II UKN 549/99

Wyrok z dnia 12 maja 2000 r.

II UKN 549/99

Dochód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej,

którego osiąganie powoduje zawieszenie lub zmniejszenie emerytury, oznacza

dochód faktyczny, a więc dochód po potrąceniu ryczałtowo ustalonych kosz-

tów jego uzyskania. Dochód taki może być ustalony na podstawie informacji

urzędu skarbowego (§ 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjal-

nej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub

zmniejszania emerytury i renty, Dz.U. Nr 58, poz. 290 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Kazimierz Jaśkowski, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2000 r. sprawy z wniosku Ma-

riana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wyso-

kość emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Łodzi z dnia 25 maja 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 26 listopada 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie wnioskodawcy Mariana M. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Ł. z dnia 11 maja 1998 r. ustalającej,

że osiągnięty przez wnioskodawcę dochód z prowadzonej działalności gospodarczej

w latach 1995 i 1996 r. przekroczył wyższą kwotę graniczną, co uzasadniało zawie-

szenie emerytury w tych latach i żądanie zwrotu nienależnego świadczenia w łącznej

kwocie 16.516,70 zł. Sąd ten ustalił, że wnioskodawca pobierający emeryturę od

1984 r. prowadził jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą i w latach

1995 i 1996 r. osiągnął dochód w wysokości uzasadniającej zawieszenie emerytury.

W tej sytuacji pobrane w tych latach świadczenie miało charakter nienależny i podle-

2

ga zwrotowi. W podstawie prawnej wyroku Sąd powołał art. 24 ust. 1 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania eme-

rytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) i § 1 ust.

1 pkt 4 w związku z ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22

lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytu-

ry i renty (Dz.U. Nr 58, poz. 290 ze zm.). Stanowisko to w pełni podzielił Sąd Apela-

cyjny w Łodzi, oddalając apelację wnioskodawcy (wyrok z dnia 25 maja 1999 r. [...]).

W ocenie Sądu, faktyczny dochód wnioskodawcy (przyrost aktywów po odli-

czeniu nakładów koniecznych do ich uzyskania) został ustalony na podstawie infor-

macji z Urzędu Skarbowego w Ł. i w toku postępowania przed Sądem nie został za-

kwestionowany. „Faktyczny dochód w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych,

odpowiada pojęciu przychód w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych” i

oznacza dochód po potrąceniu ryczałtowo ustalonych kosztów jego uzyskania.

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją wnioskodawca i zarzucając naruszenie

przepisów postępowania _

art. 47714

§ 1 KPC, 467 § 4 pkt 1 i 2 KPC oraz 379 pkt 5 w

związku z art. 217 § 2 KPC, a także przepisów prawa materialnego przez niewłaści-

wą wykładnię § 1 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 lipca 1992 r. oraz przez niewłaści-

we zastosowanie art. 106 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), wniósł o jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Według skarżącego przedmiotem orzekania powinna być jedynie decyzja z dnia 11

maja 1998 r. „a odwołanie od decyzji z dnia 14. II.1998 r. podlegało odrzuceniu (... ),

wydanie więc w tym zakresie wyroku było niedopuszczalne”. Dochód faktyczny powi-

nien być ustalony na podstawie opinii biegłego; nie jest nim (wbrew twierdzeniom

Sądu) bowiem przychód w rozumieniu prawa podatkowego.

Nie wskazano nadto podstawy prawnej potrącenia nienależnego – w ocenie

Sądu – świadczenia, nie rozważając w związku z tym,czy znajdzie zastosowanie w

sprawie art.106 ustawy o z.e.p. Wnioskodawca miał podstawy uważać, że dochód

powinien być pomniejszony o faktycznie wydatkowane środki, niezależnie od tego,

czy w rozumieniu prawa podatkowego mogłyby one być zaliczone do kosztów jego

uzyskania. Nadto decyzja została wydana w dniu 11 maja 1998 r., a więc na jej pod-

stawie można żądać zwrotu świadczenia jedynie za okres po dniu 11 maja 1995 r.

