I PKN 601/99

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2000 r.

I PKN 601/99

Z art. 8 KP nie można wyprowadzić reguły, że każde poważne naruszenie

obowiązków przez pracownika będącego członkiem komitetu założycielskiego

związku zawodowego i z tego tytułu podlegającego szczególnej ochronie przed

wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy, uzasadnia oddalenie rosz-

czenia o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie.

Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Jadwiga

Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2000 r. sprawy z po-

wództwa Ilony T. przeciwko „W.” Spółce Akcyjnej w K. o odszkodowanie za niezgod-

ne z prawem rozwiązanie stosunku pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wy-

roku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z

dnia 22 czerwca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 1998 r. Sąd Rejonowy w Katowicach oddalił po-

wództwo Ilony T. o zapłatę przez "W." SA w K. kwoty 14.500 zł tytułem odszkodowa-

nia za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę w drodze wypowiedzenia

oraz zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1.500 zł kosztów zastęp-

stwa procesowego. Ustalił, że powódka była pracownikiem strony pozwanej od dnia

9 października 1995 r. zatrudnionym na stanowisku kierownika Działu Zasobów

Ludzkich, odpowiadającemu działowi kadr. Uchwałą z dnia 17 lutego 1998 r. pracow-

nicy pozwanej Spółki, wśród których była także powódka, postanowili utworzyć zwią-

zek zawodowy pod nazwą "K.". Powódka była członkiem Komitetu Założycielskiego

tego Związku, który doprowadził do rejestracji Związku Zawodowego dnia 20 lutego

1998 r. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach [...]. Tego samego dnia członkowie Za-

2

rządu pozwanej Spółki Bogdan K. i Stanisław Z. usiłowali wręczyć powódce wypo-

wiedzenie umowy o pracę, zawarte w piśmie z tej samej daty, które jako przyczyny

podjętej decyzji wskazywało: "brak inicjatywy, operatywności i doświadczenia wy-

maganych na zajmowanym stanowisku". Zamiar wypowiedzenia powódce umowy o

pracę był konsultowany w trybie art. 38 §1 KP z Zarządem Związku Zawodowego

Pracowników „W.” SA, do którego to Związku należała powódka. Zarząd zakładowej

organizacji związkowej nie zgłosił zastrzeżeń wobec zamierzonego wypowiedzenia.

Sąd Rejonowy zaznaczył, że przytoczone okoliczności faktyczne były w spra-

wie niesporne. Istotne kontrowersje wzbudzały natomiast dwie kwestie: powstanie

Związku Zawodowego "K." oraz prawidłowość i zgodność z rzeczywistością przyczyn

wskazanych dla uzasadnienia decyzji pracodawcy. Co do pierwszej kwestii Sąd Re-

jonowy uznał, że do powstania tego związku nie doszło. Zgodnie bowiem z art. 1 ust.

1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz.

234), związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, po-

wołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych.

Natomiast założyciele Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego "K." kierowali

się chęcią obrony swoich osobistych interesów. Poza tym Związek ten miał obejmo-

wać swoim zasięgiem jedynie swoich członków. Wreszcie, Związek ten został zało-

żony w celu uzyskania szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy przez członków

jego władz. W konsekwencji – zdaniem Sądu Rejonowego – pominięcie podstawo-

wych zasad działania związku zawodowego określonych ustawą sprawia, że związek

zawodowy nie powstaje. Co do drugiej kwestii Sąd ten stwierdził, że naruszenie

przez powódkę obowiązków pracowniczych miało miejsce i przejawiało się w tole-

rowaniu wypłacania wynagrodzenia osobom, które nie świadczyły pracy na rzecz

pozwanej Spółki, w niesprzeciwianiu się zwalnianiu pracowników z bardzo dużym

doświadczeniem zawodowym i zatrudnianiu pracowników nie spełniających wyma-

gań formalnych, w opiniowaniu decyzji personalnych niezgodnych z potrzebami

Spółki oraz niezgłaszaniu zastrzeżeń w wypadkach przeszeregowań pracowników,

dokonywanych w sposób niezgodny z przepisami wewnątrzzakładowymi. Tak więc

przyczyny wskazane w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę były rzeczy-

wiste, skoro zostały sformułowane jako nienależyte wykonywanie obowiązków.

