II UKN 513/99

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2000 r.

II UKN 513/99

Zasiłek chorobowy nie przysługuje osobie, która stała się niezdolna do

pracy w warunkach określonych w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r.

o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.), jeżeli

kontynuuje działalność gospodarczą prowadzoną podczas trwania zatrudnienia

pracowniczego (art. 6 ust. 2 pkt 1 tej ustawy).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Maria Tyszel (sprawoz-

dawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2000 r. sprawy z wniosku

Ryszarda S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T.G. o

zwrot zasiłku chorobowego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apela-

cyjnego w Katowicach z dnia 20 stycznia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w T.G. decyzją z dnia 25 listopada

1997 r. zobowiązał Ryszarda S. do zwrotu niesłusznie pobranego zasiłku chorobo-

wego za okres od 15 kwietnia 1997 r. do 17 września 1997 r. w wysokości 11.521,50

zł, ponieważ stwierdzono, że ubezpieczony w tym okresie po rozwiązaniu stosunku

pracy podjął inną działalność zarobkową.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z dnia 27 kwietnia 1998 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję i zwolnił ubezpieczo-

nego od obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego i zasądził od organu

rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 800 złotych tytułem zwrotu kosztów zas-

tępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że przepis art. 6 ust. 2 ustawy z dnia

2

12 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w ra-

zie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.)

nie ma zastosowania dlatego, że: „ubezpieczony działalność gospodarczą czyli inną

działalność zarobkową, prowadził od 1981 r. z krótką przerwą i w momencie ustania

stosunku pracy po prostu ją kontynuował. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego za takim

rozumieniem art. 6 ust. 1 przemawia także wykładnia gramatyczna tego przepisu,

gdyż wyraźnie on stanowi, iż pracownik ma podjąć inną działalność zarobkową po

rozwiązaniu stosunku pracy, a gdyby ustawodawca chciał rozszerzyć krąg osób,

którym nie przysługuje zasiłek chorobowy to z pewnością znalazłoby to wyraz w

przepisie (...), ubezpieczony nie złożył fałszywego oświadczenia pisząc, że po roz-

wiązaniu umowy o pracę nie podjął żądnej innej działalności zarobkowej, podpisał

oświadczenie w dobrej wierze, w jego bowiem odczuciu było to zgodne z rzeczywis-

tym stanem sprawy a nikt nie pouczył go, że winien tam wpisać również działalność,

którą kontynuował.”

Uwzględniając apelację organu rentowego Sąd Apelacyjny w Katowicach wy-

rokiem z dnia 20 stycznia 1999 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.

Niesporne w sprawie było, że Ryszard S., prowadzący od 1981 r. działalność gos-

podarczą, do dnia 31 marca 1997 r. był pracownikiem, a od 15 kwietnia do 17 wrześ-

nia 1997 r. przedstawiał w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zaświadczenia le-

karskie o niezdolności do pracy. W okresie tej niezdolności nadal prowadził działal-

ność gospodarczą. Uzasadniając podstawę prawną swego orzeczenia Sąd wskazał,

że: „Spór dotyczy prawa do zasiłku chorobowego z ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r.

o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macie-

rzyństwa (Dz.U. Nr 30 z 1983 r., poz. 143). Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 2. zasiłek

chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu

zatrudnienia nie później jednak, niż w ciągu jednego miesiąca w razie zachorowania

na inne choroby niż wymienione w pkt. 1, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez

przerwy co najmniej trzydzieści dni. Zgodnie z cyt. art. 6 ust. 2 pkt. 1 w wypadkach o

których mowa w ust. 1 zasiłek chorobowy nie przysługuje, jeżeli po rozwiązaniu sto-

sunku pracy pracownik podjął inną działalność zarobkową lub uprawniony jest do

zasiłku dla bezrobotnych.” Zdaniem Sądu Apelacyjnego dla dokonania prawidłowej

wykładni należy uwzględnić nie tylko wykładnię gramatyczną lecz również logiczną i

celowościową, które prowadzą do wniosku, że: „przez „inną działalność zarobkową”,

o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy należy rozumieć każdą działalność zarob-

3

kową prowadzoną po rozwiązaniu stosunku pracy, niezależnie od tego, czy prowa-

dzona była jeszcze w trakcie pozostawania w stosunku pracy, czy też dopiero po

jego rozwiązaniu.

W kasacji wniesionej na podstawie art. 3931

pkt 1 KPC pełnomocnik wniosko-

dawcy, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez

błędną wykładnię przepisu art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, wniósł o zmianę zas-

karżonego wyroku i uwzględnienie odwołania powoda od decyzji Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddział w T.G. z dnia 25 listopada 1997 r.

Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co

następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Okoliczności faktyczne sprawy,

wyżej przytoczone, są bezsporne, a zgodnie z art. 39311

KPC rozpoznanie kasacyjne

jest ograniczone do oceny zarzutu błędnej wykładni art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia

17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego na

wypadek choroby i macierzyństwa. Stosownie do tego przepisu zasiłek chorobowy

nie przysługuje osobie, która po ustaniu zatrudnienia stała się niezdolna do pracy i

spełnia przesłanki z ust. 1 tego przepisu, jeżeli po rozwiązaniu stosunku pracy

podjęła inną działalność zarobkową. Słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny, że wykład-

nia gramatyczna tego przepisu, na której Sąd pierwszej instancji oparł swe rozstrzy-

gnięcie, nie jest wystarczająca, bowiem prowadzi do nielogicznego wniosku, że nie

nabywa prawa do zasiłku chorobowego tylko ta osoba, która po rozwiązaniu stosun-

ku pracy rozpoczęła prowadzenie działalności zarobkowej, podczas gdy osoba pro-

wadząca taką działalność w czasie trwania stosunku pracy zachowałaby prawo do

tego świadczenia. W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 sierpnia 1998 r., II UKN 172/98

(OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 522), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że celem ustawy z dnia

17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z tytułu choroby jest zapewnienie

środków utrzymania pracownikowi, który w okresie czasowej niezdolności do pracy

nie wykonuje pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia. Wprawdzie pogląd ten jest frag-

mentem wykładni art. 18 ustawy, jednakże ma on w pełni zastosowanie w sprawie,

ponieważ wyjaśnia ratio legis również art. 6 ust. 2. Nie usprawiedliwia wskazanej

podstawy kasacyjnej stwierdzenie, że „wyłożona przez Sąd Apelacyjny interpretacja

4

art. 6 ust. 2 pkt 1 nie jest słuszna”.

Kasacja nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia, lecz środkiem szczególnym.

Sąd Najwyższy wielokrotnie już wyjaśniał, że samo przytoczenie ustawowego sfor-

mułowania: „naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię” nie jest uza-

sadnieniem tej podstawy kasacyjnej; jest nim przedstawienie wywodu prawnego na

temat naruszonego przepisu, ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i

dlaczego interpretacja dokonana przez sąd orzekający merytorycznie jest błędna

(por. orzeczenia z dnia: 5 marca 1997 r., II CKN 20/97; z dnia 20 czerwca 1997 r., II

CKN 230/97; z dnia 4 czerwca 1997 r., II UKN 161/97 – notka OSNAPiUS 1998 nr 4,

poz. 136). Sąd Najwyższy wskazywał także, że w postępowaniu kasacyjnym, rzeczą

wnoszącego kasację, a nie Sądu Najwyższego, jest usprawiedliwienie jej podstaw

poprzez wykazanie prawnymi argumentami i wywodami zasadności podniesionych w

niej zarzutów naruszenia konkretnych przepisów prawa. Wnoszący kasację w jej

uzasadnieniu nie przedstawił ani wywodu prawnego przedstawiającego argumenty

przemawiające za przyjęciem wykładni – jego zdaniem – słusznej, ani też jakie jego

wątpliwości budzi omawiany przepis. Nie jest bowiem wywodem prawnym stwierdze-

nie wnoszącego kasację, że: „Gdyby bowiem ustawodawca chciał ograniczyć

świadczenia dla osób, które równolegle z zatrudnieniem prowadziły działalność gos-

podarczą, niewątpliwie uregulowałyby tę kwestię w ustawie w sposób nie budzący

wątpliwości.”

Ten fragmentaryczny wywód autor kasacji odniósł tylko do art. 6 ust. 2 pkt 1

ustawy, podczas gdy dokonując zarówno jego wykładni, jak i odczytania woli usta-

wodawcy należy brać pod uwagę także pozostałą treść art. 6 i całego rozdziału 2

ustawy dotyczącego zasiłku chorobowego. Nie ulega wątpliwości, że generalnym

celem zasiłku chorobowego jest zapewnienie środków utrzymania w określonym

okresie pracownikowi niezdolnemu do pracy z powodu choroby w czasie trwania za-

trudnienia, a także - w pewnych sytuacjach po ustaniu zatrudnienia. Przepis art. 6

ust. 2 ustawy określający wypadki, w których zasiłek chorobowy po ustaniu zatrud-

nienia nie przysługuje (mimo spełnienia warunków z ust. 1 tegoż art. 6) jest przepi-

sem szczególnym, podlegającym wykładni ścisłej, a więc niedopuszczalne jest za-

równo zawężenie, jak i rozszerzenie kręgu osób, których dotyczy. Gdyby więc zamia-

rem ustawodawcy było pozostawienie prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu za-

trudnienia pracownikowi, który prowadził działalność gospodarczą w czasie trwania

zatrudnienia, a po jego ustaniu nadal tę działalność wykonuje mimo niezdolności do

5

pracy, to omawiany ust. 2 pkt 2 1 art. 6 ustawy powinien odnosić się do pracownika

„który rozpoczął inną działalność zarobkową”. Tak więc zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy

zasiłek chorobowy nie przysługuje osobie, która wprawdzie stała się niezdolna do

pracy w warunkach określonych w ust. 1 tego przepisu, lecz rozpoczęła lub wykonuje

inną działalność zarobkową, w tym także jeżeli kontynuuje wcześniejszą działalność

gospodarczą prowadzoną podczas trwania zatrudnienia pracowniczego.

Bezprzedmiotowy jest argument kasacji, że: „Ponadto trzeba zauważyć, że w

przypadku podjęcia przez pracownika innej działalności zarobkowej po rozwiązaniu

umowy o pracę jak i w przypadku uzyskania przez takiego pracownika prawa do za-

siłku dla bezrobotnych osoby te osiągają dochody, w przeciwieństwie do sytuacji

kiedy niezdolny do pracy pracownik po rozwiązaniu stosunku pracy z powodu cho-

roby, mimo zarejestrowanej działalności żadnych dochodów nie osiągnął.” Przede

wszystkim wnoszący kasację nie wskazał, jakie to przesłanki upoważniają do przyję-

cia, że samo rozpoczęcie działalności zarobkowej przesądza o osiąganiu dochodu, a

zwykłą demagogią jest odniesienie do sytuacji „pracownika po rozwiązaniu stosunku

pracy z powodu choroby”, bowiem w rozpatrywanej sprawie choroba wnioskodawcy

nie była przyczyną rozwiązania jego stosunku pracy, gdyż niezdolność do pracy po-

wstała po ustaniu zatrudnienia.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasa-

cyjnych, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================