V CKN 14/00

Wyrok z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 14/00

Zgłoszenie przez wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

sprzeciwu wobec wszystkich uchwał zgromadzenia wspólników, które mają

być podjęte, i oddanie karty do głosowania, nie jest równoznaczne z

głosowaniem przeciwko każdej z podejmowanych uchwał (art. 240 § 3

pkt 2 k.h.).

Przewodniczący: Sędzia SN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

Sędziowie SN: Helena Ciepła, Tadeusz Żyznowski

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2000 r. na rozprawie

sprawy z powództwa Wiesława L. przeciwko „O.” Przedsiębiorstwu Produkcyjno-

Handlowemu, spółce z o.o. w O. o unieważnienie uchwały zgromadzenia

wspólników, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z dnia 28 stycznia 1998 r.,

oddalił kasację i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 600 zł

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Wiesław L. – jako wspólnik spółki z o.o. działającej pod firmą „O.” –

wniósł o unieważnienie uchwały nr 5 o umorzeniu jego udziałów, podjętej na

zgromadzeniu wspólników w dniu 11 kwietnia 1997 r. Sąd Wojewódzki w Opolu

wyrokiem z dnia 9 lipca 1997 r. powództwo oddalił, ustalając co następuje.

W dniu 11 kwietnia 1997 r. odbyło się zgromadzenie wspólników pozwanej

spółki, na którym została podjęta m.in. uchwała w sprawie umorzenia udziałów

powoda. Umorzenie nastąpiło na podstawie § 19a umowy spółki, który zezwala na

umorzenie udziałów, mimo że wspólnik nie wyraża woli ich zbycia. Powód był

obecny na zgromadzeniu, jednakże po stwierdzeniu przez komisję mandatowo-

skrutacyjną zdolności zgromadzenia do podejmowania uchwał oświadczył, że

zgłasza sprzeciw co do wszystkich uchwał, które będą podejmowane i złożył na

ręce przewodniczącego kartę do głosowania, oświadczając, iż nie będzie głosował.

Oddalając powództwo, Sąd Wojewódzki uznał, że z jednej strony warunki

umorzenia udziałów określone w umowie spółki nie zostały naruszone przez

zaskarżoną uchwałę, a z drugiej, że skoro powód w istocie nie głosował, a sprzeciw

zgłosił przed głosowaniem, to w świetle art. 240 § 3 pkt 2 k.h. nie przysługiwało mu

prawo zaskarżenia uchwały. Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny we Wrocławiu,

który wyrokiem z dnia 28 stycznia 1998 r. oddalił apelację powoda.

Wyrok ten powód zaskarżył kasacją, powołując jako podstawę kasacyjną

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 240 § 3 pkt 2 k.h. przez niewłaściwe

zastosowanie. Ponadto zarzucił „niewyjaśnienie wszystkich okoliczności

faktycznych istotnych dla sprawy, a w szczególności zdolności podejmowania

uchwał przez zgromadzenie wspólników oraz zgodności zmiany umowy spółki z

bezwzględnie obowiązującymi przepisami kodeksu handlowego”. Wskazując na

powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu

Wojewódzkiego w Opolu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie należy zauważyć, że prawidłowo sformułowana została jedynie

podstawa kasacyjna naruszenia prawa materialnego. Nie sposób natomiast tak

ocenić zarzutu, ujętego jako „niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych

istotnych dla sprawy, a w szczególności zdolności podejmowania uchwał przez

zgromadzenie wspólników oraz zgodności zmiany umowy spółki z bezwzględnie

obowiązującymi przepisami kodeksu handlowego”. Zarzut ten nie odpowiada

wymogom z art. 3933

k.p.c., a w szczególności wymogowi przytoczenia podstaw

kasacyjnych i ich uzasadnienia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza

bowiem konieczność wskazania, jaki przepis postępowania został naruszony, na

czym polegało to naruszenie oraz wykazanie, że mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy. Tego wymieniony zarzut nie zawiera, co zwalnia Sąd Najwyższy od

konieczności jego rozważenia.

Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 240 § 3 pkt 2

k.h., podnieść należy, że naruszenie prawa materialnego może przybrać postać

błędnej wykładni bądź niewłaściwego zastosowania. Wnoszący kasację zarzucił

niewłaściwe zastosowanie wymienionego przepisu do ustalonego w sprawie stanu

faktycznego. Na uzasadnienie tego zarzutu wskazał na dwa argumenty; po

pierwsze, że przepis art. 240 § 3 pkt 2 k.h. nie ma zastosowania do uchwał

zgromadzenia wspólników, które są nieważne z mocy prawa i, po drugie, że spełnił

wymogi do wytoczenia powództwa o unieważnienie uchwały, skoro głosował

przeciwko wszystkim podjętym uchwałom oraz zgłosił sprzeciw do protokołu.

Ustosunkowując się do pierwszej kwestii należy podnieść, że treść art. 240 § 1

i 2 k.h. pozwala stwierdzić, iż przedmiotem zaskarżenia mogą być wszelkie akty

zgromadzenia wspólników mające postać uchwały, niezależnie od stopnia jej

oczywistej wadliwości. W szczególności, mogą być zaskarżone uchwały powzięte z

naruszeniem prawa lub prawo naruszające, powzięte z naruszeniem postanowień

umowy spółki, godzące w interes spółki wbrew dobrym obyczajom kupieckim albo

mające na celu pokrzywdzenie wspólnika.