(za okres nie dłuższy niż 3 lata).

3

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Nie jest wątpliwe, że decyzja pozwanego organu rentowego z dnia 24 (a nie

14 jak twierdzi kasacja) lutego 1998r. została uchylona (”

unieważniona”

), a ostatecz-

ne rozliczenie pobranego przez wnioskodawcę świadczenia, zawiera decyzja z dnia

11 maja 1998 r. W takiej sytuacji rzeczą Sądu pierwszej instancji było umorzenie po-

stępowania spowodowanego odwołaniem od tej pierwszej decyzji i objęcie rozpoz-

naniem odwołania od decyzji z dnia 11 maja 1998r.

Fakt, że w komparycji wyroku Sądu pierwszej instancji zamieszczono również

tę pierwszą decyzję organu rentowego (co pominął Sąd Apelacyjny), nie stanowi na-

ruszenia powołanych w kasacji przepisów, a już z całą pewnością nie może być

traktowane jako przesłanka nieważności postępowania. Podobnie należy ocenić za-

rzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 467 § 4 pkt 1 i 2 KPC. Przepisy te dotyczą

wstępnego badania sprawy i, co oczywiste, nie był stosowany przez Sąd Apelacyjny,

a zatem nie mógł być przez ten Sąd naruszony.

Nie można też doszukiwać się - wbrew twierdzeniom kasacji - nieważności

postępowania przez pozbawienie wnioskodawcy możności obrony swych praw- art.

379 pkt 5 KPC – w pominięciu dopiero w apelacji wnioskowanego dowodu z opinii

biegłego dla wyliczenia faktycznego dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę. Do-

chód ten został ustalony na podstawie informacji uzyskanej z Urzędu Skarbowego,

stosownie do § 5 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 lipca 1992 r. i w toku postępowania

przed Sądem pierwszej instancji nie był kwestionowany. Pominięcie więc tego dowo-

du przez Sąd Apelacyjny nie narusza prawa, gdyż art. 381 KPC upoważnia Sąd dru-

giej instancji do pominięcia dowodu, który mógł być powołany w postępowaniu przed

Sądem pierwszej instancji.

Nie zachodzi także zarzucane w kasacji naruszenie prawa materialnego. W

myśl art. 24 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji prawo do emerytury ulega zawieszeniu lub

zmniejszeniu, na zasadach określonych w przepisach, w razie osiągania wynagro-

dzenia lub dochodu z tytułu wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

której wykonywanie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Wśród tych

dochodów §1 ust 1 pkt 4 rozporządzenia MPiPS z 22 lipca 1992 r. wymienia dochody

z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, rozumiane jako dochody faktyczne,

a więc po potrąceniu ryczałtowo ustalonych kosztów ich uzyskania. Takie też stano-

wisko zostało zajęte przez Sąd Apelacyjny, który nadto stwierdził, że nie było ko-

4

nieczne powołanie dowodu z opinii biegłego, skoro wskazane przez Urząd Skarbowy

dochody były faktycznie brane pod uwagę przy rozliczeniach podatkowych i nie zo-

stały zakwestionowane przez wnioskodawcę jako podatnika.

Zauważyć wreszcie należy, że powiadomienie przez Urząd Skarbowy organu

rentowego o łącznej kwocie dochodu osiągniętego przez wnioskodawcę w ubiegłym

roku kalendarzowym nastąpiło w terminie wskazanym w § 5 ust. 3 rozporządzenia z

22 lipca 1992 r., co w pełni uzasadnia wydaną w sprawie decyzję, dokonującą rozli-

czenia pobranych świadczeń emerytalnych w roku 1996. Gdy więc kasacja nie za-

wierała usprawiedliwionych podstaw, należało orzec o jej oddaleniu na podstawie art.

39312

KPC.

========================================