I PKN 642/99

Wyrok z dnia 10 maja 2000 r.

I PKN 642/99

Zawinione (z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa) niewykonanie

przez pracownika zgodnego z prawem polecenia poddania się kontrolnym ba-

daniom lekarskim, jako naruszające obowiązek wykonania polecenia dotyczą-

cego pracy (art. 100 i art. 211 pkt 5 KP), może stanowić podstawę niezwłoczne-

go rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2000 r. sprawy z powództwa

Waldemara U. przeciwko Zakładowi Infrastruktury Kolejowej w Ł., Sekcji Inżynierii

Ruchu w P.T. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 2 lipca 1999 r.

[...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w

Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 lutego 1999 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądo-

wi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowa-

nia kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 26 lute-

go 1999 r. oddalił powództwo Waldemara U. o przywrócenie do pracy w pozwanym

Zakładzie Infrastruktury Kolejowej w Ł., Sekcji Inżynierii Ruchu w P.T.

Sąd ten ustalił następujący stan faktyczny:

Powód pracuje w PKP od 1989 r., ostatnio w pozwanym Zakładzie na stano-

wisku zwrotniczego. Pracodawca pismem z 23 listopada 1998 r. rozwiązał z nim

umowę o pracę bez wypowiedzenia z powodu nieobecności w pracy w okresie od 16

października 1998 r. do 3 listopada 1998 r. oraz z powodu niewykonania badań kon-

2

trolnych. Przed rozwiązaniem umowy pracodawca przeprowadził konsultację ze

związkami zawodowymi działającymi w PKP. Sąd uznał pierwszy zarzut za nieudo-

wodniony „w sposób dostateczny”. W ocenie Sądu brak było jednoznacznych prze-

słanek do ustalenia, iż powód nie uzyskał zgody na wykorzystanie drugiej części

urlopu wypoczynkowego od 16 października 1998 r. W pozwanym Zakładzie istniał

zwyczaj ustnego udzielania urlopu wypoczynkowego i niewydawania kart urlopo-

wych. Powód przeprowadził badania okresowe w lutym 1998 r., termin następnych

badań wyznaczono mu na luty 2000 r. W toku postępowania karnego toczącego się

przed Sądem Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim powód został skierowany na

badania psychiatryczne i przebywał na obserwacji w szpitalu w B., na oddziale psy-

chiatrycznym od 21 do 28 września 1998 r. Gdy 15 października 1998 r. stawił się do

pracy otrzymał skierowanie na badania kontrolne psychiatryczne. Początkowo od-

mawiał przyjęcia skierowania, zachowywał się arogancko, lecz ostatecznie je odebrał

oświadczając, że badań nie wykona. Decyzję o skierowaniu powoda na badania

podjął 12 października kierownik sekcji Ryszard K. Powód stawił się ponownie w

pracy 2 listopada, bez wyników badań. Odmówił pobrania w przychodni lekarskiej

skierowania na badania psychiatryczne i nie przystąpił do pracy. Do pracy przyszedł

4 listopada, a następnego dnia został przesłuchany w obecności inspektora bhp jako

obwiniony w sprawie odmowy wykonania badań i lekceważącego zachowania w sto-

sunku do przełożonych. Od tego dnia powód został odsunięty od wykonywania czyn-

ności zwrotniczego i miał stawiać się do pracy w biurze sekcji. Przychodził do pracy,

lecz odmawiał wykonywania poleceń przełożonych i bez ich zgody opuszczał miejsce

pracy. Stanowisko zwrotniczego jest stanowiskiem bezpośrednio związanym z ru-

chem pociągów. Każdy pracownik ma obowiązek wykonać polecenie przełożonego

przeprowadzenia badań kontrolnych, niezależnie od wykonywania badań okreso-

wych.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 2 lipca 1999 r. oddalił apelację powoda od omówionego wyroku. Sąd drugiej

instancji podzielił dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę zachowania powoda jako

naruszającego podstawowe obowiązki pracownicze. Powołał się przy tym na § 7 pkt

5 i § 8 instrukcji o służbowych badaniach lekarskich, profilaktycznej opiece zdrowot-

nej i orzekaniu o zdolności do pracy pracowników PKP, zatwierdzonej do użytku

służbowego zarządzeniem nr 106 Zarządu PKP z dnia 25 listopada 1996 r. Zgodnie

z § 7 instrukcji w przypadku podejrzenia utraty przez pracownika zdolności do wyko-

