II UKN 592/99

Wyrok z dnia 13 czerwca 2000 r.

II UKN 592/99

Okres pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia nie jest

okresem "podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu" w rozumieniu art. 2

ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

prowadzących działalność gospodarczą (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46,

poz. 250 ze zm.).

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk,

Roman Kuczyński (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2000 r. sprawy z wniosku

Jerzego S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w P. o usta-

lenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego, na skutek kasacji organu ren-

towego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 1 czerwca 1999 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację Jerzego S.

od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Pozna-

niu z dnia 7 grudnia 1998 r. [...].

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 1998 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu oddalił odwołanie Jerzego S. od decyzji Oddziału Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych w P., którą organ rentowy stwierdził, że wnioskodawca

podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej

od dnia 1 sierpnia 1997 r. mimo korzystania ze zwolnienia lekarskiego i pobierania

zasiłków chorobowych po ustaniu zatrudnienia od dnia 15 lipca 1997 r. do dnia 10

kwietnia 1998 r.

W uwzględnieniu apelacji wnioskodawcy Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 czerwca 1999 r. zmienił po-

wyższy wyrok i ustalił, że wnioskodawca podczas pobierania zasiłku chorobowego w

2

okresie od dnia 1 sierpnia 1997 r. do dnia 10 kwietnia 1998 r. nie podlegał ubezpie-

czeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z uzasadnie-

niem, że stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpie-

czeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą (jednolity tekst:

Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) ubezpieczeniu nie podlegają osoby prowa-

dzące działalność gospodarczą, które są równocześnie pracownikami zatrudnionymi

w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym

zawodzie albo są objęte odrębnym przepisem w zakresie zaopatrzenia emerytalnego

lub ubezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu drugiej instancji okres pobierania

zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia najemnego, przyznanego w związku z

tym zatrudnieniem, należy traktować jako okres podlegania innemu ubezpieczeniu

społecznemu.

Kasacja organu rentowego od powyższego wyroku zarzuca naruszenie prawa

materialnego - art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich

rodzin przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona. Sąd drugiej instancji swoje stanowisko lapidarnie

uzasadnił tym, że jego zdaniem, okres pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu

zatrudnienia najemnego przyznanego w związku z tym zatrudnieniem, należy trakto-

wać jako okres podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu. Jednocześnie Sąd

ten uznał, że nabywając prawo do zasiłku chorobowego na podstawie ustawy z dnia

17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w ra-

zie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.)

wnioskodawca, pomimo ustania zatrudnienia w okresie pobierania zasiłku, nadal ko-

rzystał z ochrony ubezpieczeniowej należnej pracownikom najemnym podczas cho-

roby i korzystania w tym okresie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co

zdaniem tego Sądu narusza prawo materialne – art. 2 ust. 1 w związku z art. 1

ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących

działalność gospodarczą. Stanowisko takie jest niekonsekwentne wobec treści art. 2

ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy, według którego nie podlegają ubezpieczeniu osoby

prowadzące działalność określoną w art. 1 ustawy, które są równocześnie pracow-

3

nikami zatrudnionymi w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obo-

wiązującego w danym zawodzie albo są objęte odrębnymi przepisami w zakresie

zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego.

Użycie przez ustawodawcę słowa „albo” skutkuje, że te dwa warunki (zatrud-

nienie albo objęcie odrębnymi przepisami z zakresu ubezpieczenia społecznego)

należy traktować rozdzielnie. Tymczasem Sąd Apelacyjny najpierw uznaje, że okres

pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia należy traktować jako okres

podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu, a następnie wywodzi, że w okresie

pobierania zasiłku chorobowego przysługuje ochrona ubezpieczeniowa należna pra-

cownikom. Stanowisko to nie jest trafne. Wywodząc prawo do ubezpieczenia spo-

łecznego ze stosunku pracy należy mieć przede wszystkim na uwadze treść przepi-

sów art. 4 ust. 1 i 3 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i

finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz.

