jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080 ze zm.), przysługujące za

1998 r. przepracowany w zlikwidowanym Urzędzie Wojewódzkim, należne pra-

cownikowi, który z dniem 1 stycznia 1999 r. stał się pracownikiem starostwa

powiatowego, odpowiadają solidarnie to starostwo powiatowe i Skarb Państwa

(art. 52 ust. 1 i 80 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wpro-

wadzające ustawy reformujące administrację publiczną, Dz.U. Nr 133, poz. 872

ze zm. w związku z art. 231

§ 2 KP).

U z a s a d n i e n i e

2

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie przedstawił

przytoczone na wstępie zagadnienie prawne powstałe w następującym (w zakresie

faktów niespornym) stanie sprawy. Powódka Irena L. wystąpiła przeciwko pozwanym

[...] Urzędowi Wojewódzkiemu w L. i Starostwu Powiatowemu w C. o zasądzenie na

jej rzecz kwoty 1 134,65 zł tytułem dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należne-

go za 1998 r. Powódka nie wskazała, który z pozwanych jest zobowiązany do speł-

nienia świadczenia, lecz domagała się ustalenia tego przez Sąd. Do dnia 31 grudnia

1998 r. powódka była pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego w C. W związku z re-

formą administracji, w oparciu o art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133,

poz. 872 ze zm.), stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. pracownikiem Starostwa Po-

wiatowego w C. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatko-

wym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr

160, poz. 1080 ze zm.) wynagrodzenie to powinno być jej wypłacone w ciągu pierw-

szych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przys-

ługuje. Powódka nie otrzymała tego wynagrodzenia od żadnego z pozwanych. Poz-

wane Starostwo Powiatowe w C., wnosząc o oddalenie wobec niego powództwa,

zarzuciło, że z art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. wynika, iż zobowiąza-

nie z tytułu dochodzonego wynagrodzenia stało się zobowiązaniem Skarbu Państwa,

gdyż powstało do dnia 31 grudnia 1998 r. Do zapłaty wynagrodzenia jest więc zobo-

wiązany [...] Urząd Wojewódzki w L. jako następca prawny w zakresie przejętych zo-

bowiązań zlikwidowanego Urzędu Wojewódzkiego w C. Pozwany Urząd Wojewódzki

w L., wnosząc o oddalenie powództwa wobec niego, powołał się na interpretację

przedstawioną w pismach Ministerstwa Finansów, według której wypłata wynagro-

dzenia powinna nastąpić przez nowego pracodawcę.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 1999 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Chełmie

zasądził od pozwanych na rzecz powódki solidarnie kwotę 1 134,65 zł z odsetkami

od dnia 1 kwietnia 1999 r. Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy przyjął art. 231

KP, dochodząc do przekonania, że w trybie tego przepisu nastąpiła zmiana praco-

dawcy.

Rozpoznając apelacje obu pozwanych, uważających, iż odpowiedzialność po-

nosi drugi z nich, Sąd Okręgowy uznał, że przepisy ustawy z 13 października 1998 r.

oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie określenia

zakresu zadań objętych dofinansowaniem oraz szczegółowych zasad i trybu udziela-

3

nia dotacji celowych dla powiatów i samorządów województw na dofinansowanie bie-

żących zadań własnych (Dz.U. Nr 39, poz. 385) w sposób niejednoznaczny regulują

kwestię odpowiedzialności nowych organów administracji w zakresie zobowiązań

finansowych należnych pracownikom zlikwidowanych jednostek administracji pub-

licznej.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym pozwani wnieśli o podjęcie uchwały

zgodnej z ich dotychczasowymi stanowiskami. Prokurator Prokuratury Krajowej

wniósł o przejęcie sprawy do rozpoznania, względnie o podjęcie uchwały, że pozwani

odpowiadają za zapłatę dochodzonego świadczenia solidarnie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne zostało sformułowane zbyt ogólnie i w oderwaniu od kon-

kretnego stanu faktycznego sprawy. Nie zostało też szerzej uzasadnione prawnie. W

szczególności Sąd Okręgowy nie przedstawił własnych poglądów co do jego rozwią-

zania. Mimo to Sąd Najwyższy uznał za celowe podjęcie uchwały ze względu na rze-

czywiście występujące poważne wątpliwości prawne i praktyczne znaczenie zagad-

nienia, przy dostosowaniu odpowiedzi do okoliczności faktycznych i prawnych rozpa-

trywanej sprawy.

