II UKN 4/00

Postanowienie z dnia 15 marca 2000 r.

II UKN 4/00

Nie jest dopuszczalna droga sądowa w sprawie z powództwa ubezpie-

czonego przeciwko organowi rentowemu o sprostowanie protokołu wypadko-

wego. Sprawa taka podlega przekazaniu do rozpoznania Zakładowi Ubezpie-

czeń Społecznych na podstawie art. 464 § 1 zdanie drugie KPC.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk,

Beata Gudowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2000 r. na posiedzeniu nie-

jawnym sprawy z wniosku Piotra K. przeciwko Fabryce Obuwie „A.” S.A. w S. i Zak-

ładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o ustalenie wypadku przy pracy,

na skutek kasacji organu rentowego od postanowienia Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 19 sierpnia 1999 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

o d d a l i ć kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powództwo o ustalenie, że zdarzenie z dnia 17 maja 1997 r. było wypadkiem

przy pracy Piotr K. skierował przeciwko Fabryce Obuwia S.A. w S., która w dacie wy-

padku była “nieuspołecznionym zakładem pracy”, oraz - w wyniku dopozwania -

przeciwko Oddziałowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Słupsku w pkt I wyroku z dnia 21 maja 1999 r.

oddalił powództwo w stosunku do pozwanej Fabryki po stwierdzeniu braku interesu

prawnego powoda do występowania przeciwko niej jako nie ponoszącej odpowie-

dzialności z tytułu wypadku zaistniałego u poprzednika. Powództwo przeciwko Skar-

bowi Państwa - Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Sąd Rejonowy, w pkt II wyroku,

przekazał na zasadzie art. 464 § 1 KPC do rozpoznania Oddziałowi Zakładu Ubez-

2

pieczeń Społecznych w S. jako organowi właściwemu w sprawach świadczeń z

ubezpieczenia społecznego.

Zażalenie Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., wniesione od

orzeczenia w pkt II wyroku, Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Koszalinie oddalił postanowieniem z dnia 19 sierpnia 1999 r.

Kasację od tego postanowienia złożył Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecz-

nych, opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego - przepisów art. 32

ust. 2 pkt 1 oraz 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30,

poz. 144 ze zm.- cytowanej jako “ustawa wypadkowa”) oraz przepisu regulującego

postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - art.

464 § 1 KPC. Skarżący wniósł o “zmianę postanowienia oraz II pkt wyroku Sądu Re-

jonowego przez oddalenie powództwa wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pracownik może - bez dochodzenia świadczeń należnych z ustawy wypadko-

wej - wystąpić na postawie art. 189 KPC z pozwem o sprostowanie protokołu powy-

padkowego i ustalenie, że sporne zdarzenie było wypadkiem przy pracy, albo że

uznany już wypadek nastąpił w okolicznościach innych niż to wskazano w protokole

powypadkowym, ewentualnie, że przyczyną wypadku nie były okoliczności wyłącza-

jące odpowiedzialność zakładu pracy za jego skutki. Przez żądanie ustalenia faktów

powód zdąża tą drogą do ustalenia istnienia prawa do żądania świadczeń przysłu-

gujących z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w rozmiarze, którego

nie można określić ani przewidzieć w chwili wniesienia powództwa. W konsekwencji,

uwzględnienie powództwa powoduje ustalenie prawa powoda, ze zobowiązaniem

pozwanego do świadczeń należnych w przyszłości (por. uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 11 maja 1994 r., II PZP 1/94, OSNAPiUS 1994 nr 6, poz. 96).

W rozpoznawanej sprawie, w wyniku dopozwania przez Sąd Rejonowy na za-

sadzie art. 194 § 2 KPC, wskutek stwierdzenia braku legitymacji biernej pozwanej

Fabryki Obuwia i w przekonaniu, że - jako nieuspołeczniony zakład pracy - nie jest

zobowiązana do świadczenia na rzecz powoda, powództwo o ustalenie wypadku

przy pracy zostało skierowane przeciwko ZUS. Organ ten odpierał powództwo twier-

dzeniem o braku swojej odpowiedzialności z tytułu wypadków zaistniałych przy pracy

