I PKN 636/99

Wyrok z dnia 25 maja 2000 r.

I PKN 636/99

W razie oparcia kasacji na podstawie naruszenia przepisów postępowa-

nia (art. 3931

pkt 2 KPC) i zgłoszenia zarzutów istotnego naruszenia przepisów

dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego oraz oceny zebranego w

sprawie materiału, wnoszący kasację nie może domagać się wydania wyroku

reformatoryjnego.

Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2000 r. sprawy z powództwa

Katarzyny G. i Marka N. przeciwko Alinie K. o zapłatę, na skutek kasacji powodów od

wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z

dnia 14 maja 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanej

kwotę 375 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu wyrokiem z 24 grudnia 1998 r. [...] za-

sądził od pozwanej Aliny K. na rzecz powodów Katarzyny G. i Marka N. tytułem od-

szkodowania kwotę 1.926,92 zł z ustawowymi odsetkami od 28 sierpnia 1998 r. do

dnia zapłaty i oddalił powództwo w pozostałym zakresie, tj. co do kwoty 5.742,21 zł.

Powodowie domagali się zasądzenia na ich rzecz kwoty 7.669,13 zł, na którą skła-

dały się: należność główna (roszczenie o odszkodowanie) w wysokości 4.633,10 zł

oraz skapitalizowane odsetki od tej kwoty za okres od 7 listopada 1996 r. do 27

sierpnia 1998 r. w wysokości 3.036,03 zł.

Sąd Pracy ustalił, że pozwana była zatrudniona u powodów na stanowisku

technika dentystycznego. Powodowie są wspólnikami spółki cywilnej i właścicielami

zakładu świadczącego usługi stomatologiczne. Na przełomie października i listopada

2

1996 r. między pozwaną a jej pracodawcą powstał konflikt na tle wynagrodzenia za

pracę. W dniu 6 listopada 1996 r. w celu wymuszenia wypłaty zaległych świadczeń

pracowniczych pozwana zabrała z laboratorium, w którym pracowała, materiały pro-

tetyczne stanowiące własność powodów – zestaw porcelany podstawowej (body)

oraz zestaw porcelany na brzeg sieczny (incistal) o łącznej wartości 1.180 złotych.

Następnego dnia powódka powiadomiła policję o kradzieży i jej sprawcy. Wieczorem

7 listopada 1996 r. pozwana pojawiła się w zakładzie pracy z zamiarem zwrócenia

zabranych materiałów. Powódka odmówiła ich przyjęcia z obawy, że porcelana nie

będzie nadal przydatna do wykonywania zabiegów protetycznych. Powodowie twier-

dzili, że pozwana przywłaszczyła sobie kompletny zestaw materiałów protetycznych

(porcelany stomatologicznej) Ceramco II i w związku z tym domagali się zasądzenia

od niej odszkodowania w kwocie 4.633,10 złotych stanowiącej równowartość całego

zestawu. Pozwana przyznała się do zaboru jedynie pewnych elementów (kompo-

nentów) zestawu - porcelany podstawowej i porcelany na brzeg sieczny.

W ocenie Sądu Pracy powodowie nie udowodnili, że pozwana zabrała cały

kompletny zestaw materiałów protetycznych, choć to na nich spoczywał ciężar udo-

wodnienia tego faktu (art. 6 KC w związku z art. 300 KP). W szczególności zarzutów

powodów nie potwierdziły zeznania samej powódki Katarzyny G. oraz świadka Grze-

gorza Ś., który był dostawcą materiałów zabranych przez pozwaną. Zeznania po-

wódki charakteryzowały się dużym stopniem niepewności lub niewiedzy. Z kolei po-

zwana konsekwentnie – zarówno w toku postępowania cywilnego (sprawy ze stosun-

ku pracy o odszkodowanie), jak i karnego – twierdziła, że wyniosła z zakładu pracy

wyłącznie dwa kartonowe opakowania porcelany podstawowej i porcelany na brzeg

sieczny, które wydała policji. Z uwagi na konsekwentność zeznań pozwanej Sąd dał

wiarę wersji wydarzeń przedstawionej przez nią. Zabrane przez pozwaną materiały

protetyczne miały wartość 1.180 zł. Do kwoty odszkodowania Sąd doliczył odsetki

skapitalizowane od tej kwoty, co łącznie dało zasądzoną na rzecz powodów należ-

ność. Sąd Pracy nie wskazał podstawy prawnej rozstrzygnięcia co do należności

głównej.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z

14 maja 1999 r. [...] oddalił apelacje obydwu stron od wyroku Sądu Rejonowego.

