I PKN 557/99

Wyrok z dnia 27 marca 2000 r.

I PKN 557/99

Odmowa przyjęcia złożonej przez pracownika oferty rozwiązania umowy

o pracę na mocy porozumienia stron nie stanowi ciężkiego naruszenia przez

pracodawcę podstawowych obowiązków wobec pracownika (art. 55 § 11

KP).

Przewodniczący SSN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera,

Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2000 r. sprawy z powództwa

Jarosława U. przeciwko P. Przemysłowi Mięsnemu „A.-K.” S.A. w K. o ustalenie i za-

płatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 1 czerwca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 1 czerwca 1999 r. [...] oddalił

apelację Jarosława U. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Koszalinie z dnia

18 marca 1999 r. [...], oddalającego powództwo apelującego o zapłatę odszkodowa-

nia, odpraw pieniężnych i o sprostowanie świadectwa pracy oraz umarzającego pos-

tępowanie w pozostałej części.

Sąd ustalił, że Jarosław U. był zatrudniony w pozwanym P. Przemyśle Mięs-

nym „A.-K.” S.A. w K. od dnia 1 września 1986 r., ostatnio na stanowisku wytapiacza

tłuszczu. Strona pozwana przekazała kierownikom oraz mistrzom wydziałów i dzia-

łów do realizacji „plan maksymalnego zatrudnienia i funduszu płac, jaki będzie obo-

wiązywał od 01.01.1999 roku”. Według punktu 3 tego planu, pracownicy, którzy do

18 września 1998 r. zgłoszą zamiar rozwiązania umowy o pracę z dniem 1 paździer-

nika 1998 r. na zasadzie porozumienia stron oraz zrezygnują z prawa zatrudnienia w

Spółce po wyczerpaniu zasiłku dla bezrobotnych, otrzymają dodatkową odprawę w

2

wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia liczonego jak wynagrodzenie za urlop

wypoczynkowy. Punkt 4 zdanie 1 zawierał postanowienie, że każdy wniosek będzie

rozpatrywany indywidualnie przez Zarząd Spółki. W dniu 20 września 1998 r. Zarząd

skierował do adresatów planu pismo dotyczące „interpretacji ustaleń wynikających z

treści pisma”, informując, że każda kandydatura przed zwolnieniem będzie poddana

ocenie zespołu składającego się z kierownika działu organizacyjno – prawnego i

kadr, kierownika działu, mistrza działu oraz męża zaufania wyznaczonego przez

związek zawodowy, przy możliwości zmiany decyzji zespołu przez Zarząd. W dniu 10

września 1998 r. powód przekazał bezpośredniemu przełożonemu Januszowi K. pi-

smo skierowane do Zarządu Spółki zawierające oświadczenie o zamiarze rozwiąza-

nia umowy o pracę z dniem 1 października 1998 r. Pismo zostało przyjęte z adnota-

cją „zgodnie z otrzymanymi dyrektywami” i przekazane do działu kadr. Po rozpozna-

niu pisma Prezes Zarządu Lechosław C. zamieścił na nim uwagę, że nie wyraża

zgody na rozwiązanie z Jarosławem U. umowy o pracę na warunkach określonych w

„planie maksymalnego zatrudnienia”. Z treścią decyzji pracodawcy powód zapoznał

się w dniu 29 września 1998 r. Przełożony zapewnił go o możliwości dalszej pracy w

pozwanym przedsiębiorstwie, informując, że ewentualnie niestawienie się do pracy

będzie traktowane jako jej porzucenie. Jarosław U. nie stawiał się w pracy od 1 paź-

dziernika 1998 r., podejmując zatrudnienie u innego pracodawcy. W dniu 1 paździer-

nika 1998 r. złożył pismo z prośbą o dokonanie rozliczenia w związku z ustaniem

stosunku pracy na mocy porozumienia stron, a w dniu 6 października wystąpił o

wydanie świadectwa pracy, świadectwa ukończenia szkoły i polisy PZU. W dniu 13

października 1998 r. powód otrzymał pismo o rozwiązaniu umowy o pracę bez wy-

powiedzenia na podstawie art. 52 §1 pkt 1 KP.

W ocenie Sądu, nie ma podstaw do przyjęcia, że między stronami doszło do

rozwiązania umowy o pracę z przyczyn ekonomicznych na mocy porozumienia stron.

Decyzja o rozwiązaniu stosunku pracy nie została pozostawiona pracownikom.

