III RN 169/99

Wyrok z dnia 26 maja 2000 r.

III RN 169/99

Terminowa wypłata uposażenia żołnierza zawodowego jako prawa ma-

jątkowego, jest elementem koniecznym wynagrodzenia sprawiedliwego i pod-

lega równej dla wszystkich ochronie prawnej na podstawie art. 64 ust. 2 Kons-

tytucji RP.

Przewodniczący: SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Andrzej

Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2000 r. sprawy ze skargi Ro-

mana M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego-Regionalnego

Sztabu Wojskowego w B. z dnia 20 listopada 1998 roku [...] w przedmiocie przyzna-

nia należności pieniężnych związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojsko-

wej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od

wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Białymsto-

ku z dnia 24 marca 1999 r. [...]

o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

U z a s a d n i e n i e

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego pismem z dnia 1 października 1999 r. [...]

wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-

Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku z dnia 24 marca 1999 r. [...], którym na sku-

tek skargi Romana M. uchylona została decyzja Szefa Sztabu Wojewódzkiego - Re-

gionalnego Sztabu Wojskowego w B. z dnia 20 listopada 1998 r., utrzymująca w

mocy uprzednie rozstrzygnięcie tego organu w przedmiocie odmowy przyznania

skarżącemu odsetek z tytułu niewypłacenia należnych mu w terminie należności pie-

niężnych wynikających z faktu zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. W uza-

sadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szcze-

gólności, że nawet w wypadku, gdy w ustawie określającej pragmatykę tzw. służb

2

mundurowych brak jest wyraźnego przepisu przewidującego wprost możliwość do-

chodzenia odsetek z tytułu opóźnionej wypłaty uposażenia, to z faktu przyznania in-

nym grupom pracowniczym (np. urzędnikom państwowym) możliwości dochodzenia

w takiej sytuacji odsetek, nie można wyciągać wniosku, że ich dochodzenie jest nie-

dopuszczalne, bowiem byłoby to sprzeczne z konstytucyjnymi gwarancjami prawa do

zatrudnienia za wynagrodzeniem oraz prawa do sądu. Tymczasem w rewizji nad-

zwyczajnej podniesiono, że w danym wypadku nie jest dopuszczalne zastosowanie

art. 481 KC, ponieważ stosunek służbowy żołnierza zawodowego ma charakter pub-

licznoprawny, natomiast przepisy Kodeksu cywilnego o odsetkach dotyczą stosun-

ków prawnych prawa prywatnego. Równocześnie jednak w rewizji nadzwyczajnej

zgłoszony został wniosek o to, aby Sąd Najwyższy wystąpił „do właściwych organów

państwa z sygnalizacją zmierzającą do zmiany przepisów dotyczących uposażenia

żołnierzy zawodowych, ewentualnie i innych osób pozostających w niepracowniczych

stosunkach zatrudnienia, w sposób pozwalający organowi zatrudnienia na wypłatę

odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie należności związanych z tego rodzaju stosunkami

prawnymi”. W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną skarżący - Roman M. zwrócił

uwagę na to, że: po pierwsze - w sytuacji, gdy żaden przepis prawa nie zabraniał

organowi wypłaty odsetek z tytułu nieterminowego wypłacania zatrudnionemu

uposażenia, to oznaczało to, że odsetki takie mogły być wypłacane; oraz po drugie –

podniósł, że aktualnie w odniesieniu do żołnierzy służby zawodowej kwestia ta jest

już wyraźnie uregulowana w art.9 ust.3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposa-

żeniu żołnierzy (jednolity tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 5, poz. 18 ze zm.), który stanowi:

„W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności pieniężnych żołnierzowi

przysługują odsetki ustawowe”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna.

Dotychczasowe orzecznictwo w kwestii prawa do odsetek z tytułu nietermino-

wo wypłacanych uposażeń osób pozostających w niepracowniczych stosunkach za-

trudnienia nie było jednolite. Zróżnicowanie ocen i poglądów prawnych w tym wzglę-

dzie oraz towarzyszącej im argumentacji prawniczej ilustrują najlepiej: z jednej strony

– uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 stycznia 1995 r. (W 14/94 – OTK

1995 r. Nr 1, poz.19), w której wyraźnie stwierdzono, że niewypłacenie w terminie

3

uposażenia osobie pozostającej w niepracowniczym stosunku zatrudnienia „stanowi

opóźnienie się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, uzasadniające na podsta-

wie art. 481 § 1 KC żądanie odsetek przed sądem powszechnym”, a z drugiej strony

– postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1997 r. (I PKN 66/96,

OSNAPiUS 1997 nr 20, poz. 401), w którym wyrażony został pogląd prawny, że w

takim wypadku „nie przysługują odsetki od nieterminowo wypłaconego wynagrodze-

nia”.