Powodowie w swojej apelacji zarzucali sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią

zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że pozwana

zabrała tylko dwa opakowania kartonowe porcelany (podstawowej i na brzeg

3

sieczny) o łącznej wartości 1.180 zł, które następnie wydała funkcjonariuszowi policji,

chociaż zarówno z zeznań powódki, jak i z zeznań świadków zgłoszonych przez po-

wodów (Grzegorza Ś., Piotra S., Marii S.) wynikało, że pozwana zabrała cały zestaw

do wykonywania prac protetycznych z porcelany. Ponadto powodowie kwestionowali

ocenę Sądu Rejonowego, że powódka wykazała w toku procesu niewiedzę co do

tego, jakie materiały zostały zabrane przez pozwaną.

Oddalając apelację powodów Sąd Okręgowy stwierdził, że sprowadza się ona

do polemiki z prawidłowymi ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd pierw-

szej instancji dotyczącymi ilości przywłaszczonych przez pozwaną materiałów prote-

tycznych. Sąd Okręgowy podzielił te ustalenia uznając, że Sąd Rejonowy dokonał ich

w oparciu o wszechstronnie rozważony materiał dowodowy. Sąd drugiej instancji nie

miał zastrzeżeń do oceny dowodów dokonanej przez Sąd pierwszej instancji ze

względu na to, że Sąd ten wyczerpująco uzasadnił, które dowody uznał za wiarygod-

ne, a które nie. Kwestią sporną między stronami było to, czy pozwana zabrała z zak-

ładu pracy cały komplet materiałów protetycznych o nazwie Ceramco II, czy tylko

jego część. Zgodnie z ogólną regułą dowodową zawartą w art. 6 KC na stronie po-

wodowej dochodzącej odszkodowania spoczywał obowiązek udowodnienia wysoko-

ści szkody. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, że spośród

sześciu komponentów wchodzących w skład kompletu Ceramco II pozwana wyniosła

6 listopada 1996 r. z zakładu pracy tylko dwa o wartości 1.180 zł, a nie cały komplet-

ny zestaw o wartości 4.633,10 zł. Wbrew zarzutom apelacji powodów zeznania

świadków powołanych przez powodów nie potwierdziły zeznań powódki Katarzyny G.

Powódka nie wiedziała (nie potrafiła dokładnie opisać), jakie materiały i w jakiej ilości

zostały wyniesione przez pozwaną, nie orientowała się, co wchodzi w skład zestawu

Ceramco II, w jaki sposób materiały protetyczne były oryginalnie przechowywane. W

tej sytuacji bezzasadne jest twierdzenie skarżących, że powódka konsekwentnie w

postępowaniu karnym i przed Sądem Pracy twierdziła, że pozwana zabrała cały

kompletny zestaw. Swoje twierdzenia powódka opierała na informacjach udzielonych

jej przez świadka Piotra S., jedynego bezpośredniego świadka zdarzenia. Jak się

jednak okazało, Piotr S. mówiąc o całym zestawie „do napalania porcelany” miał na

myśli tylko jeden z sześciu komponentów wchodzących w skład kompletu Ceramco

II, twierdził bowiem, że pozwana zabrała zestaw znajdujący się w pojemniku plas-

tikowym o kształcie dyplomatki. Tymczasem świadek Grzegorz Ś., który dostarczył

powodom komplet Ceramco II, twierdził, że w pojemnikach plastikowych o kształcie

4

dyplomatki były przechowywane tylko dwa spośród sześciu komponentów wchodzą-

cych w skład kompletu (zestaw farb i porcelana opakująca), pozostałe komponenty

(w tym porcelana podstawowa i na brzeg sieczny, do których zaboru przyznała się

pozwana) znajdowały się w pudełkach kartonowych. W żadnym razie na podstawie

zeznań świadka Piotra S. nie można ustalić, że pozwana zabrała cały komplet Ce-

ramco II. Nie wynika to także z zeznań świadka Grzegorza Ś., ponieważ nie wypo-

wiadał się on na temat tego, co zabrała pozwana, a opisał jedynie, co składa się na

kompletny zestaw Ceramco II. Z kolei świadek Maria S. zeznała, że kiedy pozwana

pojawiła się, aby oddać zabrane materiały, miała z sobą siatki reklamówki, w których

