II UKN 386/99

Wyrok z dnia 28 marca 2000 r.

II UKN 386/99

Czynności polegające na przemieszczaniu i układaniu w stosy drewna,

przy pomocy własnego środka transportu, bez nadzoru ze strony zamawiają-

cego i bez wymagania osobistego świadczenia pracy, nie mają charakteru

czynności przynoszących konkretny, indywidualny rezultat materialny i są rea-

lizowane w ramach starannego działania, a więc w ramach umowy zlecenia (art.

734 i następne KC), a nie umowy o dzieło (art. 627 KC).

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk,

Jerzy Kuźniar (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2000 r. sprawy z wniosku

Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Z. przeciw-

ko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o składki ubezpieczenio-

we, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z

dnia 4 lutego 1999 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację,

2. zasądził od wnioskodawcy Państwowego Gospodarstwa Leśnego-Lasy

Państwowe – Nadleśnictwo Z. na rzecz organu rentowego – Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziału w O. kwotę 2250 zł (dwa tysiące dwieście pięćdziesiąt) tytu-

łem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 4 lutego 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił

apelację Państwowego Gospodarstwa Leśnego, Lasy Państwowe – Nadleśnictwo Z.

od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z

dnia 8 października 1998 r. [...], oddalającego odwołanie tegoż Gospodarstwa od de-

cyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w O. wymierzającej składki na

ubezpieczenie społeczne za okres od marca 1995 r. do grudnia 1996 r.

2

W ocenie Sądu drugiej instancji, trafnie przyjęto, że umowy zawieranie przez

Gospodarstwo, a dotyczące zrywki drewna, miały charakter umów zlecenia (umów o

świadczenie usług), nie zaś umów o dzieło, co uzasadnia wymierzenie właściwych

składek na ubezpieczenie społeczne. Podstawa wymiaru składek – według Sądu –

również została określona prawidłowo, bowiem w pojęciu dochodu, o którym mowa w

§ 22 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wy-

sokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do

ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia

społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68 poz. 330 ze zm.), mieszczą się

także koszty uzyskania przychodu „w rozumieniu prawa podatkowego”.

Powyższy wyrok zaskarżyło kasacją Nadleśnictwo Z. – statio fisc Skarbu Pań-

stwa – i zarzucając naruszenie prawa materialnego „przez błędną wykładnię i nie-

właściwe zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego dot. umów zlecenia i umów o

dzieło” oraz naruszenie przepisów postępowania „przez odmowę przeprowadzenia

zawnioskowanego przez wnoszącego kasację dowodu z opinii biegłego”, wniosło o

uchylenie „zaskarżonych wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Opolu” lub też o ich zmianę i wydanie orzeczenia co do

istoty sprawy. W uzasadnieniu kasacji skarżący odniósł się do charakterystyki umów

o dzieło – art. 627 KC – przeprowadzonej przez Sąd Apelacyjny (w zestawieniu z

charakterystyką umów zlecenia), wskazując, że umowy zawierane z rolnikami pod-

legającymi ubezpieczeniu rolniczemu przez Nadleśnictwo w przedmiocie zrywki i

wywozu drewna z lasu, były umowami o dzieło, nie zaś umowami zlecenia.

W odpowiedzi na kasację, organ rentowy wniósł o jej odrzucenie jako niedo-

puszczalnej (przedmiotem sprawy było ustalenie prawidłowości określenia podstawy

wymiaru składek) – art. 393 pkt 5 KPC – lub oddalenie, jako pozbawionej usprawied-

liwionej podstawy.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 393 § 1 pkt 5 KPC kasacja jest

przedmiotowo wyłączona w sprawach o określenie podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenie społeczne, pojęcie to zaś nie budzi wątpliwości prawnych na tle prze-

pisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r., określającego mię-

dzy innymi, wysokość i podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pra-

3

cowników, a także osób wykonujących prace na podstawie umowy agencyjnej lub

umowy zlecenia, wskazując szczegółowo jakie dochody nie stanowią podstawy wy-

miaru składek na ubezpieczenie społeczne, a także stanowi taką podstawę w przy-

padku osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlece-

nia.

