III RN 148/99

Wyrok z dnia 6 kwietnia 2000 r.

III RN 148/99

Właściwość miejscowa organów gmin w zakresie zadań i kompetencji

przekazanych im na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. o

zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług

publicznych (Dz.U. Nr 141, poz. 692 ze zm. - obecnie jednolity tekst: Dz.U. z

1997 r. Nr 36, poz. 224 ze zm.) obejmowała wyłącznie obszar danej gminy, na-

tomiast w stosunku do pozostałych obszarów zadania te i odpowiadające im

kompetencje pozostawały nadal w zakresie właściwości miejscowej odpowied-

nich rejonowych organów rządowej administracji ogólnej (art. 4 ust. 3 tej

ustawy).

Przewodniczący: SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Walerian Sanetra,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2000 r. sprawy ze skargi

Heleny W., Teresy S., Bernarda B. i Stanisława B. jako następców prawnych Anny B.

na decyzję Wojewody K. z dnia 25 marca 1996 r. [...] w przedmiocie odmowy nada-

nia własności nieruchomości rolnej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-

Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 20 stycznia 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Naczelnemu Sądowi Admi-

nistracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Anna B. pismem z dnia 24 kwietnia 1995 r. zwróciła się do Kierownika Urzędu

Rejonowego w K. z wnioskiem o uznanie, iż jej mąż - Adolf B. stał się właścicielem

działki o powierzchni 0,75 ha położonej w miejscowości Ś. (dawniej Z.) w gminie B. i

figurującej w ewidencji gruntów prowadzonej przez Urząd Rejonowy w K. jako

działka nr 1 w obrębie 81 Ś. W tym celu przedstawiła ona równocześnie kserokopie

2

stosownych dokumentów, a w szczególności: a) sporządzony w dniu 26 lipca 1946 r.

w miejscowości K. (pow. K.) protokół zajęcia gospodarstwa poniemieckiego, z któ-

rego wynika, że na mocy zarządzenia Powiatowego Urzędu Ziemskiego Adolf B. z F.

(woj. w.) objął gospodarstwo rolne o pow. 5 ha po Niemcu – S.G. we wsi Z.; b) wys-

tawione przez Ministerstwo Administracji Publicznej – Państwowy Urząd Repatriacyj-

ny Powiatowego Oddziału w K. zaświadczenie z dnia 20 grudnia 1946 r. potwier-

dzające fakt powierzenia Adolfowi B. tymczasowego zarządu gospodarstwa rolnego

o pow. 5 ha we wsi Z. po Niemcu S.G.; oraz c) wystawioną w dniu 16 lutego 1951 r.

przez sołtysa gminy K. kartę osobową Anny B., z której wynika, że w chwili wybuchu

II wojny światowej oraz w czasie okupacji przebywała ona w miejscowości F. – gmina

M. powiat P. w województwie w. i stamtąd przybyła ona do miejscowości Z. w gminie

K. powiat K. Ponadto z wyjaśnień Anny B. wynika, że w 1949 r. 4,25 ha (z powyż-

szego 5-ha gospodarstwa) przeznaczono pod zalesienie, a w 1954 r. – po śmierci

męża Adolfa B. – przejęła ona i nadal prowadziła pozostałą część gospodarstwa –

tzn. 0,75 ha, które jeszcze w 1950 r. zostało wykupione przez jej rodzinę od Urzędu

Gminy K. Z treści wniosku wynikało, że Anna B. ubiegała się o stwierdzenie, że jej

mąż – Adolf B. stał się właścicielem owego gospodarstwa jeszcze na podstawie

przepisów dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności

osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46,

poz. 340 – powoływanego nadal jako: dekret z 1951 r.). Kierownik Urzędu Rejono-

wego w K. decyzją z dnia 23 listopada 1995 r., wydaną na podstawie art. 5 dekretu z

1951 r., stwierdził „brak podstaw do uznania własności” Adolfa B. w stosunku do wy-

mienionego gruntu. W tej sytuacji, w dniu 7 grudnia 1995 r. Anna B. zwróciła się do

Urzędu Rejonowego w K. z wnioskiem o nadanie jej prawa własności na wymienio-

nym gruncie „na zasadach aktualnie obowiązujących przepisów art. 2, 3, 5, 6 i art. 10

dekretu z dnia 6 września 1951 r. (Dz.U. RP Nr 46, poz. 340)”. Wniosek ten potrak-

towany został jako odwołanie od poprzednio wydanej decyzji odmownej z dnia 23

listopada 1995 r. i pismem z dnia 14 grudnia 1995 r. przekazany został do załatwie-

nia do Urzędu Wojewódzkiego w K. Tymczasem w dniu 9 stycznia 1996 r. sporzą-

dzona została i dołączona do akt sprawy nie podpisana „Notatka służbowa” o nastę-

pującej treści: „B. Bernard oświadczył, że wniosek Pani Anny B. (data wpływu do

Rejonowego Urzędu w K. 7.12.1995 r.) nie jest odwołaniem od decyzji KUR w K. z

dn. 23.11.1995 r. [...], lecz nowym wnioskiem o nadanie prawa własności gospodars-

twa w obrębie Ś. (dawne Z.)”. Następnie, Kierownik Urzędu Rejonowego w K. decy-

3

zją z dnia 22 stycznia 1996 r., wydaną na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 dekretu z

dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Zachodnich

i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm. – powoływany

nadal jako: dekret z 1946 r.) w związku z art. 5 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 17 maja