Wątpliwości prawne dotyczą wykładni art. 52 ust. 1 i art. 80 ust. 1 ustawy z 13

października 1998 r. oraz stosunku tych przepisów do art. 231

KP. Nie można też

pominąć (co dotychczas nie było w szerszym zakresie zauważone) wykładni przepi-

sów ustawy z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu. Zgodnie z art. 2 ust.

1 tej ustawy pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego po przepracowa-

niu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego. Jednakże wynagrodzenie to

zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych

trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to

wynagrodzenie. Przyjmuje się zasadę prawa pracy (por. uchwała z dnia 21 maja

1991 r., I PZP 16/91, OSNCP 1992 z. 1, poz. 10; wyrok z dnia 19 grudnia 1996 r., I

PKN 47/96, OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 310), według której pracownik nabywa

prawo do świadczenia uzależnionego od przepracowania określonego czasu w

ostatnim dniu tak oznaczonego terminu. Należy więc uznać, że pracownik nabywa

prawo do dodatkowego wynagrodzenia z omawianej ustawy w ostatnim dniu roku, za

który świadczenie do przysługuje. Prawo powódki do tego wynagrodzenia (zobowią-

4

zanie pracodawcy z tego tytułu) powstało więc w dniu 31 grudnia 1998 r. Zobowiąza-

nie to obciążało istniejącego jeszcze wówczas pracodawcę powódki - Urząd Woje-

wódzki w C. Powódka nie mogła tylko żądać wypłaty świadczenia, gdyż nie było ono

jeszcze wymagalne. Nastąpiło to dopiero w dniu 1 kwietnia 1999 r.

Zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. pracownicy dotych-

czasowych urzędów wojewódzkich, wykonujący do dnia wejścia w życie ustawy za-

dania i kompetencje podlegające przejęciu przez samorząd województwa lub powiat,

z dniem 1 stycznia 1999 r. stali się odpowiednio pracownikami urzędu marszałkows-

kiego lub starostwa powiatowego. Na podstawie tego przepisu powódka stała się z

dniem 1 stycznia 1999 r. pracownikiem Starostwa Powiatowego. Jej poprzedni pra-

codawca Urząd Wojewódzki w C. został zlikwidowany z dniem 31 grudnia 1998 r.

Przepis ten jest przepisem szczególnym względem art. 231

§ 1 KP, a więc wyłącza

jego stosowanie. Jednakże art. 52 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. nie regu-

luje kwestii odpowiedzialności nowego pracodawcy za długi dotychczasowego pra-

codawcy wobec pracowników. Nie wyłącza więc stosowania art. 231

§ 2 KP. Jak wy-

żej wskazano zobowiązanie z tytułu dodatkowego wynagrodzenia powstało przed

przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę. Przepis art. 231

§ 2 KP mógłby

więc być stosowany, gdyby przyjąć, że było to przejście części zakładu. Jak wynika z

art. 52 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., przejęcie pracowników następowało

stosownie do przejścia kompetencji i zadań. Kompetencje i zadania byłego Urzędu

Wojewódzkiego zostały rozdzielone i ich część przejęło Starostwo Powiatowe. Sąd

Najwyższy w swoim orzecznictwie przyjmuje, że przejęcie zadań (kompetencji) jest

przejściem zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym - placówki zatrudnienia (por.

