II UKN 509/99

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2000 r.

II UKN 509/99

Samobójstwo pracownika w czasie podróży służbowej, które nie pozo-

stawało w związku z wykonywaniem powierzonych zadań, nie jest wypadkiem

zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z

dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Maria Tyszel, Andrzej

Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2000 r. sprawy z po-

wództwa Wandy M. i innych przeciwko Polskiej Żegludze Morskiej w S. o jednorazo-

we odszkodowanie, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Poznaniu z dnia 22 kwietnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację oraz przyznał adwokatowi Krystynie W.-M. kwotę 1000 zł

(słownie: jeden tysiąc złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

wykonywanej z urzędu od Skarbu Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 22 kwietnia 1999 r. [...] oddalił apelację Wandy M., Joanny Ewy M., Eweliny M.

i Krzysztofa M. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Szczecinie z dnia 27 listopada 1998 r. [...] w sprawie przeciwko Polskiej Żeg-

ludze Morskiej w S. o jednorazowe odszkodowanie w kwocie 27.322,80 zł z tytułu

śmierci w wypadku przy pracy Witolda M. - męża i ojca powodów. Sąd Apelacyjny w

uzasadnieniu tego wyroku stwierdził, że Sąd Wojewódzki (w wyniku wnikliwego pos-

tępowania dowodowego i prawidłowej oceny prawnej zdarzenia) trafnie ustalił, iż sa-

mobójcza śmierć Witolda M. nie była wypadkiem przy pracy. Bowiem stosownie do

art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków

2

przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze

zm.) za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną,

które nastąpiło w związku z pracą, co rozumie się jako miejscowe, czasowe i funk-

cjonalne powiązanie tej przyczyny zewnętrznej z wykonywaniem pracy. Tymczasem

w rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki trafnie ustalił, że przyczyną tragicznego

zdarzenia była choroba samoistna psychiczna zmarłego pracownika, choć podejmu-

jąc pracę na statku zmarły legitymował się aktualnym orzeczeniem lekarskim o braku

przeciwwskazań do pracy na morzu. Natomiast, wbrew zarzutom apelacji, okoliczno-

ści w miejscu pracy pracownika, a w szczególności awaria silnika na statku m/s „B.”,

która spowodowała opóźnienie powrotu statku z rejsu do portu macierzystego, nie

mogła być traktowana jako źródło dodatkowego stresu u zmarłego, bowiem nie-

zwłocznie po zgłoszeniu przez niego u kapitana statku informacji o trapiących go

dolegliwościach, został on odsunięty od pracy i otoczony troskliwą opieką. W ocenie

biegłych psychiatrów, z medycznego punktu widzenia, kapitan i załoga statku, czyli

przedstawiciele pracodawcy podjęli w tej sytuacji wszelkie możliwe działania w celu

zapewnienia opieki choremu na statku. Kiedy jednak – w chwili, gdy statek wypływał

z portu Kaliningrad – pracownik niespodziewanie opuścił statek skacząc do wody,

obiektywnie rzecz biorąc zerwał on tym samym związek z miejscem pracy i od tego

momentu pracodawca stracił możliwość jakiegokolwiek wpływu na losy pracownika.

Wówczas pracodawca nie mógł już zapewnić pracownikowi we własnym zakresie

opieki drugiej osoby, natomiast podjął wszelkie możliwe działania w celu zapewnie-

nia pracownikowi opieki przez innych, a mianowicie zawiadomił służby konsularne

MSZ i władze rosyjskie, w konsekwencji czego umożliwiono Wincentemu M. powrót

koleją do Polski. Niestety, pomimo to w dwa dni po opuszczeniu statku, pracownik

popełnił samobójstwo już na terenie Polski, w drodze powrotnej do domu. W kasacji

od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu powodowie zarzucili jedynie

naruszenie przepisów prawa materialnego wobec przyjęcia, że w ustalonym stanie

faktycznym rozpoznawanej sprawy samobójczy zamach Witolda M. nie jest zdarze-

niem zrównanym z wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o

świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy. Tymczasem, w opinii kasacji, zdarze-

nie to „należy traktować jako zdarzenie zrównane z wypadkiem przy pracy z tej

przyczyny, że: 1. Miało miejsce w czasie trwania podróży służbowej, 2. Na skutek

czynników zewnętrznych, które pogorszyły stan zdrowia pracownika dotkniętego

chorobą psychiczną o charakterze psychozy”. Ponadto w uzasadnieniu kasacji pod-

3

niesione zostały również zarzuty dotyczące pominięcia, przy wydawaniu wyroków w

niniejszej sprawie, niektórych wniosków jakie sformułowane zostały w opinii biegłych

psychiatrów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna. W petitum kasacji błędnie wskazano, jakoby w roz-

poznawanej sprawie został naruszony art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach z tytułu

wypadków przy pracy, który w danym wypadku w ogóle nie mógł stanowić podstawy

prawnej rozstrzygnięcia. Natomiast z uzasadnienia kasacji wynika, że skarżący są

zdania, iż w wyniku rozszerzającej wykładni art. 6 ust. 2 ustawy o świadczeniach z

tytułu wypadków przy pracy, w rozpoznawanej sprawie należało przyjąć, że samo-

bójczy zamach na życie, dokonany przez Witolda M. już po samowolnym opuszcze-

niu przez niego statku, na którym był zatrudniony, jest zdarzeniem, jakie powinno być

traktowane „na równi z wypadkiem przy pracy”. Tymczasem, stosownie do dyspozycji

art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy, który jest

przepisem wyjątkowym i z tej przyczyny musi być interpretowany w sposób restryk-

tywny, „na równi z wypadkiem przy pracy” może być potraktowany wypadek, jakiemu

uległ pracownik, jedynie wówczas, gdy do wypadku tego doszło w czasie trwania po-

dróży służbowej, choć w okolicznościach innych aniżeli określone w art. 6 ust. 1 tej

ustawy, chyba że wypadek ten: „został spowodowany postępowaniem pracownika,

które nie pozostawało w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań”. W roz-

poznawanej sprawie jest poza sporem, że wypadek, jakiemu uległ Witold M. (jego

samobójcza śmierć na terytorium Polski, w drodze powrotnej do miejsca zamieszka-

nia, po uprzednim samowolnym opuszczeniu statku w K.) spowodowany został w

wyniku postępowania pracownika, które nie pozostawało w związku z wykonywaniem

powierzonych mu zadań. W tej sytuacji, w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe

zastosowanie art. 6 ust. 2 ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy.

Ponadto, w uzasadnieniu kasacji sformułowane zostały również zastrzeżenia w

kwestii dokonanych przez Sądy obu instancji ustaleń dotyczących stanu faktycznego

w przedmiotowej sprawie oraz oceny zgromadzonego w toku postępowania

materiału dowodowego, jednakże – wbrew wymaganiu wynikającemu z art. 3931

pkt

2 oraz art. 3933

KPC – w kasacji nie zostały wskazane żadne przepisy postępowania,

których naruszenie zarzuca skarżący i z tej przyczyny nie mogły być one przedmio-

4

tem oceny w postępowaniu kasacyjnym.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

KPC, a

w odniesieniu do kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata

ustanowionego z urzędu na podstawie § 21 w związku z § 7 pkt 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności ad-

wokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze

zm.), orzekł jak w sentencji.

========================================