1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych po-

między organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 ze zm. – powoływanej nadal jako: ustawa o podziale

zadań i kompetencji), stwierdził „brak prawnych podstaw do nadania działki” i równo-

cześnie wyjaśnił, dlaczego w założonej w 1964 r. ewidencji gruntów obrębu Z. jako

właściciel spornej nieruchomości gruntowej figuruje Skarb Państwa. W wyniku od-

wołania od tej decyzji, Wojewoda K. decyzją z dnia 25 marca 1996 r. utrzymał ją w

mocy, stwierdzając, że wniosek Anny B. nie mógł zostać uwzględniony także z przy-

czyn określonych w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o uporządkowaniu

niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolne-

go (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348 – powoływanej nadal jako: ustawa

o uporządkowaniu niektórych spraw). W wyniku skargi na powyższą decyzję Woje-

wody K., Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyro-

kiem z dnia 20 stycznia 1999 r. [...] stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Woje-

wody K. z dnia 25 marca 1996 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu

Rejonowego w K. z dnia 22 stycznia 1996 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd

stwierdził, że przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy doszło do naruszenia przepisów

o właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 156 § 1 pkt 1 KPA), bowiem decyzja Kie-

rownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia 22 stycznia 1996 r. została wydana z naru-

szeniem art. 4 ust. 1 w związku z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. o

zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług publicz-

nych (Dz.U. Nr 141, poz. 692 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o zmianie

zakresu działania niektórych miast), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1996 r. i

w której załączniku pod poz. 19 wymieniono także K. Oznacza to, w opinii Naczel-

nego Sądu Administracyjnego, że organem pierwszej instancji właściwym do wyda-

nia decyzji w niniejszej sprawie był Prezydent miasta K.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego [...] wniósł rewizję nadzwyczajną od po-

wyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w

Szczecinie z dnia 20 stycznia 1999 r. [...], zarzucając rażące naruszenie: po pierwsze

– art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym

4

(Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm. – powoływanej nadal jako: ustawa o NSA) w związku z

art. 156 § 1 pkt 1 KPA, wobec braku podstaw do zastosowania tego przepisu; po

drugie – art. 21 § 1 pkt 1 KPA w związku z § 1 ust. 17 pkt 4 rozporządzenia Ministra

– Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia

siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych (Dz.U. Nr 54, poz. 316

– powoływanego nadal jako: rozporządzenie w sprawie określenia siedzib), wobec

ustalenia, że Kierownik Urzędu Rejonowego w K. z dniem 31 grudnia 1995 r. przestał

być organem właściwym do wydania w pierwszej instancji decyzji, która w niniejszej

sprawie została utrzymana w mocy decyzją Wojewody K, następnie zaskarżoną do

Naczelnego Sądu Administracyjnego; po trzecie – art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie

zakresu działania, wobec wadliwego przyjęcia, że z dniem 31 grudnia 1995 r.

właściwe terenowe organy administracji rządowej utraciły kompetencje w sprawach

dotyczących nieruchomości położonych poza granicami administracyjnymi miast

wymienionych w załączniku do tej ustawy; po czwarte – art. 51 w związku z art. 22

ust. 3 ustawy o NSA oraz art. 156 § 1 pkt 2 i ewentualnie pkt 3 KPA, a to wobec nie-

rozważenia relacji pomiędzy wnioskami Anny B. zawartymi w piśmie z dnia 24 kwiet-

nia 1995 r. oraz w piśmie z dnia 7 grudnia 1995 r. i wydania przez Urząd Rejonowy w

K. decyzji z dnia 23 listopada 1995 r. o braku podstaw do uznania, iż Adolf B. stał się

właścicielem spornego gospodarstwa rolnego, a także wobec nieustalenia rzeczywis-

tego znaczenia kolejnych wniosków Anny B. w kwestii uregulowania stanu prawnego

nieruchomości rolnej pozostającej w posiadaniu jej rodziny po repatriacji z terenów

wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej na teren Ziem Odzyskanych. W konsekwencji,

w rewizji nadzwyczajnej zarzucono, że przy podejmowaniu kolejnych rozstrzygnięć w

niniejszej sprawie nie dokonano niezbędnych ustaleń dotyczących materialno-

prawnych oraz formalnoprawnych podstaw tych rozstrzygnięć. W uzasadnieniu re-

wizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że w rozpoznawanej sprawie: „or-

gany administracji powinny ustalić, czy z dniem 7 września 1951 r. Adolf B., bądź

Adolf i Anna B. [zwłaszcza w kontekście art. 17 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o

ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych oraz byłego Wolnego

Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm.) w związku z odesłaniem zawartym w

art. 10 w.w. dekretu z dnia 6 września 1951 r.] stał (stali) się właścicielem (właścicie-

lami) w.w. nieruchomości o pow. 0,75 ha we wsi Z. (obecnie: Ś.) w gminie K. (obec-

nie: B.) z mocy art. 2 ust. 1 i ust. 2 w.w. dekretu z dnia 6 września 1951 r., a poprzez

art. 10 tego dekretu, także w związku z art. 14 ust. 1, art. 15 pkt 1, art. 17, art. 18 ust.

