II UKN 481/99

Wyrok z dnia 7 kwietnia 2000 r.

II UKN 481/99

Prawo do pobierania renty rodzinnej nie ulega przedłużeniu na podsta-

wie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w razie powtarzania

ostatniego roku studiów.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2000 r. sprawy z wniosku

Bartłomieja S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o

rentę rodzinną, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Krakowie z dnia 20 kwietnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwo-

kackiej Janiny M.-Z. w K. kwotę 100 zł tytułem kosztów nie opłaconej pomocy praw-

nej udzielonej z urzędu.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z dnia 20 kwietnia 1999 r. oddalił apelację wnioskodawcy Bartłomieja S. od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 26

marca 1998 r. [...], oddalającego odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rento-

wego wstrzymujących mu dalszą wypłatę renty rodzinnej od dnia 17 października

1997 r., wobec ukończenia przezeń 25 lat życia. W sprawie tej ustalono, że wniosko-

dawca w dniu 3 stycznia 1997 r. ukończył 25 lat życia, będąc na V roku studiów na

Wydziale Architektury, na którym obowiązuje 5 letni cykl studiów. W okresie od 3

marca do 23 kwietnia 1997 r. wnioskodawca przebywał na zwolnieniu lekarskim, ale

nie został mu udzielony z tego powodu urlop dziekański w roku akademickim

1996/97. Z karty urlopowej z dnia 1 października 1997 r. wystawionej przez Dzieka-

2

nat Wydziału Architektury Politechniki K. wynikało bowiem, że urlop „chorobowy” zo-

stał udzielony wnioskodawcy od 1 października 1997 r.

Na tle takich ustaleń Sąd Apelacyjny uznał, że w roku akademickim 1996/97 w

czasie studiów na ostatnim roku wnioskodawca nie korzystał z przerwy w studiowa-

niu spowodowanej chorobą, przeto nie zachodził w jego przypadku przewidziany w

art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracow-

ników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) wyjątek od zasady przysługiwania

renty rodzinnej nie dłużej niż do ukończenia 25 lat życia (art. 39 ust. 2 tej ustawy),

który pozwalałby na przedłużenie wnioskodawcy prawa do renty rodzinnej do zakoń-

czenia ostatniego roku studiów w następnym roku akademickim 1997/98. Równocze-

śnie Sąd ten przyjął, że sądy nie są uprawnione do oceny, czy okres zwolnienia le-

karskiego, z którego wnioskodawca korzystał w czasie nauki na V roku studiów sta-

nowił usprawiedliwioną przerwę w ich kontynuowaniu, ponieważ w kwestii studenc-

kich urlopów zdrowotnych obowiązuje szczególny tryb ich udzielania, określony w

zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 21 marca 1991 r. w sprawie

udzielania świadczeń zapobiegawczo-leczniczych studentom i członkom ich rodzin

oraz orzekania o niezdolności studentów do uczestniczenia w zajęciach i konieczno-

ści udzielania studentom urlopu ze względu na stan zdrowia (M.P. Nr 15, poz. 99).

W kasacji od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił Sądowi Apelacyj-

nemu naruszenie art. 39 ust. 2 ustawy o z.e.p. – przez błędne przyjęcie, że w jego

studiach nie wystąpiła przerwa spowodowana chorobą, z której wynikła jego niezdol-

ność do uczestniczenia w przewidzianych programem studiów wykładach, ćwicze-

niach oraz w wykonywaniu programowych prac projektowych w okresie od 3 marca

do 23 kwietnia 1997 r., co spowodowało udzielenie mu dziekańskiego urlopu zdro-

wotnego od dnia 1 października 1997 r., który zgodnie z zarządzeniem Ministra

Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 21 marca 1991 r. stanowił usprawiedliwioną prze-

rwę w studiowaniu. Zdaniem skarżącego przepis art. 39 ust. 2 ustawy o z.e.p. ma

służyć przedłużeniu ochrony ubezpieczeniowej osób kończących studia wyższe,

które z przyczyn niezawinionych nie mogły zakończyć nauki przed ukończeniem 25

roku życia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

3

sacji, które wytyczają wskazane przez skarżącego zarzuty oraz ich uzasadnienie.

