II UKN 411/99

Wyrok z dnia 11 lutego 2000 r.

II UKN 411/99

Nie jest dopuszczalne stosowanie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Minis-

trów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia

na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących za-

kładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie nie-

których ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) w drodze analogii do pra-

cownika, z którym stosunek pracy został rozwiązany na innej podstawie.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Beata Gudowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2000 r. sprawy z wniosku

Franciszka S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o

prawo do emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Katowicach z dnia 18 marca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 30 marca 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

R. odmówił przyznania wnioskodawcy Franciszkowi S. prawa do emerytury wobec

niespełnienia warunku osiągnięcia wymaganego wieku.

Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach Ośrodka Za-

miejscowego w Rybniku z dnia 7 lipca 1998 r. [...].

Sąd ustalił, że wnioskodawca urodzony 27 marca 1940 r. pracował w różnych

zakładach pracy na terenie Polski w latach 1960-1989, a następnie od 7 stycznia

1991 r. do 30 września 1997 r. w zakładzie pracy na terenie Niemiec, przy czym

2

umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. Łączny okres zatrud-

nienia wynosi 33 lata 4 miesiące i 1 dzień. Wnioskodawca nie osiągnął wieku eme-

rytalnego 65 lat, o którym mowa w art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa-

trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), ani

wieku 60 lat wymaganego przepisem art. 27 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Nie spełnił także

warunków określonych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warun-

kach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Nie może być

podstawą prawną do przyznania emerytury bez względu na wiek przepis § 1 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniej-

szego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159). Przepis ten dotyczy bowiem

polskich zakładów pracy i nie ma zastosowania do zagranicznych pracodawców.

Od tego wyroku wniósł apelację wnioskodawca zarzucając, że rozwiązanie

umowy o pracę z niemieckim pracodawcą jest spełnieniem warunków do uzyskania

prawa do wcześniejszej emerytury bez względu na wiek.

Wyrokiem z dnia 18 marca 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Katowicach oddalił apelację. Sąd ten uznał, że wnioskodawca

nie spełnia warunków określonych w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pra-

cowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29,

poz.159), mimo, że przy uwzględnieniu okresu pracy wykonywanej w Niemczech i

okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców jego okres zatrudnienia wynosi 40

lat. Powołany przepis odsyła bowiem do ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szcze-

gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn doty-

czących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz.

19 ze zm.), która to ustawa (o charakterze wyjątkowym) miała na celu umożliwienie

zakładom pracy dostosowania się do przeobrażeń gospodarczych i złagodzenie

skutków tych przeobrażeń w stosunku do pracowników. Przepisy tej ustawy mają

zastosowanie do polskich zakładów pracy. Na podstawie umowy między Rzecząpo-

spolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu społecznym z dnia 8

grudnia 1990 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 108, poz. 468) okres pracy wnioskodawcy u nie-

mieckiego pracodawcy jest uwzględniany przy ustalaniu okresu, od którego zależy

3

prawo do świadczeń, natomiast na podstawie tej umowy wnioskodawcy nie przysłu-

guje prawo do wcześniejszej emerytury.

Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca wskazując jako podstawę kasacji

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu § 1 ust. 1 rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego

przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) w związku z art. 4 umowy między Rze-

cząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu społecznym z

8 grudnia 1990 r. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca zarzucił, że umowa mię-

dzynarodowa wprowadza zasadę równego traktowania obywateli obu stron także

przy stosowaniu własnych przepisów prawnych, zatem rozwiązanie z wnioskodawcą

umowy o pracę w trybie, który na obszarze Polski odpowiadałby warunkom ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw wywołuje dla ubezpieczonego skutki niezależnie od tego czy zakład pracy

znajdował się na terenie Polski. W związku z tymi zarzutami wnioskodawca wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku przez zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu

pierwszej instancji oraz decyzji organu rentowego i przyznanie wnioskodawcy prawa

do emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia prawa materialnego jest bezzasadny. Przepis art. 4 umowy

między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu

społecznym z dnia 8 grudnia 1990 r. stanowi, że każda z Umawiających się Stron

powinna przy stosowaniu własnych przepisów prawnych traktować obywateli drugiej

Umawiającej się Strony na równi z własnymi obywatelami, jeżeli zwykle przebywają

na terytorium jednej z Umawiających się Stron. Zapis ten zawiera zakaz dyskrymina-

cji ze względu na obywatelstwo przy stosowaniu własnych przepisów prawnych.