5

2 w.w. dekretu z dnia 6 września 1946 r., w sytuacji, gdy bezsporne jest, że w dniu 7

września 1951 r. owa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne i była przedmio-

tem posiadania co najmniej ze strony Adolfa B., który przybył na Ziemie Odzyskane

wraz z żoną Anną B. oraz dziećmi (...) i jako repatriant o praktycznym przygotowaniu

do prowadzenia gospodarstwa rolnego w 1946 r. został wprowadzony w posiadanie

gospodarstwa rolnego przez władze państwowe”. W rewizji nadzwyczajnej podnie-

siono także, że nie jest wykluczone, iż decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w K.

z dnia 22 stycznia 1996 r. stanowiła powtórne rozstrzygnięcie w sprawie zakończonej

już wcześniej ostateczną decyzją z dnia 23 listopada 1995 r. W tej sytuacji, w rewizji

nadzwyczajnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie

sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w

Szczecinie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wedle przepisów ustawy o zmianie zakresu działania niektórych miast, która

weszła w życie z dniem 1 stycznia 1996 r. (art. 32 tej ustawy), do właściwości orga-

nów gmin o statusie miasta, które wymienione zostały w załączniku do tej ustawy,

przeszły „jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, zadania i odpowia-

dające im kompetencje należące dotychczas do rejonowych organów rządowej ad-

ministracji ogólnej” (art. 4 ust. 1 w związku z art. 1 ustawy o zmianie zakresu działa-

nia niektórych miast). Równocześnie, zgodnie z dyspozycją art. 4 ust. 3 ustawy o

zmianie zakresu działania niektórych miast, właściwość miejscowa organów gmin w

zakresie zadań i kompetencji przekazanych im na podstawie art. 4 ust. 1 tej ustawy

obejmowała wyłącznie obszar danej gminy, natomiast w stosunku do pozostałych

obszarów zadania te i odpowiadające im kompetencje pozostawały nadal w zakresie

właściwości miejscowej odpowiednich rejonowych organów rządowej administracji

ogólnej. Oznaczało to, że miasto K., które wymienione zostało pod poz. 19 załączni-

ka do ustawy o zmianie zakresu działania niektórych miast, z dniem 1 stycznia 1996

r. przejęło, jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, zadania i odpo-

wiadające im kompetencje należące dotychczas do rejonowych organów rządowej

administracji ogólnej, w tym także wynikające z art. 5 dekretu z 1951 r. zadania i

kompetencje w zakresie poświadczania nabycia prawa własności gospodarstwa rol-

nego w formie aktu nadania (art. 5 pkt 5 lit. a ustawy o podziale zadań i kompetencji),

6

ale wyłącznie w odniesieniu do nieruchomości położonych w granicach właściwości

miasta K. (art. 4 ust. 3 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie zakresu działania

niektórych miast). Natomiast zadania i kompetencje dotyczące poświadczania naby-

cia gospodarstwa rolnego w formie aktu nadania w odniesieniu do nieruchomości

położonych poza granicami miasta K. pozostawały nadal w zakresie właściwości

miejscowej działających dotychczas rejonowych organów rządowej administracji

ogólnej (art. 4 ust. 3 ustawy o zmianie zakresu działania niektórych miast), co w

kontekście rozpoznawanej sprawy oznaczało, że w wypadku nieruchomości rolnej

położonej na terenie gminy B., właściwym dla dokonania stosownego poświadczenia

własności gospodarstwa rolnego na podstawie art. 5 dekretu z 1951 r. w 1996 r. był

nadal Kierownik Urzędu Rejonowego w K. (§ 1 ust. 17 pkt 4 rozporządzenia w spra-

wie określenia siedzib). W tej sytuacji zasadny okazał się podniesiony w rewizji nad-

zwyczajnej od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka

Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 20 stycznia 1999 r. [...] zarzut rażącego naru-

szenia prawa, wobec stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny nieważności

zaskarżonej decyzji Wojewody K. z dnia 25 marca 1996 r. oraz poprzedzającej ją

decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia 22 stycznia 1996 r. na podstawie

art. 156 § 1 pkt 1 KPA, pomimo że decyzje te wydane zostały bez naruszenia

obowiązujących w chwili ich wydawania przepisów o właściwości.

Biorąc powyższe pod uwagę oraz zważywszy, że w postępowaniu przed Na-

czelnym Sądem Administracyjnym w niniejszej sprawie nie zostały rozpoznane za-

rzuty merytoryczne podniesione w skardze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236

ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78,

poz. 483) oraz art. 39313

§ 1 KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o

zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospo-

litej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępo-

wania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

========================================