Jeśli chodzi o pierwszy rodzaj uchwał, tzn. powziętych z naruszeniem prawa

lub prawo naruszających, to w rachubę wchodzą przede wszystkim uchwały

powzięte z naruszeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów kodeksu

handlowego, np. uchwała o wyborze zarządu spółki, przyjęta w głosowaniu jawnym

(naruszenie art. 238 k.h.), uchwała o oprocentowaniu wkładów pieniężnych

wniesionych do spółki oraz uchwała o wypłacaniu odsetek od udziałów (naruszenie

art. 190 k.h.) itp. W rachubę mogą też wchodzić uchwały, które w świetle art. 58 § 1

lub 2 k.c. powinny być uznane za nieważne z mocy prawa. W tym kontekście należy

wyróżnić powództwo o unieważnienie uchwały, a więc uchwały, która jest

wprawdzie wadliwa (jako podjęta z naruszeniem prawa), lecz obowiązuje dopóty,

dopóki sąd wyrokiem konstytutywnym nie orzeknie o jej nieważności, oraz

powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały orzeczeniem sądowym o

charakterze deklaratoryjnym, co oznacza, że uchwała ta od początku była

nieważna. Oczywiście, przepis art. 240 § 1 i 2 k.h. odnosi się przede wszystkim do

pierwszej kategorii uchwał, które obowiązują do czasu ich unieważnienia przez sąd

orzeczeniem konstytutywnym. Jeśli jednak uchwała należąca do drugiej kategorii,

tzn. uchwał nieważnych ipso iure, jest np. wykonywana przez zarząd spółki, to nie

sposób wykluczyć możliwości jej zaskarżenia także na podstawie art. 240 k.h. Ten

kierunek wykładni wyraźnie ukształtował się w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

czego dobitnym wyrazem jest uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 7 kwietnia 1993 r., III CZP 23/93 (OSNCP 1993, nr 10, poz. 172). Zwrócono

uwagę, że zgodnie z art. 58 k.c. dokonanie czynności prawnej sprzecznej z ustawą

albo mającej na celu obejście ustawy nie będzie nieważne, jeżeli właściwy przepis

przewiduje inny skutek. Odnosząc to do konstrukcji art. 240 k.h. należy stwierdzić,

że jego założeniem – jako innego właściwego przepisu w rozumieniu art. 58 § 1 k.c.

– jest odrzucenie, co do zasady, ze względu na potrzebę zapewnienia

bezpieczeństwa obrotu prawnego, sankcji nieważności bezwzględnej w odniesieniu

do uchwał zgromadzenia wspólników. Jedynie w wyjątkowych wypadkach nie

można wykluczyć tej sankcji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia

1999 r., II CKN 266/98, OSNC 2000, nr 1, poz. 5).

Taka wyjątkowa sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie. Przecież

powód dochodzi unieważnienia uchwały nr 5 zgromadzenia wspólników z dnia 11

kwietnia 1997 r. twierdząc i dowodząc, że została ona powzięta wbrew

postanowieniom § 19a umowy spółki. Tymczasem § 19a, po zmianie dokonanej

uchwałą zgromadzenia wspólników z dnia 4 grudnia 1996 r., stanowi, że udziały

wspólników mogą być umorzone w wartości nominalnej. To postanowienie umowne

przesądza o możliwości umorzenia udziałów, skoro art. 193 § 1 k.h. wyraźnie

stwierdza, że udział może być umorzony jedynie wtedy, gdy umowa spółki to

przewiduje.

Wnoszący kasację dopatruje się bezwzględnej nieważności uchwały w tym, że

przez dokonane umorzenie udziałów wyłączono go ze spółki jako wspólnika, a to

stanowi obejście przepisów o wyłączeniu wspólnika. W rzeczy samej zagadnienie

sprowadza się do tego, że postanowienie § 19a umowy spółki w nowym brzmieniu

nie określa w ogóle przesłanek umorzenia. Odnosząc się do takiego samego stanu

faktycznego, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r., II CKN 266/98,

stwierdził, że jeżeli mają być umorzone udziały jednego ze wspólników, na

podstawie postanowienia umowy spółki, nie określającego szczegółowo przesłanek

umorzenia, zgoda wspólnika na umorzenie warunkuje prawidłowość uchwały

zgromadzenia wspólników w przedmiocie umorzenia. Innymi słowy, brak zgody

wspólnika na umorzenie udziałów powoduje – przy braku określenia przesłanek

umorzenia – że uchwała nie jest podjęta prawidłowo, jednakże jej unieważnienie

może nastąpić tylko w wyniku uwzględnienia powództwa z art. 240 k.h. Taka

sytuacja występuje w niniejszej sprawie, toteż powód prawidłowo odwołał się do

konstrukcji unieważnienia uchwały, z tym że nie spełnił przesłanek jej

zaskarżenia. (...) Przepis art. 240 § 3 pkt 2 k.h. wyraźnie stanowi, że prawo

wytoczenia powództwa o unieważnieniu uchwały służy każdemu wspólnikowi, który

głosował przeciw uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu.

Tych wymogów powód nie spełnił, albowiem przed rozpoczęciem głosowania złożył

swój mandat na ręce przewodniczącej zgromadzenia i oświadczył, że nie będzie

głosował. Takie stwierdzenie znajduje się w protokole zgromadzenia, a powód go

nie kwestionował i nie kwestionuje. Zachowanie to nie może być uznane za

głosowanie, a zatem powód nie mógł skutecznie wytoczyć powództwa z art. 240

k.h.

Uzasadnia to oddalenie kasacji (art. 39312

k.p.c.).