świadek dostrzegła kartonowe pudełka (a zatem nie plastikowe pojemniki), nie wi-

działa jednak, ile tych pudełek było, ani jaka była ich zawartość. Ostatecznie Sąd

Okręgowy ocenił, że z zeznań żadnego świadka przesłuchanego przez Sąd pierw-

szej instancji nie wynika, że pozwana zabrała 6 listopada 1996 r. z zakładu pracy

pełny komplet Ceramco II (składający się z sześciu komponentów) o wartości

4.633,10 zł. W tych warunkach - w ocenie Sądu Okręgowego – prawidłowo Sąd

Pracy przyjął, że pozwanej można przypisać odpowiedzialność jedynie za szkodę w

wysokości 1.180 zł. Odpowiedzialność pozwanej za szkodę wyrządzoną powodom

kształtuje się w oparciu o art. 122 KP.

Od wyroku Sądu Okręgowego kasację wnieśli powodowie. Kasacja została

oparta na podstawie naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 233 § 1

KPC poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowo-

dowego, wyrażające się w pominięciu oceny części dowodów, a w szczególności

istotnych fragmentów zeznań świadka Piotra S. (w części dotyczącej opisu materia-

łów zabranych przez pozwaną), świadka Grzegorza Ś. (w części dotyczącej opisu

poszczególnych elementów zestawu Ceramco II oraz określenia łącznej objętości

tych elementów), świadka Marii S. (w części dotyczącej objętości materiałów ofero-

wanych do zwrotu przez pozwaną), a także pisemnego oświadczenia pozwanej doty-

czącego zwrotu kwoty 4.800 zł za zestaw Ceramco. Ponadto powodowie zarzucili

naruszenie art. 328 § 2 KPC i art. 382 KPC poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku podstawy faktycznej, w szczególności poprzez pominięcie

wskazanych wyżej dowodów, a tym samym zaniechanie ich oceny. Powodowie

wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na ich rzecz od pozwa-

nej kwoty 7.669,13 zł z ustawowymi odsetkami od 28 sierpnia 1998 r. do dnia zapła-

ty.

5

Pozwana wniosła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie precyzuje granic zaskarżenia – nie zawiera bowiem wniosku o

uchylenie lub zmianę zaskarżonego wyroku w całości lub w części (art. 3933

KPC).

Tym niemniej na podstawie treści wniosku skarżących o zmianę wyroku przez zasą-

dzenie od pozwanej na ich rzecz kwoty 7.669,13 zł (w miejsce zasądzonej przez Sąd

Rejonowy kwoty 1.926,92 zł) można uznać, że powodowie skarżą wyrok Sądu Okrę-

gowego w części oddalającej ich apelację od wyroku Sądu Rejonowego w części

oddalającej ich powództwo.

Słusznie podnosi pozwana w odpowiedzi na kasację, że wniosek o zmianę

zaskarżonego wyroku jest nieadekwatny do podstawy kasacyjnej. Sprzeczność ta

polega na tym, że przy oparciu kasacji na podstawie naruszenia przepisów postępo-

wania (wskazanej w art. 3931

pkt 2 KPC) i zgłoszeniu w ramach tej podstawy zarzu-

tów istotnego naruszenia przepisów prawa procesowego skarżący nie mogą doma-

gać się wydania wyroku reformatoryjnego, albowiem Sąd Najwyższy może zmienić

zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy jedynie wówczas, gdy uzna, że nie ma

naruszeń istotnych przepisów postępowania, a zachodzi jedynie naruszenie prawa

materialnego (art. 39315

KPC). W takiej sytuacji Sąd Najwyższy jest związany stanem

faktycznym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku. W rozpoznawa-

nej sprawie powodowie w kasacji kwestionują w istocie podstawę faktyczną rozstrzy-

