II UKN 460/99

Wyrok z dnia 31 marca 2000 r.

II UKN 460/99

Sprawa o sprostowanie protokołu powypadkowego funkcjonariusza

Służby Więziennej nie należy do drogi sądowej przed sądem pracy.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2000 r. sprawy z powództwa

Marka M. przeciwko Zakładowi Śledczemu w B. o sprostowanie treści protokołu po-

wypadkowego, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 27 maja 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy w Białymstoku z dnia 7 lutego 1999 r. [...] i przekazał sprawę do ponow-

nego rozpoznania temu Sądowi Rejonowemu, pozostawiając mu orzeczenie o kosz-

tach postępowania.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-

kiem z dnia 27 maja 1999 r. oddalił apelację powoda Marka M. od wyroku Sądu Re-

jonowego-Sądu Pracy w Białymstoku z dnia 9 lutego 1999 r. [...], oddalającego jego

powództwo przeciwko Aresztowi Śledczemu w B. o sprostowanie protokołu powy-

padkowego. W sprawie tej ustalono, że Wydział Kadr Centralnego Zarządu Służby

Więziennej w W. oraz organizacja związkowa przy Centralnym Ośrodku Służby Wię-

ziennej w K. zorganizowali w dniach 21-23 lutego 1997 r. mistrzostwa Służby Wię-

ziennej w badmintonie. Udział w tych zawodach sportowych zgłosił powód będący

funkcjonariuszem Aresztu Śledczego w B. W czasie rozgrywania meczu w dniu 21

lutego 1998 r. powód doznał zerwania ścięgna Achillesa lewej nogi. Komisja powy-

padkowa uznała to zdarzenie za wypadek pozostający w związku z pełnieniem

służby i powodowi przyznano jednorazowe odszkodowanie w kwocie 2.948,40 zł na

2

mocy decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia 20 listopada 1997 r. Następ-

nie jednak postanowieniem Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 9 lute-

go 1998 r. uchylono, jako niezgodny z prawem, protokół powypadkowy z dnia 7

kwietnia 1998 r, a w dniu 19 lutego 1998 r. komisja powypadkowa nie uznała tego

zdarzenia za wypadek pozostający w związku z pełnieniem służby. Na tle takich

ustaleń Sąd drugiej instancji przyjął, że udział powoda w rekreacyjnych zawodach

sportowych miał charakter dobrowolny, przeto nie można doszukać się związku tych

czynności sportowych ze służbą, bądź w interesie służby, nawet bez polecenia

przełożonych, w ujęciu art. 67 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej

(Dz.U. Nr 61, poz. 283 ze zm.) w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 grud-

nia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków przy pracy i cho-

rób pozostających w związku z pełnieniem służby w Milicji Obywatelskiej (Dz.U. Nr

53, poz. 345 ze zm.). Sąd ten uznał, że podczas tych zawodów sportowych powód

nie wykonywał obowiązków służbowych ani poleceń przełożonych. Nie były to rów-

nież działania podjęte w interesie służby, za jakie można uznać zachowania funkcjo-

nariusza podjęte nawet bez polecenia w czasie wolnym od służby, jeżeli należały one

do obowiązków służbowych i wynikały z istoty pełnionej przez niego funkcji. Udział

powoda w zawodach badmintonowych nie należał do jego obowiązków służbowych

jako funkcjonariusza Służby Więziennej, a tym bardziej radcy prawnego, który w ten

sposób sprawdzałby lub doskonalił swoje umiejętności w interesie służby więziennej.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu naruszenia praw nabytych do jednorazowego

odszkodowania, którego powód nie otrzymał, ponieważ decyzja w tym zakresie zos-

tała uznana za nieważną.