Wbrew więc stanowisku powódki, pracodawca wypowiadając jej umowę o pracę, nie

naruszył art. 38 § 1 KP oraz art. 1 ust. 1 i 2 i art. 32 ustawy o związkach zawodo-

wych.

3

Sąd Okręgowy w Katowicach, po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji po-

wódki, wyrokiem z dnia 22 czerwca 1999 r. zmienił w ten sposób zaskarżony wyrok,

że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 6.000 zł z odsetkami usta-

wowymi tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku

pracy, odrzucił apelację co do kwoty 500 zł i oddalił apelację w części dotyczącej

kwoty 8.500 zł.

Sąd Okręgowy przyjął, że powódka była członkiem Komitetu Założycielskiego

Związku Zawodowego "K." i wobec tego korzystała ze szczególnej ochrony przed

wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę, przewidzianej w art. 32 ust.1 i 2

ustawy o związkach zawodowych. Sąd Rejonowy, prezentując odmienny pogląd, na-

ruszył normy art. 181

KP oraz art. 1 ust. 1 i art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o związkach za-

wodowych. Zasada wolności zrzeszania się oznacza bowiem, że pracownicy – w tym

także powódka – mają prawo tworzyć odpowiednie organizacje związkowe w celu

reprezentacji i obrony swoich praw. Nie można przeto zgodzić się z tezą zaskarżo-

nego wyroku, że nie została zachowana zasada niezależności związków zawodo-

wych bądź też cel ich zakładania. Sąd drugiej instancji uznał również, że żądanie

zasądzenia odszkodowania nie było sprzeczne ze społeczno-gospodarczym prze-

znaczeniem prawa przysługującego powódce, wobec czego wyrok Sądu Rejonowe-

go został także wydany z naruszeniem art. 8 i art. 45 § 1 KP. Gdy zaś chodzi o

sprawę sposobu sformułowania przyczyny wypowiedzenia, to Sąd Okręgowy stwier-

dził że pismo o wypowiedzeniu umowy o pracę nie spełniało wymagania zawartego

w art. 30 § 4 KP. Przyczyna wypowiedzenia powinna bowiem „odpowiadać obiektyw-

nemu stanowi faktycznemu, co wymagało oznaczenia jej w sposób skonkretyzowa-

ny". Podanie jej zaś powódce w piśmie z dnia 20 lutego 1998 r. nastąpiło w sposób

ogólny, gdyż taki charakter ma informacja: "nienależyte wykonywanie obowiązków

pracowniczych, a w szczególności brak inicjatywy, operatywności i doświadczenia

wymaganego na zajmowanym stanowisku". Z przedstawionych względów Sąd Okrę-

gowy zmienił zaskarżony wyrok i zasądził na rzecz powódki odszkodowanie z tytułu

wypowiedzenia umowy o pracę z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o

pracę w wysokości 6.000 zł, stosownie do okresu zatrudnienia powódki w pozwanej

Spółce, oddalił apelację co do kwoty 8.500 zł z tego samego tytułu i odrzucił apelację

dotyczącą żądania zapłaty kwoty 500 zł , które zostało zgłoszone w postępowaniu

apelacyjnym.

Od powyższego wyroku złożyła kasację strona pozwana, opierając ją na za-

4

rzutach naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 382, art. 233 § 1, art. 224 § 1 i

art. 328 § 2 KPC, oraz na zarzutach naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 § 4,

art. 38, art. 8 i art. 45 KP, ponadto art. 32 ust.1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych. Zdaniem strony pozwanej, Sąd Okręgowy nie podał w uza-

sadnieniu wyroku, w jaki sposób i na podstawie jakich faktów i dowodów dokonał

ustaleń i ocenił materiał dowodowy, co stanowi naruszenie art. 328 § 2 KPC. Nie

rozważył również w sposób wszechstronny zebranego materiału, a to, co „uznał”, a

nie ustalił, było sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym. Zarzut ten dotyczy