3

nywania dotychczasowej pracy, przeprowadza się badania kontrolne. Skierowanie na

badania kontrolne może być wystawione przez zakład pracy z własnej inicjatywy. Są

one przeprowadzane poza terminami wynikającymi z częstotliwości badań okreso-

wych i mogą polegać na specjalistycznych badaniach konsultacyjnych (§ 8). Stano-

wisko zwrotniczego jest, zgodnie z wykazem stanowiącym załącznik nr 1 do instrukcji

(pozycja 63 wykazu), stanowiskiem bezpośrednio związanym z ruchem pojazdów.

Skierowanie powoda na badania psychiatryczne przez Wydział Karny Sądu Rejono-

wego w Piotrkowie Trybunalskim uzasadniało podejrzenie, że powód nie jest osobą

właściwą do kierowania ruchem pojazdów ze względu na powszechne bezpieczeń-

stwo. Powód nie wykonał polecenia przeprowadzenia badań. Na mocy § 26 instrukcji

pozwany odsunął od pracy pracownika uchylającego się od badania służbowego.

Powód odmawiał wykonywania poleceń dotyczących pracy w biurze sekcji. Swoim

zachowaniem uniemożliwił wyjaśnienie wątpliwości co do jego zdrowia. W ocenie

Sądu drugiej instancji, Waldemar U. nie wykonując badań naruszył podstawowe

obowiązki pracownicze, ponieważ swoim zachowaniem zdezorganizował pracę na

stanowisku zwrotniczego, „jak również spowodował konieczność ustalania odpo-

wiednich zastępstw w Biurze Sekcji”. Strona pozwana dopełniła wymagań określo-

nych w art. 52 § 3 KP przeprowadzając konsultację ze związkami zawodowymi.

Powód wniósł kasację od tego wyroku podnosząc zarzut naruszenia art. 56 §

1 KP „przez oddalenie apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunals-

kim z dnia 26 lutego 1999 r. [...] oddalającego pozew o przywrócenie do pracy, w

sytuacji, gdy zarzuty będące podstawą rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52

KP były nieprawdziwe” oraz art. 38 §1 i art. 232

KP „poprzez nieuwzględnienie braku

powiadomienia przez zakład pracy reprezentującej powoda organizacji związkowej”.

Jako podstawę kasacji wskazano też „rażące uchybienia procesowe, które nie po-

zwoliły na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i mogły mieć

wpływ na wynik sprawy przez: -przekroczenie zakresu swobodnej oceny dowodów

określonej w art. 233 §1 KPC – obrazy przepisu art. 4771

§ 11

przez oddalenie po-

wództwa mimo nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy”. Kasacja zawiera

wniosek o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i o przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego rozpoznania i rozstrzygnię-

cia o kosztach postępowania, ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy przez

przywrócenie powoda do pracy i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu ka-

sacji podniesiono, że Sąd błędnie przyjął, iż powód odmówił przeprowadzenia badań,

4

podczas gdy był on na badaniach u psychiatry 4 listopada 1998 r. Lekarz odmówił

przeprowadzenia badań. Nie został on przesłuchany. Związki zawodowe ani praco-

dawca nie powiadomili powoda o zgodzie na rozwiązanie umowy o pracę.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Pozwany pracodawca rozwiązał umowę o pracę z powodem bez wypowie-

dzenia, na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP, podając jako przyczynę nieobecność w

pracy w dniach od 16 października do 3 listopada 1998 r. oraz niewykonanie badań

kontrolnych („zgodnie z § 7 ust. 5 Instrukcji S-1”). Takie określenie przyczyn nie-

