II UKN 618/99

Wyrok z dnia 30 czerwca 2000 r.

II UKN 618/99

1. Agent ubezpieczeniowy podlega ubezpieczeniu społecznemu jako

osoba prowadząca działalność gospodarczą.

2. Rolnik podlega rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w razie zbiegu

tego ubezpieczenia z innym tytułem ubezpieczenia społecznego pod warun-

kiem wcześniejszego, co najmniej rocznego i nieprzerwanego jego trwania w

pełnym zakresie.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2000 r. sprawy z wniosku

Mariusza K. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi

Regionalnemu w K. o objęcie ubezpieczeniem, na skutek kasacji wnioskodawcy od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 21 lipca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 21 lipca 1999 r. oddalił apelację ubezpieczonego Mariusza K. od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 28 stycznia

1999 r. [...], oddalającego odwołanie od decyzji KRUS, stwierdzającej ustanie jego

rolniczego ubezpieczenia społecznego od 1 września 1997 r. w pełnym zakresie. W

sprawie tej ustalono, że Mariusz K., który od 5 lutego 1992 r. jest właścicielem gos-

podarstwa rolnego, od tej daty do dnia 31 sierpnia 1997 r. podlegał pracowniczemu

ubezpieczeniu społecznemu. Od 1 września 1997 r. prowadzi działalność gospodar-

czą. Na tym tle Sądy meriti uznały, że nie spełniał on warunku z art. 5a ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z

1998 r Nr 7, poz. 25 ze zm.), do objęcia go rolniczym ubezpieczeniem społecznym

2

od daty rozpoczęcia działalności gospodarczej, tj. nie podlegał w pełnym zakresie

rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu nieprzerwanie przez okres co najmniej jed-

nego roku, zważywszy że do 31 sierpnia 1997 r. podlegał pracowniczemu ubezpie-

czeniu, a od 1 września tego roku podlega ubezpieczeniu społecznemu jako osoba

prowadząca działalność gospodarczą. Sąd Apelacyjny wskazał, że taka sama byłaby

sytuacja prawna ubezpieczonego, gdyby założyć, że od 1 września 1997 r. Mariusz

K. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie

umowy agencyjnej.

W kasacji ubezpieczony utrzymywał, że od 1 września 1997 r., obok prowa-

dzenia gospodarstwa rolnego, wykonuje dodatkowe czynności jako agent ubezpie-

czeniowy na rzecz Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A., co nie stanowi prowa-

dzenia przezeń działalności gospodarczej, przeto nie może podlegać ubezpieczeniu

społecznemu osób prowadzących taką działalność. Dalej twierdził, że po zaprzesta-

niu pracy w ramach stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 1997 r. powrócił pod od-

działywanie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i od 1 września

1997 r. opłacał składki na to ubezpieczenie. KRUS dopiero decyzją z dnia 15 kwiet-

nia 1998 r. wyłączył go z rolniczego ubezpieczenia społecznego, bezpodstawnie

przyjmując, że podlega on ubezpieczeniu z tytułu prowadzonej działalności gospo-

darczej. Tymczasem jego działalność jako agenta ubezpieczeniowego nie podpada

pod przepisy ustawy o działalności gospodarczej, lecz pod przepisy ustawy z dnia 28

lipca 1990 o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. Nr 59, poz. 344 ze zm.). W konse-

kwencji skarżący postawił zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wy-

kładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nietrafny jest zarzut, że ubezpieczony od dnia 1 września 1997 r. nie prowadzi

działalności gospodarczej jako agent ubezpieczeniowy. Zgodnie z treścią art. 37e

ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej - agentem

ubezpieczeniowym jest między innymi posiadająca zezwolenie na wykonywanie

czynności agenta osoba fizyczna upoważniona przez zakład ubezpieczeń do stałego

zawierania umów ubezpieczenia w imieniu i na rzecz tego zakładu lub pośrednicze-

nia przy zawieraniu umów. Natomiast wyraźne brzmienie art. 37e ust. 4 tej ustawy

stanowi, że agent ubezpieczeniowy nie będący osobą prawną prowadzi działalność

3

gospodarczą w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalno-

ści gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.). Nie podlega zatem kwestii, że

ubezpieczony od dnia 1 września 1997 r. prowadzi działalność gospodarczą, w

związku z którą doszło do zbiegu tytułów podlegania ubezpieczeniu społecznemu. W

tej dacie obowiązywało już unormowanie zawarte w art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, które stanowi, iż rolnik lub domownik,

który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, nieprzerwanie co

najmniej 1 rok, podejmuje pozarolniczą działalność gospodarczą, nie będąc pracow-

nikiem i nie pozostając w stosunku służbowym, podlega nadal temu ubezpieczeniu

społecznemu. Rolnik lub domownik może podlegać innemu ubezpieczeniu społecz-

nemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, o ile spełnia w tym zakresie

warunki określone w odrębnych przepisach. Dokładna analiza treści tej zmiany nor-

matywnej wskazuje, iż norma art. 5a ustawy, wprowadzona ustawą z dnia 12 wrześ-

nia 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 124,

poz. 585 ze zm.), z mocą obowiązującą od 1 stycznia 1997 r., odnosi się do rolników,

którzy podlegali rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w pełnym zakresie z mocy