poglądu Sądu Okręgowego przyjmującego, że powódka była członkiem Związku Za-

wodowego „K.” i że organ tego Związku powinien być zawiadomiony o zamiarze wy-

powiedzenia powódce umowy o pracę. Ponadto Sąd Okręgowy pominął okoliczność

ustaloną przez Sąd pierwszej instancji, tę mianowicie, że w dniu 20 lutego 1998 r.,

przed południem, osoby stanowiące organ pozwanej spółki chciały wręczyć powódce

pismo o wypowiedzeniu jej umowy o pracę, ale powódka pisma nie przyjęła. Osoby

te zapoznały ją jednak z jego treścią, co jest równoznaczne ze złożeniem oświad-

czenia woli. Natomiast o powstaniu Związku Zawodowego „K.” powódka chciała

zawiadomić stronę pozwaną dopiero dnia 23 lutego 1998 r. Nierozważenie powyż-

szych okoliczności jest uchybieniem przepisom art. 224 i art. 233 § 1 KPC. Gdy cho-

dzi o naruszenie prawa materialnego, zwłaszcza art. 30 § 4 KP, to Sąd Okręgowy,

przyjmując, że przyczyny wypowiedzenia powódce umowy o pracę nie były konkret-

ne, pominął obszerny materiał dowodowy zebrany w postępowaniu pierwszoinstan-

cyjnym. Z materiału tego wynikało, że powódka, ze szkodą dla spółki, uczestniczyła

w dokonywaniu zwolnień doświadczonych i dobrych pracowników, wielokrotnie prze-

szeregowywała tych samych pracowników sprzecznie z obowiązującymi przepisami

o wynagrodzeniu, tolerowała wypłacanie wynagrodzenia osobie, która pracy nie

świadczyła. Fakty te uzasadniały więc wypowiedzenie jej umowy o pracę w rozu-

mieniu art. 45 KP, natomiast Sąd Okręgowy naruszył przepisy art. 32 ust. 1 i 3

ustawy o związkach zawodowych oraz art. 8 KP, przyjmując, że dopuszczalność wy-

powiedzenia powódce umowy o pracę zależała od zgody Związku Zawodowego „K.”,

chociaż powódka należała do Związku Zawodowego Pracowników „W.”, z którym

konsultacja odbyła się w sposób prawidłowy.

Przytaczając powyższe zarzuty strona pozwana wniosła o uchylenie zaskar-

żonego wyroku w części zasądzającej na rzecz powódki kwotę 6000 zł z tytułu odsz-

kodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę i o przekazanie

5

sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania wraz z rozs-

trzygnięciem o kosztach procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie mogła być uznana za zasadną. Podstawowym problemem w

sprawie było to, czy strona pozwana mogła wypowiedzieć powódce umowę o pracę z

pominięciem wymagań i ograniczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 maja 1991

r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). W tej kwestii strona poz-

wana nie kwestionowała w swojej kasacji przyjętego w sprawie ustalenia, zgodnie z

którym powódka była członkiem Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego

„K.”. Związek ten powstał na mocy uchwały pracowników o jego utworzeniu z dnia 17

lutego 1998 r., a został zarejestrowany w Sądzie Wojewódzkim w Katowicach w dniu

20 lutego 1998 r. [...]. Ustalenie to jest zatem wiążące dla Sądu Najwyższego.

Według art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych pracodawca nie może

bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać

stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej

zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po

jego wygaśnięciu. Stosownie zaś do art. 32 ust. 3 tej ustawy, wymieniona ochrona

przysługuje także członkom komitetu założycielskiego przez okres 6 miesięcy od

dnia utworzenia komitetu założycielskiego. Z powyższego unormowania wynikają dla

sprawy dwie konsekwencje. Pierwsza z nich polega na tym, że szczególna ochrona

powódki, jako członka Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego „K.”, istniała

nie tylko przed wypowiedzeniem jej umowy o pracę, ale także przed rozwiązaniem

stosunku pracy. Druga zaś sprowadza się do tego, że jeżeli wypowiedzenie powódce

umowy o pracę było wcześniejsze niż dowiedzenie się pracodawcy o jej wyborze na

członka Komitetu Założycielskiego, to i tak stosunek pracy powódki podlegał szcze-

