II UKN 576/99

Wyrok z dnia 8 czerwca 2000 r.

II UKN 576/99

Prawa do zasiłku (urlopu) wychowawczego nie tracą na podstawie § 22

ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlo-

pów i zasiłków wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277 ze zm.) osoby nie będą-

ce pracownikami, które w zakresie uprawnień do takiego zasiłku (urlopu) zos-

tały zrównane z pracownikami w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 maja

1982 r. w sprawie rozszerzenia zakresu świadczeń dla osób wykonujących

pracę na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki Robotniczej

Spółdzielni Wydawniczej "Prasa-Książka-Ruch" na podstawie umowy agencyj-

nej (Dz.U. Nr 16, poz. 126).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński (spra-

wozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2000 r. sprawy z wniosku

„R.” Spółki Akcyjnej w W. - Oddziału w K. - Zespołu w C. przeciwko Zakładowi Ubez-

pieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o zwrot zasiłków, na skutek kasacji organu

rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 maja 1999 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację,

2. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w C. na rzecz „R.”

S.A. w W. - Oddziału w K. - Zespołu w C. kwotę 500 zł (pięćset) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 26 maja 1999 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Częstochowie i poprzedzającą go decyzję Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w C. w ten sposób, że zwolnił ”R.” S.A. Oddział w K. Ze-

spół w C. z obowiązku zwrotu na rzecz organu rentowego kwoty 7.849,30 zł jako nie-

2

należnie wypłaconych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sąd drugiej instancji

nie podzielił stanowiska organu rentowego i Sądu pierwszej instancji, iż zakład pracy

nadpłacił zasiłki wychowawcze, wypłacając je osobom zatrudnionym na podstawie

umów agencyjnych po wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28

maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277

ze zm.) i że po dacie 2 czerwca 1996 r. prawo do zasiłków wychowawczych zacho-

wały tylko osoby będące pracownikami. Zdaniem Sądu drugiej instancji osoby wyko-

nujące pracę na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki RSW „P.-K.-

R.” na podstawie umowy agencyjnej, które nabyły prawo do zasiłków wychowaw-

czych przewidzianych przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca

1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (Dz.U. Nr 19, poz. 97 ze zm.) wskutek

rozciągnięcia na nie tych przepisów przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 19 maja 1982 r. w sprawie rozszerzenia zakresu świadczeń dla osób wykonują-

cych pracę na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki Robotniczej

Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch” na podstawie umowy agencyjnej

(Dz.U. Nr 16, poz. 126) zachowały te uprawnienia także pod rządem rozporządzenia

z dnia 28 maja 1996 r. z mocy § 22 pkt 4 tego rozporządzenia, który stanowi, że pra-

cownicy pobierający w dniu wejścia w życie rozporządzenia zasiłek wychowawczy

ustalony na podstawie rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r. zachowują prawo do

tego zasiłku na dotychczasowych zasadach - do upływu okresu, przez który przys-

ługuje im prawo do zasiłku.

Kasacja organu rentowego zarzuca powyższemu wyrokowi naruszenie § 22

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. przez jego błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu.

Organ rentowy opiera swoje stanowisko na gramatycznej wykładni przepisu §

22 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlo-

pów i zasiłków wychowawczych, który to przepis stanowiący w ustępie 1, iż traci moc

rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wycho-

wawczych (jednolity tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454 ze zm.) używa określenia

„pracownik” (zachowujący według art. 2 pkt 1 prawo do korzystania z urlopu wycho-

3

wawczego do upływu okresu, na jaki został mu udzielony, o ile w dniu wejścia w ży-

cie rozporządzenia korzystał z tego urlopu i stosujący się według art. 4 do pracowni-

ków, którzy w takim dniu pobierali zasiłek wychowawczy). Stanowiska tego jednak

nie można podzielić. Pod rządem bowiem rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r. w

sprawie urlopów wychowawczych ukazało się rozporządzenie Rady Ministrów z dnia

19 maja 1982 r. w sprawie rozszerzenia zakresu świadczeń dla osób wykonujących

pracę na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki Robotniczej Spół-

dzielni Wydawniczej „P.-K.-R.” na podstawie umowy agencyjnej, wydane z upoważ-

nienia art. 303 § 2 w związku z art. 186 § 2 KP oraz art. 38 pkt 2 ustawy z dnia 19

grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jed-

nostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zle-

cenia (Dz.U. Nr 45, poz. 232 ze zm.), które rozciągnęło przepisy rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych na osoby

wykonujące pracę na rzecz RSW „P.-K.-R.” na podstawie umowy agencyjnej. Zau-

ważyć przy tym należy, że rozciągnięcie to nastąpiło po wejściu w życie rozporzą-

dzenia z 17 lipca 1981 r. (tj. od dnia 1 lipca 1981 r.), a uchylając poprzednio obowią-

zujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bez-

płatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi (Dz.U. Nr

43, poz. 219) przewidziało w § 26 i 27, że od dnia wejścia w życie rozporządzenia

jego przepisy stosuje się także do pracowników i innych osób korzystających dotąd z

urlopów (zasiłków) wychowawczych – bez ograniczenia tego prawa do czasu wyko-

rzystania okresu urlopowego (zasiłkowego). W zestawieniu z brzmieniem przepisu §

22 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. należy zauważyć, że to ostatnie rozporzą-

dzenie ograniczyło uprawnienia pracowników korzystających z urlopów wychowaw-

czych i zasiłków wychowawczych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. – do upływu okresu na jaki udzielono urlop i okresu,

przez który przysługuje prawo do zasiłku. I chociaż prawodawca nie używa już poję-

cia „innych osób”, korzystających z uprzedniego urlopu (bezpłatnego) należy uznać,

że poprzez przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 maja 1982 r. ze

względu na jego umocowanie w art. 303 § 2 i 186 § 2 KP, agenci RSW „P.-K.-R.”

zostali uprawnieni do urlopu wychowawczego na równi z pracownikami, przeto

zbędne było wymienianie tej kategorii osób w § 22 rozporządzenia z dnia 28 maja

1996 r., zaś ograniczenie wykładni li tylko do literalnego brzmienia tego przepisu i

odnoszenia zakresu jego obowiązywania wyłącznie do (stricte) pracowników byłoby

4

równoznaczne z naruszeniem zasady praw słusznie nabytych, naruszałoby art. 2

Konstytucji RP i bez żadnego uzasadnienia różnicowałoby sytuację prawną pracow-

ników, którzy nabyli prawo do urlopów wychowawczych i zasiłków pod rządem rozpo-

rządzenia z 17 lipca 1981 r., które zachowują aż do jego wyekspirowania w stosunku

do agentów obecnego „R.” S.A., na których swego czasu uprawnienie do urlopów

wychowawczych rozciągnięto. Utrata praw nie może być bowiem dorozumiana, lecz

wyraźna, a takowej nie można się dopatrzyć - przy uwzględnieniu powyższych roz-

ważań - w uregulowaniu § 22 rozporządzenia z 28 maja 1996 r.

Sąd Najwyższy nie znalazł zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględ-

nienia kasacji i w oparciu o art. 39312

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================