zwłocznego rozwiązania umowy o pracę wyznacza zakres ustaleń i ocen sądu co do

możliwości przypisania powodowi ciężkiego naruszenia przez niego podstawowych

obowiązków pracowniczych. Sądy obu instancji nie znalazły podstaw do ustalenia, że

nieobecność powoda w pracy we wskazanych dniach była nieusprawiedliwiona, a co

za tym idzie, by ta powołana przez pracodawcę okoliczność mogła stanowić podsta-

wę niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę. Pozostawało zatem do rozważenia,

czy pracodawca udowodnił, że powód przez niewykonanie badań kontrolnych dopu-

ścił się ciężkiego naruszenia podstawowego obowiązku pracowniczego. Stawiany

powodowi zarzut może być rozumiany jako zawinione niewykonanie polecenia pra-

codawcy dotyczącego pracy (art. 100 § 1 KP), a także jako zawinione niewykonanie

obowiązku poddawania się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleco-

nym badaniom lekarskim, wynikającego z art. 211 pkt 5 KP. Przekonujące są wywo-

dy Sądu Okręgowego co do zasadności wydania powodowi polecenia wykonania

badań kontrolnych. Dla przypisania powodowi ciężkiego naruszenia obowiązku wy-

konania polecenia pracodawcy i poddania się badaniom nie jest jednak wystarczają-

ce ustalenie, że 2 listopada stawił się on do pracy bez wyników badań. W aktach

znajduje się dokument [...], z którego wynika, że powód zgłosił się 4 listopada do le-

karza psychiatry specjalistycznej przychodni kolejowej. Badanie zostało odłożone do

czasu otrzymania przez lekarza dokumentacji ze szpitala i opinii z zakładu pracy.

Sąd Okręgowy nie odniósł się do tego dokumentu, ani nie przeprowadził żadnego

postępowania dowodowego na okoliczność dalszego procedowania lekarza i postę-

powania powoda w tej sprawie, chociaż z protokołu rozprawy apelacyjnej wynika, że

rozpoczął wyjaśnianie tej kwestii odbierając od powoda oświadczenie co do niektó-

5

rych jej aspektów. Powód nie został jednak przesłuchany (nie był też przesłuchany

przez Sąd pierwszej instancji). W tej sytuacji przypisanie powodowi ciężkiego naru-

szenia jego podstawowych obowiązków polegającego na niewykonaniu badań kon-

trolnych zostało dokonane z naruszeniem art. 233 §1 KPC. Ta podstawa kasacji oka-

zała się uzasadniona.

Niezasadne są natomiast pozostałe zarzuty stanowiące podstawy kasacji.

Przepis art. 56 § 1 KP nie został naruszony, gdyż Sąd Okręgowy nie odmówił

uwzględnienia wymienionego w nim roszczenia, mimo ustalenia, że z powodem roz-

wiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązy-

waniu umów o pracę w tym trybie. Zapadł wyrok oddalający apelację, ponieważ Sąd

nie ustalił naruszenia przepisów, a zatem nie stwierdził podstaw do stosowania art.

56 §1 KP. Przepis art. 38 §1 KP jako dotyczący rozwiązania umowy o pracę za wy-

powiedzeniem nie miał zastosowania w tej sprawie. Zarzut naruszenia art. 232

KP

jest niezrozumiały. Nie twierdzi się bowiem w kasacji, by pracodawca zasięgał opinii

organizacji nie reprezentującej powoda, a Sąd takie działanie zaaprobował. Nie są

też zrozumiałe stwierdzenia o braku zgody na rozwiązanie umowy o pracę z powo-

dem. Nie wiadomo z czego wynikać miałby obowiązek pracodawcy uzyskania takiej

zgody. Art. 4771

§ 11

KPC również nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie

o przywrócenie do pracy. Przepis ten stosuje się tylko w sprawach o ustalenie istnie-

nia stosunku pracy, co wynika wprost z jego brzmienia.

Zważywszy powyższe, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na podstawie

art. 39313

§ 1 KPC.

========================================