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i nieprzerwanie co najmniej 1 rok w

dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, stanowiąc, że utrzymali oni rolniczy tytuł

ubezpieczenia społecznego. Oznacza to tylko tyle, że od daty wprowadzenia tej re-

gulacji prawnej, do takich rolników nie miał zastosowania ustawowy prymat ubezpie-

czenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą, obowiązujący w

przypadku zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego, w tym rozumieniu, że osoby

spełniające równocześnie warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym osób

prowadzących działalność gospodarczą i rolniczym ubezpieczeniem społecznym

podlegały ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą

(art. 2 ust. 2 ustawy z ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym

osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin – jednolity tekst: Dz.U z

1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z dnia 18 grudnia

1976 r.). Na podstawie regulacji z art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. takim rol-

nikom przysługiwał już wybór podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób prowa-

dzących działalność gospodarczą. Rolnicy, spełniający warunki określone w art. 5a

ustawy z 20 grudnia 1990 r., mogli przez złożenie oświadczenia woli w organach

rentowych wybrać inny rodzaj ubezpieczenia społecznego z tytułu pozarolniczej

działalności gospodarczej, o ile spełniali warunki w tym zakresie określone w odręb-

4

nych przepisach. Z art. 5a ustawy z 20 grudnia 1990 r. nie można wyprowadzić za-

sady prymatu podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu w przypadku

zbiegu tego ubezpieczenia z innym tytułem ubezpieczenia społecznego, jeżeli rolnik

lub domownik nie podlegał wcześniej nieprzerwanie rolniczemu ubezpieczeniu spo-

łecznemu w pełnym zakresie. Taką wyjątkową możliwość zawierała szczególna klau-

zula intertemporalna, określona w art. 2 ustawy zmieniającej ustawę z 20 grudnia

1990 r., która stanowiła, że rolnik lub domownik, który w dniu wejścia w życie tej

ustawy podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozarolniczej działal-

ności gospodarczej, nie będąc pracownikiem i nie pozostając w stosunku służbo-

wym, a spełniał inne warunki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z

mocy ustawy w pełnym zakresie, mógł złożyć Zakładowi lub Kasie oświadczenie, że

chce podlegać temu ubezpieczeniu z wyłączeniem innego ubezpieczenia społecz-

nego. Oznaczało to możliwość dokonania wyboru rolniczego tytułu ubezpieczenia

społecznego wyłącznie przez osoby, które w dniu 1 stycznia 1997 r. spełniały inne

warunki podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w pełnym

zakresie, bez względu na okres wcześniejszego podlegania temu rodzajowi ubezpie-

czenia społecznego. Nie ulega kwestii, że ubezpieczony nie spełniał tego warunku w

tym dniu, albowiem do 31 sierpnia 1997 r. był jeszcze pracownikiem i podlegał pra-

cowniczemu ubezpieczeniu społecznemu.

Natomiast wskutek podjęcia z dniem 1 września 1997 r. działalności gospo-

darczej w charakterze agenta ubezpieczeniowego wnioskodawca podlegał z mocy

prawa ubezpieczeniu społecznemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą

(art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. w związku z art. 37e ust. 4 ustawy z

dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej) i miał do niego zastosowanie

„prymat ubezpieczenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą” w

tym ustawowym rozumieniu, że osoby spełniające równocześnie warunki do objęcia

ubezpieczeniem społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i rolni-

czym ubezpieczeniem społecznym podlegały ubezpieczeniu społecznemu osób pro-

wadzących działalność gospodarczą (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r.).

Takiego zbiegu uprawnień, a w szczególności możliwości wyboru rolniczego tytułu

podlegania ubezpieczeniu społecznemu unormowanie art. 5a ustawy z 20 grudnia

1990 r. nie zawiera, jeżeli ubezpieczony wcześniej nie podlegał rolniczemu ubezpie-

czeniu społecznemu w pełnym zakresie przez okres co najmniej jednego roku.

5

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC.

========================================