gólnej ochronie, wynikającej z niedopuszczalności rozwiązania z nią - bez zgody

Komitetu Założycielskiego - umowy o pracę w ciągu 6 miesięcy, poczynając od dnia

utworzenia owego Komitetu. Takie stanowisko wyraził w istocie rzeczy Sąd Okręgo-

wy, stwierdzając, że skoro powódka weszła w skład wskazanego organu Związku

Zawodowego „K.”, to powinna korzystać z ochrony określonej w art. 32 ust. 1 i 3

ustawy o związkach zawodowych. Nie wymaga bliższego uzasadnienia teza, że wy-

powiedzenie lub rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem będącym członkiem

6

zarządu lub komisji rewizyjnej albo też z członkiem komitetu założycielskiego

związku zawodowego działającego w zakładzie pracy, jak również z pracownikiem

pełniącym z wyboru funkcję w organach organizacji związkowych działających poza

zakładem pracy, bez uzyskania na to zgody organów wymienionych w art. 32 ustawy

o związkach zawodowych, jest równoznaczne z naruszeniem przepisów o wypowia-

daniu i rozwiązywaniu umów, które – gdy miało miejsce wypowiedzenie umowy o

pracę – daje pracownikowi roszczenia przewidziane w art. 45 § 1 KP, tj. o uznanie

tego wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy albo o odszkodo-

wanie. Dopuszczalna jest, oczywiście, ocena przez sąd pracy roszczenia zgłoszone-

go przez pracownika z punktu widzenia jego zgodności z normą zawartą w art. 8 KP.

W związku z tym nie można wykluczyć, że po rozważeniu wszystkich okoliczności

sprawy roszczenie pracownika w zgłoszonej przez niego postaci może być uznane

przez sąd pracy za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa

lub z zasadami współżycia społecznego. Taka z kolei ocena może prowadzić do za-

sądzenia odszkodowania zamiast żądanego przez pracownika przywrócenia do

pracy lub w drastycznych sytuacjach nawet do nieprzyznania jakiegokolwiek świad-

czenia.

Sąd Okręgowy w związku z zarzutami apelacji dotyczącymi rażącego naru-

szenia przez powódkę obowiązków pracowniczych dokonał oceny wybranego przez

nią roszczenia, jakim było odszkodowanie, pod kątem jego zgodności z art. 8 KP i

słusznie uznał, że zasługiwało ono na uwzględnienie. Przede wszystkim pozwana

spółka nie rozwiązała z powódką umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 KP, co pozwala

przyjąć, że nie traktowała jej postępowania jako ciężkiego naruszenia podstawowych

obowiązków pracowniczych. Poza tym w świetle uregulowania zawartego w art. 32

ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 45 KP nie może stać się regułą to,

że każde poważne naruszenie przez pracownika obowiązków będzie prowadzić do

oddalenia jego roszczeń na podstawie art. 8 KP.

Podsumowując przedstawione rozważania należy więc stwierdzić, że zarzut

podniesiony w kasacji, jakoby Sąd Okręgowy naruszył przepisy art. 32 ust. 1 i 3

ustawy o związkach zawodowych oraz art. 45 i art. 8 KP, jest niezasadny. Przeciw-

nie, wskazane argumenty dowodzą, że strona pozwana naruszyła przepisy o szcze-

gólnej ochronie pracowników pełniących funkcje w organach związku zawodowego,

a tym samym przepisy o wypowiadaniu umów o pracę. Konkluzja ta czyni zbędnym

rozważenie pozostałych zarzutów postawionych w kasacji, zarówno dotyczących na-

7

ruszenia innych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, gdyż

nie mają one związku z podstawą rozstrzygnięcia wynikającą z art. 32 ust. 1 i 2

ustawy o związkach zawodowych, wobec czego nie mogły też mieć wpływu na sta-

nowisko Sądu Najwyższego.

Z tych względów z mocy art. 39212

KPC Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu

kasacji.

========================================