III RN 178/99

Wyrok z dnia 1 czerwca 2000 r.

III RN 178/99

Zakład, który wprowadza ścieki do wód lub do ziemi bez wymaganego

pozwolenia wodnoprawnego, ponosi opłatę za szczególne korzystanie z wód

(art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne, Dz.U. Nr 38,

poz. 230 ze zm.), a także kary pieniężne za wprowadzanie ścieków do wód lub

do ziemi z naruszeniem wymaganych warunków (art. 130 ust. 1 i 6 Prawa wod-

nego).

Przewodniczący: SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara

Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2000 r. sprawy ze skargi [...] Spółki

Węglowa S.A. Kopalni Węgla Kamiennego „G.” w G. na decyzję Głównego Inspekto-

ra Ochrony Środowiska w Warszawie z dnia 15 stycznia 1997 r. [...] w przedmiocie

kary łącznej za odprowadzenie zasolonych wód kopalnianych do odbiornika, na

skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego

Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

U z a s a d n i e n i e

Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w K. decyzją z dnia 6 lutego 1996

r. ustalił dla [...] Spółki Węglowej S.A. – Kopalni Węgla Kamiennego „G.” - Szyby

Główne łączną karę pieniężną w kwocie 419.743,59 zł z tytułu odprowadzania ście-

ków do wód powierzchniowych bez pozwolenia wodnoprawnego w okresie od dnia

27 lutego 1995 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. Decyzja ta została wydana w nawiąza-

niu do trzech uprzednio wydanych decyzji ustalających dla strony wysokość tzw. kar

dobowych. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Głównego Ins-

pektora Ochrony Środowiska z dnia 15 stycznia 1997 r., w uzasadnieniu której

2

stwierdzono między innymi, iż „karę pieniężną wymierza się również zakładom, które

wprowadzają ścieki do wód lub do ziemi bez pozwolenia wodnoprawnego”. W wyniku

skargi [...] Spółki Węglowej S.A. – Kopalni Węgla Kamiennego „G.” na powyższą de-

cyzję, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 1999 r.

[...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej

instancji. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że

opłata za korzystanie z wody nie jest karą, jest natomiast ekwiwalentem za korzysta-

nie z wód. Równocześnie Sąd ten stwierdził, że § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 21 grudnia 1991 r w sprawie kar pieniężnych za naruszenie warun-

ków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzone do wód lub do ziemi (Dz.U. Nr

125, poz. 557), który stanowi, że w razie braku pozwolenia wodnoprawnego ustala

się karę pieniężną za cały ładunek zanieczyszczeń zawarty w odprowadzanych

ściekach, w sposób niedopuszczalny zmienia dyspozycję art. 130 ust. 1 ustawy z

dnia 24 października 1974 r. – Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230 ze zm.), który

stanowi, że: „Zakładom wymierza się karę pieniężną za wprowadzanie do wód lub do

ziemi ścieków nie odpowiadających wymaganym warunkom”. Dlatego Naczelny Sąd

Administracyjny stanął na stanowisku, że: „Wymieniony przepis (...) nie odnosi się do

niedopełnienia przez zakład wymogu uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. W

ocenie Sądu należałoby więc poddać ponownej analizie kwestię dopuszczalności

wymierzania opłaty i jednocześnie kary za ten sam ładunek zanieczyszczeń w od-

prowadzanych ściekach”.

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 21 października 1999 r. [...] wniósł

rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego,

zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja

1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz,368 ze zm.) oraz

art. 130 ust. 1 i ust. 6 Prawa wodnego (w brzmieniu ustalonym art. 2 pkt 5 ustawy z

dnia 27 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska i

ustawy – Prawo wodne – Dz.U. Nr 26, poz. 139) w związku z § 8 ust. 1 i usta.4 roz-

porządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1995 r. w sprawie zasad i trybu

ustalania kar pieniężnych za naruszanie warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki

wprowadzane do wód lub do ziemi oraz współczynników różniących wysokość kar

pieniężnych (Dz.U. Nr 79, poz. 400 ze zm.), a w konsekwencji na podstawie art. 57

ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W

uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że § 2 pkt 1 roz-

3

porządzenia z 1991 r. nie jest sprzeczny z dyspozycją art. 130 ust. 6 Prawa wodnego

(w brzmieniu ustalonym art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o zmianie

ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska i ustawy – Prawo wodne – Dz.U. Nr

26, poz. 139). Istnieje natomiast merytoryczna zgodność treści art. 130 ust. 1 i art. 53

ust. 2 Prawa wodnego, bowiem w celu stwierdzenia, czy ścieki odpowiadają

ustawowo wymaganym warunkom (art. 130 ust. 1 Prawa wodnego), w każdym wy-

padku konieczne jest dokonanie oceny stopnia ich zanieczyszczenia i zgodności z

ustaleniami zawartymi w pozwoleniu wodnoprawnym, w którym określa się wartości

zanieczyszczeń z uwzględnieniem wymagań określonych w załączniku nr 2 do roz-

porządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia

5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód oraz warunków, jakim powinny odpo-

wiadać ścieki wprowadzane do wód i do ziemi (Dz.U. Nr 116, poz. 503). W opinii re-

wizji nadzwyczajnej, kara pieniężna jest przy tym dodatkową sankcją ekonomiczną

za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków i jest ona nakładana niezależnie od

obowiązku uiszczania opłaty za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych.