gnięcia – pośrednio, poprzez zarzuty dotyczące naruszenia reguł swobodnej oceny

dowodów - a zatem nie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 39315

KPC pozwalają-

ca na zmianę zaskarżonego wyroku przez sąd kasacyjny i orzeczenie co do istoty

sprawy w odmienny sposób, niż to uczynił sąd apelacyjny. Wbrew natomiast poglą-

dom wyrażonym w odpowiedzi na kasację Sąd Najwyższy uznał, że pomimo

„sprzeczności wniosku kasacyjnego i poprzedzających go zarzutów kasacyjnych“

możliwe jest przystąpienie do rozpoznania meritum zarzutów sformułowanych w ka-

sacji. Sąd Najwyższy nie jest bowiem związany zgłoszonym w kasacji przez stronę

wnioskiem co do treści orzeczenia, co oznacza, że mimo wniosku skarżącego o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

może zmienić zaskarżony wyrok (oczywiście w granicach kasacji – art. 39311

KPC) i

6

odwrotnie, mimo wniosku o zmianę może zaskarżony wyrok uchylić i przekazać

sprawę do ponownego rozpoznania.

Po tych wstępnych uwagach stwierdzić należy, że kasacja powodów nie za-

sługuje na uwzględnienie. Chociaż bowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie

odpowiada w pełni warunkom formalnym wskazanym w art. 328 § 2 KPC, co słusznie

zarzuca się w kasacji, to uchybienie to nie mogło mieć i nie miało istotnego wpływu

na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 328 § 2 KPC uzasadnienie powinno zawierać wskazanie

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, w tym dowodów, na których sąd się oparł, i

przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Uzasadnienie powinno więc zawierać omówienie i ocenę mocy dowodowej wszyst-

kich dowodów zgromadzonych przez sąd, także tych, które ostatecznie „nie wniosły

niczego istotnego dla sprawy”. Przepis art. 328 § 2 KPC ma zastosowanie - z mocy

art. 391 KPC - również w postępowaniu apelacyjnym. Wydając zaskarżony wyrok

Sąd Okręgowy nie tylko odwołał się do oceny dowodów dokonanej przez Sąd Rejo-

nowy (akceptując tę ocenę), ale także – odnosząc się do zarzutów postawionych w

apelacji - dokonał samodzielnej oceny dowodów, w szczególności zeznań świadków

Piotra S., Grzegorza Ś. i Marii S., odwołując się w swoich rozważaniach do treści

tych zeznań i poddając je analizie. Mógł to uczynić, albowiem w systemie apelacji

pełnej, jaki przyjęto w 1996 r. w Kodeksie postępowania cywilnego, sąd drugiej ins-

tancji władny jest przeprowadzić własną ocenę materiału dowodowego zebranego

przez sąd pierwszej instancji i na podstawie tej oceny dokonać własnych – całkiem

nowych lub uzupełniających - ustaleń faktycznych. Oznacza to równocześnie, że re-

spektując treść art. 328 § 2 KPC w związku z art. 391 KPC Sąd Okręgowy powinien

był dokonać oceny wiarygodności i mocy dowodowej zeznań wskazanych świadków i

przedstawić ocenę tych dowodów w uzasadnieniu swojego wyroku, czego jednak nie

uczynił. Odwołanie się do oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd Rejo-

nowy było niewystarczające, ponieważ z uzasadnienia wyroku Sądu Pracy wynikało

jednoznacznie jedynie to, że Sąd ten dał wiarę zeznaniom pozwanej i nie dał wiary

zeznaniom powódki, nie wynikało natomiast – bo w tej kwestii Sąd Pracy wyraźnie

się nie wypowiedział - w jaki sposób oceniona została wiarygodność dowodów z ze-

znań świadków. Oceny materiału dowodowego nie mogło zastąpić przytoczenie

przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu treści zeznań poszczególnych świadków. Jedy-

nie brak wyraźnego zakwestionowania wiarygodności i mocy dowodowej tych dowo-

7

dów oraz oparcie się na nich przy dokonywaniu ustaleń faktycznych pozwalały na

wniosek, że Sąd Rejonowy uznał je za wiarygodne.

