II UKN 382/99

Wyrok z dnia 8 lutego 2000 r.

II UKN 382/99

Wykazanie związku przyczynowego między niezdolnością do pracy a

pobytem na deportacji w ZSRR (art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 12 ust. 3 ustawy z dnia

24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami

represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr

142, poz. 950 ze zm.) wymaga udowodnienia doznania obrażeń lub chorób

odniesionych w związku z pobytem na deportacji, które spowodowały niezdol-

ność do pracy.

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2000 r. sprawy z wniosku

Anny W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w A. o rentę

inwalidzką w związku z deportacją, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 maja 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 2 września 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w A. odmówił przyznania wnioskodawczyni Annie W. prawa do renty inwalidzkiej w

związku z deportacją do ZSRR z uwagi na to, że nie stwierdzono niezdolności do

pracy w związku z deportacją.

Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 20 listo-

pada 1998 r. [...]. Sąd ten ustalił na podstawie opinii biegłych lekarzy, że stwierdzone

u wnioskodawczyni schorzenia nie czynią jej niezdolną do pracy i nie pozostają w

związku z deportacją do ZSRR.

2

Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni od tego wyroku Sąd Apelacyjny-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 maja 1999

r. [...] oddalił apelację. Sąd Apelacyjny ustalił, że wnioskodawczyni urodzona 12

grudnia 1931 r. była deportowana do ZSRR w kwietniu 1940 r. i przebywała w Ka-

zachstanie do czerwca 1946 r. Warunkiem przyznania jej renty na podstawie art. 12

ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będą-

cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst Dz.U. z 1997

r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) jest stwierdzenie przynajmniej częściowej niezdolności do

pracy w związku z deportacją. W celu ustalenia tego związku Sąd Apelacyjny prze-

prowadził dodatkowo dowód z opinii biegłych lekarzy onkologa i psychiatry. Biegli

rozpoznali zespół [...]. Zmiany te zdaniem biegłych nie mają związku z deportacją do

ZSRR. W ocenie biegłego psychiatry pobyt w Kazachstanie pozostawił uraz psy-

chiczny, jednakże nie w takim stopniu, aby można było stwierdzić niezdolność do

pracy z tego powodu. W świetle tych opinii twierdzenie wnioskodawczyni, że scho-

rzenia jej pozostają w związku z deportacją nie znalazły poparcia.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazując jako podstawę

kasacji naruszenie przepisów postępowania - art. 379 pkt 5 KPC, 233 § 1 KPC, 472

KPC i 473 KPC – wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Naruszenie wskazanych przepi-

sów polega na zaniechaniu przesłuchania w charakterze świadka ewentualnie bieg-

łego Zdzisława F., który jako lekarz leczący wnioskodawczynię od 1991 r. stwierdził

dolegliwości depresyjne i nerwicowe związane częściowo z przeżyciami w związku z

deportacją. Ponadto w ustaleniach swoich Sąd Apelacyjny pominął niedokładności w

badaniach dokonanych przez biegłych lekarzy wydających opinie w postępowaniu

przed Sądem pierwszej instancji, którzy to biegli nie dopatrzyli się [...]. Pominięto

także fakt, że wnioskodawczyni w 1952 r była hospitalizowana z powodu [...]. Wnios-

kodawczyni występowała bez pomocy prawnika i dlatego należało bardziej wnikliwie

oceniać materiał dowodowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut nieważności postępowania z mocy art. 379 pkt 5 KPC z powodu poz-

bawienia strony możności obrony swych praw nie jest niczym uzasadniony. Nie jest

takim uzasadnieniem fakt, że wnioskodawczyni działała bez pomocy prawnika.

3

Zgodnie z art. 86 KPC strona może działać przez ustanowionego przez siebie peł-

nomocnika, lecz ustanowienie takiego pełnomocnika uzależnione jest od woli strony.

W postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji nie ma instytucji przymusu

adwokackiego, analogicznej do regulacji zawartej w przepisie art. 3922

§ 1 KPC, od-

noszącego się do postępowania kasacyjnego. W kasacji brak jest uzasadnienia za-

rzutu nieważności postępowania, jednak zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy

bierze pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Kontrola w tym zakresie nie

dała podstaw do uznania, że wnioskodawczyni w jakimkolwiek stadium postępowa-

nia została pozbawiona możności obrony swych praw. O wszystkich terminach czyn-

ności procesowych wnioskodawczyni była prawidłowo zawiadamiana.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia przepisów art. 472 i 473 KPC,

które to przepisy regulują postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy

i ubezpieczeń społecznych. Pierwszy z tych przepisów określa uproszczone zasady

prowadzenia postępowania w zakresie wezwań stron, świadków i biegłych, dorę-

czeń, żądania dokumentów i innych dowodów. Drugi przepis stanowi, że w postępo-

waniu z tego zakresu spraw nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczal-

ność dowodu ze świadków i przesłuchania stron. W kasacji nie wskazuje się, aby w

kwestii uregulowanej tymi przepisami nastąpiły jakiekolwiek uchybienia, a tym bar-

dziej takie uchybienia, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Główne zarzuty sprecyzowane w uzasadnieniu kasacji odnoszą się do naru-

szenia art. 233 § 1 KPC. Te zarzuty również nie znajdują uzasadnienia. Sąd Apela-