W sprawie, której przedmiotem jest określenie podstawy wymiaru składek

(zbadanie jakie dochody wpływają na wysokość składki) – kasacja nie przysługuje.

Nie oznacza to jednak wyłączenia kasacji w sprawach, których przedmiotem jest ob-

jęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego odpowiedniego rodzaju. Jeżeli

przedmiotem sprawy jest kwalifikacja prawna wykonywanych czynności (ocena czy

czynności te wykonywane są na podstawie umowy zlecenia, umowy o pracę, czy

umowy o dzieło), czego pochodną jest ustalenie obowiązku uiszczenia odpowiednich

składek ubezpieczeniowych, kasacja jest przedmiotowo dopuszczalna (tak też w po-

stanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 1999 r., II UZ 69/99 jeszcze niepubli-

kowanym). Z tych przyczyn wniosek o odrzucenie kasacji zawarty w odpowiedzi

organu rentowego na ten środek prawny nie jest uzasadniony.

Przechodząc do kasacji, również wstępnie trzeba wskazać, że Sąd Najwyższy

rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 39311

KPC), jest więc związany wskaza-

nymi podstawami i kierunkiem wniosków. W sytuacji więc gdy kasacja nie zarzuca

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy (art. 3931

pkt 2 KPC), lub też gdy zarzut taki jest nieuzasadniony,

Sąd Najwyższy jest związany stanem faktycznym stanowiącym podstawę wydania

zaskarżonego wyroku (art. 39315

KPC).

W rozpoznawanej sprawie jedyną podstawą kasacji, poddającą się ocenie,

jest zarzucane naruszenie prawa materialnego – art. 627 KC, poprzez przypisanie

czynnościom polegającym na zrywce drewna, cech umowy zlecenia (umowy o

świadczenie usług), nie zaś umowy o dzieło. Pozostałe przepisy przytoczone w uza-

sadnieniu kasacji, miały wspierać zarzut niewłaściwego zastosowania tego przepisu

(art. 637, 638 KC). Kasacja nie zawiera natomiast sprecyzowanego zarzutu narusze-

nia przepisów prawa procesowego, co oznacza, że wiążący jest stan faktyczny sta-

nowiący podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Te ustalenia faktyczne, to okreś-

lenie przez Sąd sposobu wykonywania zadań przy dokończeniu zrywki drewna, jego

przemieszczaniu do oznakowanych miejsc i układaniu w pryzmy, przy posługiwaniu

się własnymi środkami transportu, bez nadzoru ze strony Nadleśnictwa (brak list

4

obecności), nie określenie przez zamawiającego sposobu wykonywania pracy i bez

wymagania osobistego świadczenia przez zrywkarza. Przytoczone cechy dały pods-

tawę do kwalifikowania zawartych ustnie umów jako umów zlecenia, nie zaś umów o

dzieło.

Według art. 627 KC przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowią-

zuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodze-

nia. Wobec tej definicji trafnie Sąd wskazał, że dzieło może mieć charakter mate-

rialny lub niematerialny, musi mieć indywidualny charakter i odpowiadać osobistym

potrzebom zamawiającego. Umowa taka jest bez wątpienia umową rezultatu, co od-

różnia ją od umowy zlecenia (art. 734 i następne KC) oraz od umowy o świadczenie

usług (art. 750 KC). Czynności polegające na przemieszczaniu i układaniu w stosy

drewna nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat,

podlegający ocenie i ewentualnej odpowiedzialności za wady (art. 637 KC – upraw-

nienia z tytułu rękojmi), były one w istocie realizowane w ramach umów starannego

działania, mających charakter umów zlecenia (umów o świadczenie usług). Rodziło

to obowiązek ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy z dnia 19 grudnia

1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, Nr 65, poz.

339 ze zm.), co trafnie przyjął Sąd Apelacyjny.

Z tych wszystkich względów, gdy wskazana podstawa kasacji nie została wy-

kazana, należało orzec o jej oddaleniu po myśli art. 39312

KPC. O kosztach orzeczo-

no po myśli art. 98 KPC uwzględniając taryfowe wynagrodzenie pełnomocnika strony

pozwanej (radcy prawnego).

========================================