Ponadto, w rewizji nadzwyczajnej podkreślono także, że w rozpoznawanej sprawie

decyzja Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 6

lutego 1996 r., mocą której ustalono skarżącemu łączną karę pieniężną za okres od

dnia 27 lutego 1995 r. do dnia 31 grudnia 1995 r., wydana została na podstawie

obowiązującego wówczas § 8 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia w sprawie ustalania kar z

1995 r. i sumowała ona kary wymierzone skarżącemu trzema wcześniejszymi decy-

zjami (z dnia 26 czerwca 1995 r., z dnia 8 listopada 1995 r. oraz z dnia 21 grudnia

1995 r.) wydanymi na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie kar pieniężnych

z 1991 r., od których skarżący się nie odwołał.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 53 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Prawa wodnego,

wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ma znamiona prawne szczególnego ko-

rzystania z wód, które wymaga uprzedniego uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.

Równocześnie art. 56 ust. 1 Prawa wodnego stanowi, że z tytułu szczególnego ko-

rzystania z wód pobierana jest opłata. Jeżeli więc określony podmiot zrzuca ścieki do

wody lub do gruntu, to oznacza, że faktycznie korzysta on w sposób szczególny z

4

wód i z tego tytułu powinna mu zostać naliczona stosowna opłata. Ponieważ opłata

ta stanowi należność z tytułu faktycznego korzystania z wód w sposób szczególny,

pobierana jest także w sytuacji, gdy określony podmiot czyni to bez wymaganego

pozwolenia wodnoprawnego. Z kolei art. 130 ust. 1 Prawa wodnego stanowi, że za-

kładom, rozumianym jako jednostki organizacyjne (art. 18 ust. 1 pkt 2 Prawa wodne-

go), wymierza się karę pieniężną za wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków „nie

odpowiadających wymaganym warunkom”. Przy czym przez zadośćuczynienie

„wymaganym warunkom” należy w tym wypadku rozumieć zarówno ustawowy obo-

wiązek uprzedniego uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ście-

ków do wód lub do ziemi (art. 53 ust. 2 pkt 2 Prawa wodnego), jak i obowiązek przes-

trzegania skonkretyzowanych już w samym pozwoleniu wodnoprawnym wymagań,

którym muszą odpowiadać wprowadzane do wód lub do ziemi ścieki. Natomiast

zasady i tryb ustalania tych kar pieniężnych za naruszanie tak rozumianych

„wymaganych warunków” określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia (art. 130

ust. 6 Prawa wodnego w związku z § 1 i § 2 rozporządzenia w sprawie kar pienięż-

nych z 1991 r. oraz § 1, § 2 i § 8 rozporządzenia w sprawie ustalania kar pieniężnych

z 1995 r.). Oznacza to, że: po pierwsze – kary pieniężne (odmiennie aniżeli opłaty)

wymierzane są nie z tytułu samego korzystania z wód, polegającego na wprowadza-

niu ścieków do wód lub do ziemi, ale z tej przyczyny, że określony zakład korzysta z

wód w sposób naruszający wymagane prawem warunki, bowiem albo czyni to w

ogóle bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, albo też z naruszeniem usta-

lonych w pozwoleniu prawnym wymagań (por. także uchwałę składu siedmiu sę-

dziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 1999 r. - OPS

8/99, ONSA z 2000 r. Nr 1, poz. 4). W konsekwencji, zakład, który wprowadza ścieki

do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, obowiązany jest

ponosić nie tylko opłatę za szczególne korzystanie z wód (art. 56 ust. 1 Prawa wod-

nego), lecz także karę pieniężną za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z

naruszeniem wymaganych warunków (art. 130 ust. 1 i ust. 6 Prawa wodnego). Dlate-

go w rewizji nadzwyczajnej trafnie zarzucono, że w rozpoznawanej sprawie zaskar-

żony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany został z rażącym narusze-

niem art. 130 ust. 1 i ust. 6 Prawa wodnego w związku z obowiązującymi w chwili

wydawania zaskarżonych decyzji przepisami § 8 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 20 czerwca 1995 r. w sprawie zasad i trybu ustalania kar pienięż-

nych za naruszanie warunków, jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do

5

wód lub do ziemi, oraz współczynników różnicujących wysokość kar pieniężnych

(Dz.U. Nr 79, poz. 400 ze zm.).

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.

483) oraz art. 39315

KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie

Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej -

Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektó-

rych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

========================================