Oferty rozwiązania umowy o pracę były rozpatrywane indywidualnie przez Zarząd

Spółki, który uwzględniał przy podejmowaniu decyzji możliwości dalszego zatrudnie-

nia wnioskodawców w zakładzie. Przyjęcie pisma przez przełożonego powoda nie

znaczyło zgody pracodawcy na rozwiązanie umowy o pracę na zasadach przewi-

dzianych w „planie”. Janusz K. nie miał uprawnień pracodawcy; zobowiązany był do

przekazania podań do kadr. Porozumienie co do rozwiązania umowy o pracę jest

zgodnym oświadczeniem woli jej stron. Wobec wyraźnej odmowy wyrażenia zgody

3

na propozycję powoda nie doszło, do uzgodnienia oświadczeń woli między nim i pra-

codawcą. Zawarcie przez powoda umowy o pracę z innym pracodawcą i nieuspra-

wiedliwiona nieobecność w pracy stanowiły przyczynę uzasadniającą rozwiązanie

umowy o pracę bez wypowiedzenia. Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że

umowa o pracę została rozwiązana w innym trybie. W szczególności niczym nie jest

usprawiedliwione twierdzenie jakoby pracodawca naruszył jakiekolwiek obowiązki

względem powoda.

Jarosław U. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy naru-

szenie prawa materialnego „ poprzez błędną interpretację i zastosowanie art. 30 k.p.,

art. 52 k.p. w zw. z art. 55, art. 45 i art. 48 k.p.” oraz „naruszenie przepisów dotyczą-

cych postępowania dowodowego poprzez naruszenie art. 235 i nast. k.p.c.”, wniósł o

„zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie na rzecz powoda

kosztów postępowania”. Zdaniem skarżącego, Sąd powinien był wobec niego zasto-

sować „co najmniej art. 30 § 1 pkt 3 k.p., tj. rozwiązanie umowy o pracę bez wypo-

wiedzenia przez oświadczenie pracownika”, „jeżeli nie rozwiązanie umowy o pracę z

art. 30 § 1 pkt 1 k.p., tj. na mocy porozumienia stron”. Korespondencja między stro-

nami wskazuje, że powód złożył stronie pozwanej oświadczenie woli o rozwiązaniu

umowy o pracę bez wypowiedzenia. Z jego pisma z dnia 6 października 1998 r. wy-

nika, że oświadczenie „o rozwiązaniu umowy o pracę, o wypowiedzeniu zostały zło-

żone pozwanemu pracodawcy z zachowaniem warunków art. 30 § 3 k.p.”. Rozwią-

zując umowę o pracę bez wypowiedzenia pracodawca „ dopuścił się ciężkiego naru-

szenia obowiązków wobec pracownika”, a Sąd mimo to „nie zastosował art. 45 i nast.

k.p.” Nadto, Sąd oddalił wniosek dowodowy powoda „ o wyjaśnienie jego sytuacji

materialnej” oraz pominął wynikający z gwarancji pracowniczych zakaz rozwiązywa-

nia z pracownikami stosunków pracy do dnia 31 grudnia 1998 r. Warunkiem do-

puszczalności rozwiązania umowy o pracę przed tą datą było zachowanie przez pra-

codawcę formy porozumienia stron z gwarancją wypłaty dodatkowej odprawy.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i „ obciąże-

nie powoda kosztami postępowania”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Jarosława U. jest oczywiście bezzasadna. Pełnomocnik skarżącego

zakwestionował ustalony przez Sąd sposób rozwiązania umowy o pracę, twierdząc,

4

że stosunek pracy między Jarosławem U. i pozwaną Spółką ustał albo przez poro-

zumienie stron, albo wskutek wypowiedzenia dokonanego przez powoda, albo bez

wypowiedzenia w rezultacie oświadczenia woli powoda. Porozumienie stron jest

zgodnym oświadczeniem ich woli skierowanym na rozwiązanie umowy o pracę. Do

jego zawarcia dochodzi albo w drodze przyjęcia oferty jednej ze stron przez stronę,

do której jest ona skierowana (lub wymiany ofert) albo poprzez rokowania (art. 66 –

70, 71 i 72 KC w związku z art. 300 KP). Oferta rozwiązania umowy o pracę na mocy

porozumienia stron z dniem 1 października 1998 r., zawarta w piśmie powoda z dnia

10 września 1998 r., nie została przyjęta przez pracodawcę, co jednoznacznie wy-

nika z jego pisma z dnia 29 września 1998 r. Nie mogło zatem dojść do rozwiązania

umowy o pracę na mocy porozumienia stron, wobec braku zgodnego ich zamiaru co

do zawarcia takiego porozumienia. Wypowiedzenie umowy o pracę przez pracowni-

ka jest jednostronnym oświadczeniem jego woli, wywołującym skutek prawny w po-

staci rozwiązania stosunku pracy po upływie okresu wypowiedzenia. Powód był za-

trudniony u strony pozwanej od 1 września 1985 r. Dla pracownika zatrudnionego u

pracodawcy co najmniej trzy lata okres wypowiedzenia wynosi trzy miesiące (art. 36

§ 1 pkt 3 KP). Gdyby więc nawet potraktować wniosek Jarosława U. o rozwiązanie

umowy o pracę na mocy porozumienia stron z dnia 10 września 1998 r. jako wypo-

wiedzenie, co wobec jasnej treści tego pisma nie jest zasadne, to stałoby się ono

skuteczne w dniu 31 grudnia 1998 r. Ewentualne zakwalifikowanie późniejszych pism

powoda adresowanych do strony pozwanej - z 1 i 6 października 1998 r.- jako

oświadczeń woli o wypowiedzeniu umowy o pracę powodowałoby przesunięcie daty

rozwiązania stosunku pracy na 31 stycznia 1999 r. W każdym przypadku powód

miałby obowiązek wykonywania pracy do dnia rozwiązania umowy o pracę. Przyję-

cie, że powód wypowiedział umowę o pracę nie zmieniłoby ani jego sytuacji faktycz-

nej, ani prawnej, gdyż rozwiązanie stosunku pracy i tak nastąpiłoby w dniu 13 paź-

dziernika 1998 r. (w okresie wypowiedzenia) na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP (z

powodu nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy od dnia 1 października 1998 r.).

Pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli praco-

dawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracow-

nika (art. 55 § 11

KP). Strona pozwana zaproponowała pracownikom umowne roz-

wiązanie stosunków pracy z prawem do dodatkowej odprawy, zastrzegając, że o za-

stosowaniu tych postanowień decydować będzie Zarząd Spółki dokonując indywi-

dualnej oceny ofert z punktu widzenia przede wszystkim dalszej przydatności i moż-

5

liwości zatrudnienia pracownika. Odmawiając przeto konkretnym pracownikom, któ-

rych odejście z pracy nie było konieczne, wyrażenia zgody na rozwiązanie umowy o

pracę na podstawie porozumienia stron, pracodawca nie naruszył żadnych wobec

nich obowiązków. Do takiej grupy pracowników należał powód. Poza wszystkim,

Sądy ustaliły, a ustalenie to nie zostało, wobec braku zarzutu naruszenia stosownych

przepisów o postępowaniu, skutecznie zakwestionowane przez skarżącego, że Jaro-

sław U. nie składał oświadczeń woli ani o wypowiedzeniu, ani o rozwiązaniu umowy

o pracę bez wypowiedzenia. Nie zgłaszając się do pracy bez usprawiedliwienia i po-

dejmując zatrudnienie u innego pracodawcy powód naruszył podstawowe obowiązki

pracownicze, co uzasadniało rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Obowiązki te naruszył w sposób ciężki, albowiem wiedział, że pracodawca nie wyra-

ził zgody na rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron, a nadto został

poinformowany przez bezpośredniego przełożonego o konsekwencjach absencji w

pracy od 1 października 1998 r. Składając oświadczenie woli o rozwiązaniu z po-

wodem umowy o pracę bez wypowiedzenia pracodawca nie naruszył przepisów for-

malnych. W tych okolicznościach Sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 52

§ 1 pkt 1 KP.

Zarzut uchybienia art. 45 i 48 KP nie został uzasadniony. Z petitum kasacji

wynika, że ich naruszenie nastąpiło „poprzez błędną interpretację i zastosowanie”.

Przepisy te nie były w sprawie w ogóle stosowane. Sąd nie dokonywał przeto także

ich wykładni. Zarzut jest zatem bezprzedmiotowy.

Okoliczności, które skarżący wskazuje jako istotne dla rozstrzygnięcia sprawy,

a których Sąd nie wyjaśnił dostatecznie oddalając jego wnioski dowodowe, nie mogły

mieć nie tylko istotnego, ale jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. Sytuacja mate-

rialna pracowników uwzględniana była jako kryterium pomocnicze przy doborze do

zwolnienia, a więc mogła mieć znaczenie tylko w odniesieniu do pracowników obję-

tych zwolnieniami. Powód do tej grupy pracowników nie należał, gdyż zwolnienie go

z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy nie było konieczne. Z kolei gwarancje

pracownicze ograniczające prawo pracodawcy do rozwiązywania z pracownikami

umów o pracę przed 31 grudnia 1998 r. nie miały w sprawie zastosowania, gdyż nie

obejmowały przypadków rozwiązania stosunku pracy z przyczyn zawinionych przez

pracownika. Fakt ten nie może budzić wątpliwości w kontekście stanowiska zajętego

przez będący stroną owych gwarancji związek zawodowy, reprezentujący interes

powoda w kwestii rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia.

6

Należy przy tym podnieść, że w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3931

pkt 2

KPC może być rozpatrywany jedynie zarzut naruszenia art. 235 KPC, albowiem inne

„przepisy dotyczące postępowania dowodowego”, a jest ich w Kodeksie postępowa-

nia cywilnego wiele, nie zostały wskazane. Zgodnie z powołanym przepisem postę-

powanie dowodowe odbywa się, co do zasady, przed sądem orzekającym. Tak było

w rozpoznawanej sprawie. Nie sprzeciwiał się temu charakter dowodów, a ich prze-

prowadzenie nie wiązało się ani z niedogodnościami, ani z niewspółmiernością

kosztów w stosunku do przedmiotu sporu, co mogłoby uzasadniać zlecenie przepro-

wadzenia dowodu przez sędziego wyznaczonego lub sąd wezwany.

Kierując się powyższymi motywami Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC, orzekł jak w sentencji.

========================================