W kasacji powód podniósł zarzut naruszenia: 1) art. 2 Konstytucji Rzeczypo-

spolitej Polskiej przez nieuwzględnienie, że protokół powypadkowy, o którego zmianę

wnosił, godził w zasadę ochrony praw nabytych do jednorazowego odszkodowania

przyznanego mu decyzją z dnia 20 listopada 1997 r. Decyzja z dnia 8 października

1998 r. stwierdzająca nieważność decyzji przyznającej powodowi odszkodowanie

stanowi przedmiot toczącego się przed Sądem Okręgowym w Białymstoku odręb-

nego postępowania w sprawie [...], tym samym oddalenie tego zarzutu było niedo-

puszczalne, a co najmniej przedwczesne. 2) art. 67 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r.

o Służbie Więziennej oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odsz-

kodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku z

pełnieniem służby w Milicji Obywatelskiej – przez błędną wykładnię pojęcia wypadku

3

związanego ze służbą, 3) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik

sprawy (art. 393 KPC) - przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodo-

wego i niewyjaśnienie okoliczności delegowania go na zawody sportowe, uwzględ-

niające jego powinności służbowe, z których wynika dbałość o rozwój fizyczny, jaka

jest jednym z podstawowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego każdego

funkcjonariusza Służby Więziennej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, bierze jednak pod uwagę nieważność postępowania, która wystąpiła przy roz-

poznaniu sprawy sprostowania protokołu powypadkowego funkcjonariusza Służby

Więziennej przez sądy pracy, co spowodowało wyrokowanie przez sąd rejonowy-sąd

pracy w sprawie, w której jest właściwy sąd okręgowy bez względu na wartość

przedmiotu sporu (art. 379 pkt 6 KPC). Nie może podlegać kwestii, że mianowanie

na stanowisko funkcjonariusza Służby Więziennej, jakie niespornie zajmuje powód,

będący radcą prawnym u strony pozwanej, nie rodzi stosunku pracy, lecz odrębny

stosunek służbowy, który wyłącza spory funkcjonariuszy tej służby spod kompetencji

sądów pracy. Odrębności te wynikają w szczególności z przepisów ustawy z dnia 26

kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 61, poz. 283 ze zm.), z których warto

przytoczyć chociażby regulacje określające tę służbę jako umundurowaną i uzbrojo-

ną formację apolityczną (art. 1 ust. 2 ustawy), w której funkcjonariusze pozostają w

szczególnych stosunkach służbowych (rozdział 3 ustawy). W ramach stosunku służ-

bowego funkcjonariusz wykonuje rozkazy lub polecenia służbowe (art. 58 ustawy),

natomiast od decyzji w tzw. sprawach osobowych ze stosunku służbowego służy od-

wołanie do odpowiedniego wyższego przełożonego na zasadach i w terminach okre-

ślonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 31 ust. 4 ustawy). Te

wskazane przykładowo sygnalizacje normatywne powodują, że w stosunkach służ-

bowych funkcjonariuszy Służby Więziennej dominują elementy administracyjno-

prawnego podporządkowania, co powoduje, że swoje obowiązki służbowe realizują

oni w stosunkach służbowych typu administracyjnoprawnego, albowiem nie mają oni

statusu prawnego pracowników w rozumieniu art. 2 KP, którzy wykonują pracę w

ramach zobowiązaniowych reguł pracowniczego zatrudnienia (art. 11 i 22 § 1 KP). W

konsekwencji funkcjonariuszom tych służb mogłoby przysługiwać prawo do pra-

4

cowniczej (cywilnej) drogi sądowej tylko w razie szczególnego ustawowego odesła-

nia do takiego trybu postępowania.