Art.1 ust.1 ustawy o uposażeniu żołnierzy stanowi, że żołnierze czynnej służby

wojskowej otrzymują, według zasad określonych w ustawie, uposażenie i inne należ-

ności pieniężne, wymienione w art. 2 ust. 2 tej ustawy. Równocześnie ustawa zobo-

wiązała Ministra Obrony Narodowej do określenia terminów płatności uposażenia i

innych należności pieniężnych (por. aktualnie art. 45 ust. 2 pkt 1, a wedle stanu

prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 45 ust. 1 pkt 1

ustawy o uposażeniu żołnierzy) oraz przesądziła, że roszczenia z tytułu prawa do

uposażenia i innych należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem trzech

lat od dnia, w którym roszczenie takie stało się wymagalne (art. 9 ust. 1 ustawy o

uposażeniu żołnierzy). Wprawdzie uposażenie i inne należności pieniężne wypłaca-

ne są żołnierzowi w czynnej służbie wojskowej z tytułu świadczonej przez niego

służby, a więc stosunku publicznoprawnego. Tym niemniej, mają one charakter wie-

rzytelności pieniężnych żołnierza i z tej przyczyny, jako prawa majątkowe, z chwilą

ich wymagalności „podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej” (art. 64 ust. 2

obowiązującej od dnia 17 października 1997 r. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Dz.U. Nr 78, poz. 483). Tym bardziej, że terminowa wy-

płata należnego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia jest elementem koniecznym

wynagrodzenia sprawiedliwego, zaś nieterminowa wypłata wynagrodzenia – obiek-

tywnie rzecz biorąc – stanowi zawsze naruszenie majątkowego prawa zatrudnionego

do należnego mu wynagrodzenia. W kontekście rozpoznawanej sprawy oznacza to,

że w wypadku opóźnienia w wypłacie uposażenia lub innych należności pieniężnych,

które stanowią ekwiwalent pieniężny za świadczoną przez żołnierza służby czynnej

za służbę, w braku odmiennej regulacji ustawowej, żołnierz jako wierzyciel, na

ogólnych zasadach określonych w art. 481 KC, mógł żądać wypłaty odsetek za czas

opóźnienia, chociażby nie poniósł on żadnej szkody i chociażby opóźnienie to było

następstwem okoliczności, za które organ zatrudniający żołnierza nie ponosi

odpowiedzialności. Powyższe względy sprawiły, że – wobec istniejących w orzecz-

4

nictwie rozbieżności interpretacyjnych w tej kwestii – zasada ta znalazła następnie

wyraz normatywny także w dodanym przez art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 7 maja 1999 r.

(Dz.U. Nr 50, poz. 500) do ustawy o uposażeniu żołnierzy art. 9 ust. 3a, który obec-

nie wyraźnie stanowi, że: „W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności

pieniężnych żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe”. Ponadto, w sytuacji, gdy

powstałe opóźnienie w wypłacie należnego żołnierzowi uposażenia lub innych na-

leżności pieniężnych z tytułu świadczonej służby wywoła szkodę, ma on również

prawo żądania jej wynagrodzenia (art.77 ust.1 Konstytucji RP).

W konsekwencji stwierdzić należy, że jeżeli w rozpoznawanej sprawie skarżą-

cemu nie wypłacono uposażenia lub innych należności pieniężnych należnych mu z

tytułu służby czynnej, to z tego tytułu przysługuje mu roszczenie o wypłatę odsetek.

Oznacza to, że zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew za-

rzutom rewizji nadzwyczajnej, jest prawidłowy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art.236 ust.2 Kon-

stytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.483)

oraz art. 39312

KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Ko-

deksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo

upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania adminis-

tracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych in-

nych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

========================================