Zastrzeżenia wobec uzasadnienia zaskarżonego wyroku sprowadzają się za-

tem do tego, że wbrew wymaganiom dotyczącym obowiązku przedstawienia relacji z

oceny zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd Okręgowy wyraźnie nie stwier-

dził, czy dowodom z zeznań wskazanych w kasacji świadków dał wiarę, czy też od-

mówił im wiary i mocy dowodowej, a jeśli odmówił, to z jakich przyczyn. Wskazana

usterka uzasadnienia nie miała jednak wpływu na wynik sprawy, albowiem przy zało-

żeniu, że Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom wymienionych osób (taki wniosek wy-

pływa z kolei stąd, że Sąd nie zakwestionował wiarygodności tych dowodów), możli-

wa do obrony jest teza tego Sądu – o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia

sprawy – że z dowodów tych nie wynika, aby pozwana zabrała cały kompletny zes-

taw Ceramco II zawierający materiały protetyczne, składający się oryginalnie z sześ-

ciu różnych komponentów, z których dwa były zapakowane w plastikowe pojemniki w

kształcie teczki dyplomatki, a pozostałe cztery w kartonowe pudełka. Tezę tę Sąd

Okręgowy w należyty i przekonujący sposób uzasadnił. Świadek Grzegorz Ś., do-

stawca materiałów protetycznych, opisał jedynie poszczególne elementy zestawu

Ceramco II i określił ich łączną objętość, nie mógł natomiast stwierdzić, co (jakie

komponenty – cały zestaw czy tylko jego część) zabrała z zakładu pracy pozwana,

nie uczestniczył bowiem w zdarzeniach, jakie miały miejsce 6 i 7 listopada 1996 r. w

pracowni stomatologicznej prowadzonej przez powodów. Z kolei rozbieżność pomię-

dzy twierdzeniami świadka Piotra S., który zeznał, że pozwana zabrała pojemnik pla-

stikowy o kształcie dyplomatki, a relacją świadka Marii S., która w siatce reklamówce

przyniesionej przez pozwaną dostrzegła kartonowe pudełka, Sąd Okręgowy wyjaśnił

w sposób zgodny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym,

przyjmując ostatecznie za wiarygodną wersję wydarzeń przedstawioną przez pozwa-

ną.

Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 382 KPC w związku z art. 233 § 1

KPC. Granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają przede wszystkim czynniki

logiczny, ustawowy i aksjologiczny. Sąd Okręgowy nie przekroczył granic swobodnej

oceny dowodów wyznaczonej tymi czynnikami. Z zebranego w sprawie materiału

dowodowego wyprowadził wnioski logicznie prawidłowe. Nie ma w rozumowaniu

Sądu sprzeczności, a wnioski wyciągnięte z oceny poszczególnych dowodów ukła-

dają się w logiczną całość. Sąd oparł swoje przekonanie na dowodach przeprowa-

8

dzonych prawidłowo, formalnie zgodnie z przepisami o postępowaniu dowodowym.

Rozważył zebrany materiał dowodowy i poddał go analizie. Nie pominął również

oświadczenia pozwanej w sprawie zwrotu równowartości zestawu porcelany Ceram-

co, odnosząc się do niego pośrednio. Z oświadczenia dotyczącego zwrotu powodom

kwoty 4.800 zł (sporządzonego 8 listopada 1996 r.) pozwana wycofała się jeszcze w

toku sprawy karnej, kiedy zorientowała się, jaka była rzeczywista wartość zabranych

przez nią komponentów. Pisemne oświadczenie pozwanej miało rangę dokumentu

prywatnego (art. 245 KPC). Dowód ten faktycznie nie został poddany przez Sąd

Okręgowy szczegółowej analizie, jednak nie jest to uchybienie, które miało istotny

wpływ na wynik sprawy, skoro Sąd ostatecznie dał wiarę w całości zeznaniom poz-

wanej, która wyjaśniła przyczyny odwołania swego oświadczenia z 8 listopada 1996

r. Wreszcie ocena materiału dowodowego dokonana przez Sąd Okręgowy jest

zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, uwzględnia system pozaprawnych

reguł i ocen społecznych i wnioski wynikające z oceny różnych faktów życia społecz-

nego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC.

========================================