Tymczasem pragmatyka służbowa funkcjonariuszy Służby Więziennej kreuje

jednoznacznie administracyjnoprawny tryb odwołania od decyzji w sprawach osobo-

wych, które obejmują realizację wynikających z treści tego stosunku służbowego

uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy (art. 31 ustawy), w tym przewidziane w roz-

dziale 5 ustawy - Obowiązki i prawa funkcjonariuszy - prawo do odszkodowania,

przysługującego funkcjonariuszowi, który w związku ze służbą doznał uszczerbku na

zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu (art. 67 ustawy). Wprawdzie Minister Sprawied-

liwości w § 7 ust. 5 zarządzenia z dnia 1 października 1997 r. w sprawie ustalania

okoliczności i przyczyn wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby

przez funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.Urz. Ministerstwa Sprawiedliwości Nr 5,

poz. 51) wskazał na prawo wniesienia przez funkcjonariusza lub członków jego ro-

dziny powództwa o zmianę treści protokołu powypadkowego do właściwego sądu

rejonowego-sądu pracy, jednakże - w ocenie Sądu Najwyższego - nastąpiło to z

oczywistym przekroczeniem granic delegacji ustawowej z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia

16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób

pozostających w związku ze służbą w Milicji Obywatelskiej (Dz.U. Nr 53, poz. 345 ze

zm.), w związku z art. 139 ustawy z 26 kwietnia 1996 r., zawierającej wyłącznie upo-

ważnienie do określenia trybu ustalania okoliczności i przyczyn wypadków, co nie

obejmuje kompetencji do wskazania trybu rozstrzygania sporów w tym zakresie. Sta-

nowisko takie koresponduje z regulacją zawartą w art. 476 § 1 pkt 2 KPC, który przez

sprawy w zakresu prawa pracy uznaje tylko te roszczenia z innych stosunków

prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów (rangi ustawowej) stosuje się

przepisy prawa pracy, co nie może polegać na ogólnym odesłaniu w zarządzeniu

Ministra Sprawiedliwości do pracowniczej drogi sądowej i to bez wskazania jakich-

kolwiek przepisów prawa pracy.

Sąd Najwyższy uznał, że sprawy osobowe funkcjonariuszy Służby Więziennej

nie poddają się kwalifikacji procesowej jako sprawy cywilne z zakresu prawa pracy w

rozumieniu art. 1 w związku z art. 476 § 1 KPC, a funkcjonariusze nie mają proceso-

wego statusu prawnego pracowników według art. 476 § 5 pkt 1 KPC. Natomiast

ustawowe odesłanie zawarte w art. 67 ustawy, przewidujące, że funkcjonariusz, który

w związku ze służbą doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu,

otrzymuje odszkodowanie, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o odszkodo-

5

waniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze

służbą w Policji, nadaje sporom o to świadczenie charakter sprawy cywilnej z zakre-

su ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z 16 grudnia 1972 r. od

decyzji właściwych przełożonych w sprawie takiego odszkodowania (art. 31 ust. 1 i 4

z 26 kwietnia 1996 r.) przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu

według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego oraz w

terminie przewidzianym w art. 4779

§ 1 tego Kodeksu. Z tym szczególnym odesła-

niem do cywilnej drogi sądowej koresponduje procesowe określenie sprawy odwoła-

nia od decyzji w sprawie odszkodowań przysługujących w razie wypadków i chorób

pozostających w związku ze Służbą Więzienną jako sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych (art. 476 § 2 pkt 5 KPC), w której funkcjonariusz tej Służby legitymuje

się procesowym statusem prawnym ubezpieczonego w rozumieniu art. 476 § 5 pkt 2

lit. d KPC.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy stwierdził nieważność postępo-

wania przed sądami pracy w sprawie o sprostowanie treści protokołu powypadkowe-

go funkcjonariusza Służby Więziennej i na podstawie art. 39311

w związku z art.

39313

KPC orzekł kasatoryjnie, pozostawiając Sądowi pierwszej instancji, przy roz-

ważeniu sygnalizowanego w kasacji zawisłego postępowania w przedmiocie „nie-

ważności decyzji przyznającej powodowi odszkodowanie” przed Sądem Okręgowym

w Białymstoku [...], nadanie sprawie dalszego biegu procesowego w trybie art. 200

KPC, bądź art. 464 KPC, oraz orzeczenie o kosztach postępowania.

========================================