uchwała z dnia 16 czerwca 1993 r., I PZP 10/93, PiZS 1994 r. nr 6, s. 73; wyrok z

dnia 18 lutego 1994 r., I PRN 2/94, OSNAPiUS 1994 nr 1, poz. 6; wyrok z dnia 16

marca 1994 r., I PRN 4/94, OSNAPiUS 1994 nr 3, poz. 42; wyrok z dnia 10 maja

1994 r., I PRN 19/94, OSNAPiUS 1994 nr 4, poz. 64). Tym samym z art. 231

§ 2 KP

wynika odpowiedzialność nowego pracodawcy za zobowiązania dotychczasowego

pracodawcy. Żaden przepis ustawy z 13 października 1998 r. nie wyłączył takiego

skutku. W szczególności dotyczy to art. 80 ust. 1 tej ustawy. Przepis ten wprowadził

bowiem zasadę, że Skarb Państwa stał się zobowiązany z tytułu zobowiązań finan-

sowych państwowych jednostek budżetowych i zakładów budżetowych, przejmowa-

nych przez jednostki samorządu terytorialnego. Odnosi się więc on do wszelkich zo-

bowiązań tych jednostek (nie tylko z tytułu stosunków pracy, choć tych także doty-

5

czy). Przede wszystkim jednak nie oznacza on, że inne podmioty przestały być zo-

bowiązane. Nie można go bowiem interpretować a contrario, że skoro Skarb Pańs-

twa stał się zobowiązanym, to inne podmioty przestały być zobowiązane. Przepis ten

należy więc traktować jako dodatkową gwarancję realizacji zobowiązań powstałych w

jego warunkach. Inaczej mówiąc, oznacza on, że oprócz podmiotów odpowiedzial-

nych za określone nim zobowiązania, dodatkowo przejmuje je (staje się zobowiąza-

nym) Skarb Państwa. Jest to więc rodzaj szczególnego następstwa prawnego. Może

on powodować współodpowiedzialność z innymi podmiotami. Jednakże Skarb Pańs-

twa, ani żadna jego jednostka organizacyjna nie jest w aspekcie roszczeń ze stosun-

ku pracy pracodawcą (dotychczasowym, nowym). Jeżeli jednak jednostka organiza-

cyjna będąca dotychczasowym pracodawcą została zlikwidowana, to Skarb Państwa

w zakresie jej zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 1998 r. jest jej następcą

prawnym. Przepis art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. nie jest więc szcze-

gólny względem art. 231

§ 2 KP, lecz go w pewnych sytuacjach uzupełnia. Przepis

art. 231

§ 2 KP tworzy odpowiedzialność solidarną dotychczasowego i nowego pra-

codawcy, a więc jest przepisem ustawy, o jakim stanowi art. 369 KC. Przepis art. 231

§ 2 KP ma zastosowanie w analizowanym stanie faktycznym w zakresie ustanowie-

nia solidarnej odpowiedzialności nowego pracodawcy i następcy prawnego dotych-

czasowego pracodawcy. Zobowiązanie powstało bowiem w stosunku do poprzed-

niego pracodawcy (Urzędu Wojewódzkiego w C.), który odpowiadał za nie z mocy

art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym. Za zobowiązanie to od-

powiada Skarb Państwa z mocy art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., gdyż

powstało ono do dnia 31 grudnia 1998 r. Odpowiedzialność nowego pracodawcy wy-

nika z art. 52 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. w związku z art. 231

§ 2 KP,

gdyż nastąpiło przejście części zakładu pracy. Względem pracownika odpowiedzial-

ność nowego pracodawcy i Skarbu Państwa, jako następcy prawnego dotychcza-

sowego, zlikwidowanego pracodawcy, jest solidarna z mocy art. 231

§ 2 KP. Podno-

szone przez pozwanych argumenty, wywodzone z przepisów o charakterze fi-

nansowym, nie mają znaczenia. Z punktu widzenia wierzyciela, w tym przypadku pra-

cownika, jest bowiem obojętne, z jakich środków będą sfinansowane jego prawnie

uzasadnione należności. Do takiego rozstrzygnięcia prowadzi także wzgląd funkcjo-

nalny na konieczność zabezpieczenia wypłacalności roszczeń pracowniczych i po-

trzebę takiej wykładni przepisów, aby dokonać tego w najlepszy sposób.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.

6

========================================