cyjny dokonał bowiem prawidłowej oceny wyników postępowania dowodowego prze-

prowadzonego w postępowaniu przed Sądami obu instancji. Nie jest przy tym

prawdą, że Sąd ten pominął niedokładności w opinii biegłych złożonej w postępowa-

niu przed Sądem Okręgowym, którzy to biegli nie dopatrzyli się zmian chorobowych

[...]. Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z opinii biegłych lekarzy pięciu specjalności

z zakresu chorób widniejących w rozpoznaniu dokonanym w postępowaniu przed

organem rentowym i wskazanych przez wnioskodawczynię w odwołaniu. Te zmiany

chorobowe nie powodują zdaniem biegłych, niezdolności do pracy, ani częściowej,

ani całkowitej. Dopiero w apelacji wnioskodawczyni powołała się na zmiany o cha-

rakterze nowotworowym i dołączyła wyniki badań radiologicznych, a także wskazała

dolegliwości o charakterze nerwicowym i depresyjnym. Z tej przyczyny, że w postę-

powaniu przed Sądem pierwszej instancji te zmiany chorobowe nie były brane pod

4

uwagę, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe przez zasięgnięcie opinii

biegłych lekarzy onkologa i psychiatry.

Nie można za uchybienie uznać zaniechania przeprowadzenia dowodu z

przesłuchania w charakterze świadka lub biegłego lekarza, który wystawił zaświad-

czenie o leczeniu wnioskodawczyni od 1991 r. z powodu nasilonych objawów typu

nerwicowego i depresyjnego, „mogących częściowo wiązać się z trudnymi przeży-

ciami” w związku z deportacją. Zasadą jest, że nie powierza się funkcji biegłego oso-

bie, która z racji posiadanych wiadomości specjalnych ma spostrzeżenia niedostępne

dla innych osób, na przykład lekarz leczący chorego. Takie stanowisko zajął Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 1 grudnia 1997 r. II UKN 367/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr

19, poz. 575). Lekarz leczący wnioskodawczynię mógłby być przesłuchany w cha-

rakterze świadka, gdyby zachodziła taka potrzeba, a mianowicie gdyby zaświadcze-

nie lekarskie budziło wątpliwości lub wymagało uzupełnienia. Taka sytuacja nie za-

istniała, gdyż Sąd w swoich ustaleniach przyjął zawarte w zaświadczeniu dane co do

rozpoznania zmian chorobowych i co do daty rozpoczęcia leczenia. Wyrażony w tym

zaświadczeniu pogląd co do częściowego związku stwierdzonych dolegliwości z

przeżyciami w czasie deportacji nie może być uznany za fakt, który ustala się na

podstawie zaświadczeń lekarskich lub zeznań świadków. Jednakże nawet z tym pog-

lądem Sąd Apelacyjny nie polemizował, przyjmując, podobnie jak uczynił to biegły

psychiatra, że pobyt wnioskodawczyni w Kazachstanie pozostawił uraz psychiczny.

Nie wpływa to jednak na zmianę ustaleń odnośnie do prawa wnioskodawczyni do

żądanych świadczeń.

Podstawą prawną żądania jest przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24

stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji

wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze

zm.). Przepis ten stanowi, że świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin przysługują osobom

niezdolnym do pracy częściowo lub całkowicie wskutek inwalidztwa pozostającego w

związku z pobytem między innymi na deportacji w ZSRR. Zgodnie z art. 12 ust. 3 za

inwalidztwo pozostające w związku z pobytem na deportacji uważa się inwalidztwo

będące następstwem zranień, kontuzji bądź innych obrażeń lub chorób powstałych w

związku z tym pobytem. Dla wykazania między aktualną niezdolnością do pracy a

pobytem na deportacji w ZSRR związku przyczynowego, o którym mowa w powoła-

nych przepisach, wymagane jest wskazanie obrażeń lub chorób odniesionych w

5

związku z pobytem na deportacji, które w następstwie rozwoju zmian chorobowych

doprowadziły do niezdolności do pracy. Nie jest natomiast wystarczające wykazanie

samego faktu deportacji, związanych z tym przeżyć i trudnych warunków pobytu.

Analiza zmian chorobowych wnioskodawczyni dokonana przez biegłych nie

wykazała istnienia omawianego związku przyczynowego. Biegły psychiatra stwier-

dził, że uraz psychiczny spowodowany deportacją nie doprowadził do powstania nie-

zdolności do pracy. Niezdolność tę powodują stany nerwicowe i depresyjne, nie

mające związku z dolegliwościami z okresu dzieciństwa. Dolegliwości te nie były

znaczne, o czym świadczy brak systematycznego leczenia. Początek zaburzeń

wiąże się z okresem klimakterium. Nasilenie dolegliwości nastąpiło w wieku 60 lat,

kiedy to wnioskodawczyni rozpoczęła systematyczne leczenie, a stwierdzone obec-

nie zmiany nowotworowe wpłynęły na pogorszenie stanu psychicznego. Biegły on-

kolog opierając się na wiedzy medycznej, wykluczył związek choroby [...] ze zdarze-

niami, które miały miejsce 50 lat wcześniej. Zawarte w kasacji twierdzenie, że istnieje

związek między tą chorobą a latami spędzonymi w Kazachstanie, jest niczym nie

popartym przypuszczeniem.

Wobec tego, że żaden z zarzutów nie okazał się uzasadniony, kasacja jako

pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na zasadzie art. 39312

KPC.

========================================