137 ze zm.), według której ubezpieczeniu społecznemu podlegają wszyscy pracow-

nicy, obowiązek ubezpieczenia pracownika powstaje z dniem nawiązania stosunku

pracy, a wygasa z dniem jego ustania, zaś obowiązek ubezpieczenia społecznego

osób nie będących pracownikami określają odrębne przepisy.

W bezspornym stanie faktycznym przedmiotowej sprawy wnioskodawca był

pracownikiem do 31 lipca 1997 r., a zatem z tą datą wygasł jego obowiązek ubezpie-

czenia społecznego jako pracownika. Okres pobierania zasiłku chorobowego po

ustaniu zatrudnienia nie może być zatem dla celów zwolnienia od obowiązku ubez-

pieczenia z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej traktowany jako równo-

rzędny z zatrudnieniem (przestał też być jako taki traktowany dla celów emerytalnych

i uznawany jest obecnie za okres nieskładkowy). Nie może być też ten okres trakto-

wany jako okres objęty odrębnymi przepisami w zakresie ubezpieczenia społecznego

(lub zaopatrzenia emerytalnego), jak to przyjmuje Sąd drugiej instancji. Należałoby

bowiem wskazać, o jakie „odrębne” ubezpieczenie chodzi. Nie mogą być źródłem

prawa do objęcia takim ubezpieczeniem przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macie-

rzyństwa, gdyż jak sama nazwa tej ustawy wskazuje, przedmiotem jej regulacji są

świadczenia pieniężne - z już istniejącego ubezpieczenia społecznego - a nie samo

objęcie ubezpieczeniem, a świadczenia te przysługują pracownikom na warunkach i

w wysokości określonych tą ustawą i - odpowiednio - innym osobom w niej wymie-

nionym (art. 58 - adwokatom, członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych, cha-

4

łupnikom, osobom odbywającym zastępcze formy służby wojskowej i odpłatnie za-

trudnionym w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowo aresz-

towanym, duchownym - w drodze upoważnienia Rady Ministrów do rozciągnięcia

przepisów tej ustawy na osoby duchowne). Osoby prowadzące działalność gospo-

darczą nie są w przepisach tej ustawy wymienione, dlatego też nie wynika z niej

obowiązek ich ubezpieczenia.

W oparciu zatem o przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o

organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych („zakres świadczeń z ubezpie-

czenia społecznego oraz zasady i tryb przyznawania poszczególnym grupom ubez-

pieczonych określają odrębne przepisy”) oraz art. 5 ust. 2 tej ustawy („obowiązek

ubezpieczenia społecznego osób nie będących pracownikami określają odrębne

przepisy”) należy stwierdzić, że odrębnymi przepisami z zakresu ubezpieczenia spo-

łecznego są przepisy ustaw: z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 75 ze zm.), z dnia 19 stycznia

1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze

zm.), z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spół-

dzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U.

z 1983 r. Nr 27 poz. 135 ze zm.), z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze (Dz.U.

Nr 16, poz. 124 ze zm.), z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

duchownych (Dz.U. Nr 29, poz. 156 ze zm.), z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpiecze-

niu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.).

W stosunku do wnioskodawcy mają zastosowanie przepisy tej ostatniej

ustawy i obowiązek jego ubezpieczenia powstał, po myśli art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy, z

dniem rozpoczęcia działalności rodzącej taki obowiązek, tj. z dniem 1 sierpnia 1997

r. Z uwagi zaś na to, że od tej daty nie był już pracownikiem zatrudnionym równocze-

śnie w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w

danym zawodzie, ani też nie był objęty odrębnymi przepisami z zakresu ubezpiecze-

nia społecznego, wymienionym w punktach 1) do 6) powyższych rozważań – nie

miało w stosunku do niego zastosowania wyłączenie z ubezpieczenia osób prowa-

dzących działalność gospodarczą z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976

r. Sąd Najwyższy doszedł zatem do przekonania, że powyższy przepis został zas-

5

karżonym wyrokiem naruszony, a tym samym kasacja organu rentowego zasługuje

na uwzględnienie.

Z powyższych motywów Sąd Najwyższy w oparciu o art. 39315

KPC orzekł jak

w sentencji wyroku.

========================================