3

w zakładach uspołecznionych i kwestionował skierowanie przeciwko niemu żądania

ustalenia na podstawie braku interesu prawnego powoda (art. 189 KPC). Także jako

strona skarżąca ZUS twierdził, że powód nie ma interesu prawnego w uzyskaniu

ustalenia wypadku przeciwko niemu jako pozwanemu. Twierdzenie to jest trafne, z

tym tylko, że skarżący pomija w nim to, że ustalenie wypadku przy pracy należy do

jego właściwości jako organu administracyjnego ustalającego przesłanki istnienia

prawa do świadczeń z ubezpieczenia. Jest tak dlatego, że w myśl art. 39 ustawy wy-

padkowej spory o świadczenia przysługujące od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

podlegają rozpatrzeniu w trybie określonym dla rozpatrywania odwołań od decyzji w

sprawach emerytur i rent. Postępowanie w tych sprawach regulowane jest przepisa-

mi działu III kodeksu postępowania cywilnego (art. 459 – 47714a

). Interes prawny wy-

kazywany przy okazji domagania się świadczeń należnych nie od pracodawcy, ale

od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, sprowadza się wyłącznie do zaspokojenia ich

w drodze decyzji właściwego organu rentowego. Powód nie może więc domagać się

ustalenia prawa do świadczeń należnych od instytucji ubezpieczeń społecznych, a

może tylko domagać się ich spełnienia (por. np. uzasadnienia orzeczeń Sądu Naj-

wyższego z dnia 11 października 1985 r., II CR 302/84, OSNCP 1986, Nr 10, poz.

155 i z dnia 5 czerwca 1991 r., III CZP 43/91, OSNCP 1992, Nr 1 poz. 12).

Podstawą zaskarżonego orzeczenia nie był jednak brak interesu prawnego w

wytoczeniu powództwa przeciwko ZUS, ale stwierdzenie przez Sąd niedopuszczal-

ności drogi sądowej i orzeczenie w myśl art. 464 § 1 KPC. Orzeczenie to uwzględnia

fakt, że w przypadku powództwa o ustalenie wypadku przy pracy, wytoczonego prze-

ciwko ZUS, zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej, przenosząca się na spory o

ustalenie stosunku prawnego lub prawa, z którego wynika obowiązek świadczenia

(orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 2 maja 1950 r., Ł.C. 373/50, OSN 1951 nr 1,

poz. 8; wyrok z dnia 6 grudnia 1966 r., III PRN 74/66, OSPiKA 1967 nr 7-8, poz. 193;

wyrok z dnia 4 listopada 1972 r., I PR 344/71, OSNCP 1972 nr 5, poz. 89). Jako

sprawy cywilne w ujęciu art. 1 KPC spory o świadczenia z ubezpieczenia społeczne-

go uzyskują drogę sądową dopiero dla wniesionego w trybie art. 4778

KPC odwołania

wnioskodawcy od decyzji wydanej w wyniku tego postępowania (bądź przy zanie-

chaniu wydania decyzji we właściwym czasie), natomiast do czasu wyjaśnienia pods-

tawy prawnej i faktycznej wniosku przed organem rentowym i zakończenia postępo-

wania administracyjnego wydaniem decyzji, zachodzi przeszkoda rozpoznania ich

przez sąd.

4

O niedopuszczalności drogi sądowej dla rozpoznania roszczeń zgłaszanych

po raz pierwszy przed sądem i nie rozpoznanych przez organ rentowy decyduje art.

2 § 3 KPC, a o orzeczeniu sądu w tym zakresie rozstrzyga art. 464 § 1 zdanie drugie

oraz art. 47710

§ 2 KPC; niedopuszczalność drogi sądowej nie powoduje więc odrzu-

cenia pozwu, lecz przekazanie sprawy do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych.

W konsekwencji, przy rozpoznaniu kasacji Sąd Najwyższy nie zajmował się -

istotnym tylko z punktu widzenia interesu w wytoczeniu powództwa o ustalenie - pro-

blemem, który z pozwanych podmiotów jest zobowiązany do świadczeń, albowiem

decyzja ZUS w tym zakresie będzie mogła być poddana kontroli Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który w postępowaniu toczącym się od po-

czątku i na zasadach procesu cywilnego rozstrzygnie samodzielnie o wszystkich

kwestiach związanych z prawem do świadczeń.

Postanowienie opiera się na przepisie art. 39312

KPC.

========================================