II UKN 555/99

Wyrok z dnia 23 maja 2000 r.

II UKN 555/99

Nie jest usprawiedliwioną podstawą kasacji zarzut naruszenia prawa ma-

terialnego w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji nie rozpoznał sprawy meryto-

rycznie, lecz uchylił zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umorzył.

Przewodniczący SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2000 r. sprawy z wniosku Jó-

zefa D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wzrost

emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, na skutek kasacji wnioskodaw-

cy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 7 lipca 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 12 maja 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

R. odmówił przyznania wnioskodawcy Józefowi D. wzrostu emerytury z tytułu pracy

w szczególnych warunkach.

Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 20 kwiet-

nia 1999 r. [...]. Sąd ustalił, że wnioskodawca od 3 lutego 1991 r. jest uprawniony do

wcześniejszej emerytury. Świadectwa pracy stwierdzające wykonywanie pracy w

szczególnych warunkach złożył w 1996 r. Zgodnie z art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 17

października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i

rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) do emerytury

nie przysługują wzrosty z tego tytułu, zatem nie ma podstaw do uwzględnienia żąda-

nia.

W apelacji od tego wyroku wnioskodawca zarzucił, że zmiana przepisów nie

2

może pozbawić go prawa nabytego.

Wyrokiem z dnia 7 lipca 1999 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Rzeszowie uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję

organu rentowego i umorzył postępowanie w sprawie. Sąd Apelacyjny ustalił, że po

złożeniu przez wnioskodawcę w dniu 22 marca 1996 r. świadectw pracy stwierdzają-

cych wykonywanie pracy w szczególnych warunkach organ rentowy w kwietniu 1996

r. wydał decyzję odmawiającą przyznania wzrostu z tego tytułu. Kolejne dwa wnioski

wnioskodawca złożył 9 lutego 1998 r. i 20 kwietnia 1998 r. , po rozpoznaniu których

organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję z dnia 12 maja 1998 r. Postępowanie przed

organem rentowym było bezprzedmiotowe, ponieważ wnioskodawca nie przedłożył

nowych dowodów. Nie zaszły zatem okoliczności, o których mowa w art. 80 ust. 1

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro-

dzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Złożenie wniosku w tej samej sprawie obligo-

wało organ rentowy do wydania decyzji o umorzeniu postępowania stosownie do 105

§ 1 KPA w związku z art. 95 ustawy o z. e. p. Dokonanie przez Sąd pierwszej instan-

cji kontroli decyzji, która nie powinna być wydana, było nieprawidłowe. Sąd ten powi-

nien uchylić decyzję i umorzyć postępowanie. Przepisy KPC nie zawierają regulacji w

tym przedmiocie, należało zatem zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 2 KPA.

Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i wskazując jako podstawy kasacji

naruszenie prawa materialnego - art. 76, 99 i 110 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz naruszenie przepisów pos-

tępowania - art. 138 § 1 w związku z art. 105 KPA, wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i prze-

kazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. W

uzasadnieniu kasacji powód podniósł, że żądanie wzrostu emerytury powinno być

uwzględnione na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie

ustawy powołanej w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji. Umorzenie pos-

tępowania było sprzeczne z powołanymi przepisami KPA , bowiem decyzja z kwiet-

nia 1996 r. nie uprawomocniła się, gdyż nie została wnioskodawcy doręczona, a po-

nadto decyzja ta nie dotyczyła przyznania wzrostu emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie jest usprawiedliwioną podstawą kasacji zarzut naruszenia prawa material-

3

nego w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji nie rozpoznawał sprawy merytorycznie,

lecz uchylił zaskarżony wyrok i postępowanie w sprawie umorzył. Umorzenie postę-

powania następuje na podstawie art. 355 § 1 KPC, jeżeli wydanie wyroku stało się

zbędne lub niedopuszczalne. Skoro wyrok nie może być wydany, nie stosuje się

przepisów prawa materialnego. Nie można zatem mówić o naruszeniu tych przepi-

sów.

Można natomiast kwestionować zasadność umorzenia postępowania. W tym

zakresie podniesiony w kasacji zarzut jest uzasadniony. Wskazując jako podstawę

prawną umorzenia postępowania przepisy art. 105 § 1 i 138 § 1 pkt 2 KPA Sąd Ape-

lacyjny powołał się na przepis art. 95 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich. Przepis ten stanowi, że w sprawach o świadczenia

określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego,

chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Przepis ten daje pierwszeństwo przepi-

som ustawy przed przepisami KPA. Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o z. e . p., postę-

powanie wszczyna się na podstawie wniosku i w załatwieniu wniosku organ rentowy

wydaje decyzję na podstawie art. 90 ust. 1. Przepis art. 80 ust. 1 przewiduje ponow-

ne ustalenie prawa do świadczeń, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie

świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub zostaną ujawnione nowe okolicz-

ności. Daje on podstawę do składania wniosków o ponowne ustalenie prawa do

świadczeń. Rozpoznając taki wniosek organ rentowy bada czy odpowiada on warun-

kom określonym w tym przepisie. Jeżeli organ rentowy uzna, że we wniosku nie

wskazuje się nowych dowodów ani nowych okoliczności, odmawia ponownego usta-

lenia prawa do świadczeń, wydając decyzję takiej treści. Od takiej decyzji przysługuje

zainteresowanemu odwołanie na zasadach ogólnych.

Skoro ta kwestia została uregulowana przepisami ustawy o z. e. p., nie było

podstawy do stosowania przez organ rentowy art. 105 § 1 KPA. Zastosowanie tego

przepisu przez Sąd Apelacyjny było błędne. Błędne jest także stanowisko, że Sąd

pierwszej instancji powinien był uchylić decyzję i umorzyć postępowanie na podsta-

wie art. 138 § 1 pkt 2 KPA. Zgodnie z art. 459 KPC w postępowaniu w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy KPC. Przepis art. 47714

KPC

nie daje podstaw do uchylenia przez sąd pierwszej instancji decyzji organu rentowe-

go, a sąd drugiej instancji może z mocy art. 47714a

KPC uchylić decyzję i sprawę

przekazać organowi rentowemu do ponownego rozpoznania. Przepis ten nie jest

podstawą prawną umorzenia postępowania. Umorzenie postępowania w sprawie z

4

zakresu ubezpieczeń społecznych może nastąpić tylko w okolicznościach określo-

nych w art. 47713

KPC i na zasadach ogólnych określonych w art. 355 § 1 KPC,

zgodnie z którym orzeczenie zapada w formie postanowienia a nie wyroku. Okolicz-

ności, o których mowa w tych przepisach, nie wystąpiły w niniejszej sprawie.

Kolejnym błędem było powołanie się na zakończenie sprawy prawomocną de-

cyzją bez sprawdzenia, czy decyzja ta się uprawomocniła. Jeżeli decyzja nie została

wnioskodawcy doręczona, określony w art. 4779

§ 1 KPC termin nie rozpoczął biegu i

odwołanie w niniejszej sprawie należało traktować jako odwołanie od pierwszej decy-

zji. Natomiast jeżeli pierwsza decyzja jest prawomocna, decyzję z dnia 12 maja 1998

r. należało traktować jako odmawiającą ponownego ustalenia wysokości świadczeń i

przy rozpoznaniu odwołania badać prawidłowość tej odmowy.

Uznając, że umorzenie postępowania nastąpiło z naruszeniem powołanych

przepisów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

§ 1 KPC uchylił zaskarżony wyrok

i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

========================================