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego, co

według ugruntowanej judykatury Sądu Najwyższego powoduje związanie miarodaj-

nymi ustaleniami faktycznymi, jakie przyjął Sąd drugiej instancji za podstawę wyro-

kowania (por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS 1997 nr 22,

poz. 436). Podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia prawa materialnego do-

tyczył w istocie rzeczy błędnej wykładni art. 39 ust. 2 ustawy o z.e.p., a nie - wobec

braku proceduralnych zarzutów kasacyjnych - „błędnego przyjęcia, że powód nie ko-

rzystał z przerwy w studiach spowodowanej chorobą, która uzasadniałaby stosowa-

nie normy z art. 39 ust. 2”. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do

rozstrzygnięcia, czy wnioskodawcy, który ukończył 25 lat życia będąc na ostatnim

roku studiów w roku akademickim 1996/1997, przysługuje prawo do dalszego pobie-

rania renty rodzinnej w przypadku powtarzania ze względów zdrowotnych piątego

roku studiów w następnym roku akademickim 1997/98. Zgodnie z treścią art. 39 ust.

1 pkt 2 ustawy o z.e.p. - dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposo-

bione mają prawo do renty rodzinnej do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekro-

czyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia. Z reguły tej wyni-

ka, że bez względu na rodzaj szkoły, do której uczęszcza uprawniony, ukończenie

przezeń 25 lat życia powoduje ustanie prawa do renty rodzinnej, chociażby do osiąg-

nięcia tego wieku nie zakończył on procesu zdobywania wykształcenia. Przyjmuje

się, że z ukończeniem tej granicy wiekowej prawo to ustaje, bez względu na okres,

jaki pozostał do zakończenia nauki w szkole, jeżeli jest ona kontynuowana w szkole

innego typu niż szkoła wyższa. W odniesieniu do studiów w szkole wyższej ustawo-

dawca przewidział jedyny wyjątek, wyrażony w regulacji zawartej w art. 39 ust. 2

ustawy o z.e.p., który stanowił, iż jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia będąc na

ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do

zakończenia tego roku studiów. Ta szczególna regulacja normatywna nie poddaje się

wykładni rozszerzającej i oznacza prawo do przedłużonej ochrony ubezpieczeniowej

do zakończenia tego konkretnego (ostatniego) roku studiów, na którym uprawniony

ukończył 25 lat życia, a nie do ukończenia studiów wyższych bez względu na wiek,

skoro okres przedłużenia nie został wyznaczony przez wskazanie innej granicy wie-

kowej, niż ukończenie 25 lat życia. Innymi słowy, warunkiem przedłużenia ochrony

ubezpieczeniowej jest ukończenie przez uprawnionego 25 lat życia na ostatnim roku

studiów, a termin końcowy tej ochrony wyznacza data zakończenia tego konkretnego

4

(także przedłużonego decyzją uprawnionego organu) roku akademickiego studiów w

szkole wyższej.

W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji prawidłowo zatem rozważał,

czy wnioskodawca korzystał z „chorobowego” urlopu dziekańskiego w roku akade-

mickim, w którym ukończył 25 lat życia. Gdyby z karty urlopowej wynikało, że wnios-

kodawcy z przyczyn zdrowotnych przedłużono prawo studiowania w tym roku stu-

diów, w którym ukończył 25 lat życia, to korzystałby on z przedłużonej ochrony ubez-

pieczeniowej do ukończenia tego roku studiów. Jeżeli jednak - według wiążących

Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych - wnioskodawca korzystał ze zdrowotnego

urlopu dziekańskiego w kolejnym roku akademickim, w którym powtarzał ostatni rok

studiów, to nie nabył na warunkach określonych w art. 39 ust. 2 ustawy o z.e.p.

prawa do przedłużonej ochrony ubezpieczeniowej, które przysługuje do zakończenia

tylko tego ostatniego roku studiów, w czasie którego osiągnął on 25 lat życia.

Powyższe rozważania uzasadniały wyrażenie poglądu, że przedłużenie prawa

do renty rodzinnej dziecku, które osiągnęło 25 lat życia będąc na ostatnim roku stu-

diów, jakie uprawniony nabywa ex lege do daty zakończenia tego roku studiów (art.

39 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

i ich rodzin - Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm., aktualnie art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych -

Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) nie przysługuje w razie powtarzania ostatniego roku

studiów. Dlatego Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312

KPC, orze-

kając o kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawcy z urzędu

zgodnie § 15 ust. 4 pkt 1 w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za

czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.).

========================================