Kolejny przepis art. 5 zapewnia równe traktowanie niezależnie od miejsca pobytu

uprawnionego. W sprawie nie nastąpiło naruszenie tej umowy, gdyż podstawą od-

mowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia nie było ani jego obywatel-

stwo ani miejsce zamieszkania. Te kwestie nie były w ogóle brane pod uwagę przy

ocenie jego uprawnień do emerytury. Podstawą odmowy przyznania prawa do tego

4

świadczenia było niespełnienie warunków wymaganych do jego uzyskania. Oma-

wiana umowa międzynarodowa nie zawiera zapisu dającego uprawnienia do świad-

czeń na podstawie przepisów własnych jednej ze stron umowy osobie, która nie

spełnia wymaganych tymi przepisami warunków. W zakresie ubezpieczenia rento-

wego – z tytułu inwalidztwa i starości oraz świadczeń wypadkowych – w art. 17

strony zobowiązują się jedynie do wzajemnego uwzględniania okresów zatrudnienia.

Na podstawie tego zapisu, przy ocenie spełnienia określonego w § 1 ust 1 rozpo-

rządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego

przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) warunku posiadania 40-letniego okresu

zatrudnienia, uwzględniono okres pracy wnioskodawcy na terytorium Republiki Fe-

deralnej Niemiec i okazało się, że warunek ten wnioskodawca spełnia.

Podstawą odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury było nie-

spełnienie innego z wymaganych warunków. Powołany przepis uzależnia prawo do

wcześniejszej emerytury od rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w okolicz-

nościach określonych w art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.). Okoliczności, o których mowa w tych przepisach to zmniejszenie

zatrudnienia w zakładzie pracy z przyczyn ekonomicznych lub z powodu zmian orga-

nizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych. Z uprawnień do wcześniejszej

emerytury może skorzystać tylko taki pracownik, w stosunku do którego podstawą

prawną rozwiązania stosunku pracy były powołane przepisy ustawy, to jest art. 1 ust.

1, w przypadku zwolnień grupowych, i art. 10 ust. 1, w przypadku zwolnień indywi-

dualnych. Świadczenie może być przyznane tylko przy stwierdzeniu, że w zakładzie

pracy nastąpiło faktyczne zmniejszenie zatrudnienia z opisanych powodów i że ta

okoliczność była wyłączną przyczyną rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę.

Omawiana ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy

z przyczyn dotyczących zakładu pracy jest częścią składową systemu polskiego

prawa pracy, co wynika z art. 9 KP. Polskich norm prawnych nie można stosować ani

wprost ani odpowiednio do pracowników i pracodawców działających w innych kra-

jach, na podstawie obowiązujących w nich przepisów prawa pracy. Podstawą roz-

wiązania umowy o pracę między wnioskodawcą a zagranicznym pracodawcą nie

mogły więc być przepisy polskiej ustawy. Jest to kwestia oczywista, której wnoszący

5

kasację nie kwestionuje. Wnioskodawca przyznaje bowiem w kasacji, że podstawą

prawną rozwiązania z nim stosunku pracy nie były powołane przepisy ustawy, twier-

dzi natomiast, że takie okoliczności jak ujęte w tych przepisach były przyczyną roz-

wiązania umowy o pracę. Pomijając fakt, że twierdzenie to nie zostało niczym udo-

wodnione (dokumenty wystawione przez pracodawcę stwierdzają jedynie rozwiąza-

nie umowy o pracę za porozumieniem stron), należy uznać, że rozwiązanie z pra-

cownikiem umowy na innej podstawie prawnej niż ustawa z 28 grudnia 1989 r. nie

jest spełnieniem warunku określonego w powołanym rozporządzeniu. Przepis § 1

ust. 1 tego rozporządzenia odwołując się wprost do ustawy, określa dodatkowy -

oprócz uregulowanych w ustawie - przywilej dla pracowników zwolnionych z pracy w

trybie art. 1 ust. 1 i 2 oraz 10 ust. 1. Ustawa wprowadza bowiem ograniczenia

uprawnień wynikających z Kodeksu pracy w zakresie ochrony trwałości stosunku

pracy, przyznając jako zrekompensowanie tych ograniczeń pewne przywileje. Do-

datkowy określony w rozporządzeniu Rady Ministrów przywilej dotyczy tych spełnia-

jących określone warunki pracowników, którzy w wyniku wprowadzonych w ustawie

ograniczeń ich uprawnień utracili pracę. Prawo do wcześniejszej emerytury przysłu-

guje zatem takiemu pracownikowi, z którym stosunek pracy został rozwiązany z

przyczyn wskazanych w art. 1 ust. 1 ustawy i w trybie określonym ustawą, natomiast

nie jest dopuszczalne stosowanie analogii w stosunku do pracownika, z którym sto-

sunek pracy został rozwiązany na podstawie innych przepisów.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego jest więc prawidłowe, a kasacja okazała się

pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu

o przepis art. 39312

KPC oddalił kasację.

========================================