I PKN 721/99

Wyrok z dnia 7 lipca 2000 r.

I PKN 721/99

Mianowanemu nauczycielowi przysługuje roszczenie o dopuszczenie do

pracy i wynagrodzenie za cały okres pozostawania w gotowości do jej wyko-

nywania, jeżeli stosunek pracy nie został rozwiązany lub nie wygasł w sposób

określony w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity

tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra-

wozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2000 r. sprawy z powództwa

Jadwigi U. przeciwko Młodzieżowemu Domowi Kultury „Ś.” w W. o ustalenie i wyna-

grodzenie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z

dnia 21 kwietnia 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu we

Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa-

cyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Jadwiga U. domagała się ustalenia, że jest mianowanym nauczy-

cielem z mocy prawa, przywrócenia jej do pracy w pozwanym Młodzieżowym Domu

Kultury „Ś.” w W. oraz wynagrodzenia z tytułu gotowości do pracy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-

kiem z dnia 7 grudnia 1998 r. nakazał stronie pozwanej wydanie powódce potwier-

dzenia, iż z dniem 26 maja 1996 r. została mianowanym nauczycielem z mocy prawa

oraz zasądził na jej rzecz trzymiesięczne wynagrodzenie, a w pozostałej części od-

dalił powództwo.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1999 r. zmienił za-

skarżony przez powódkę wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej po-

2

wództwo, w ten sposób, że przywrócił ją do pracy u strony pozwanej oraz zasądził na

jej rzecz zwrot części kosztów procesu, oraz oddalił dalej idącą apelację w zakresie

żądania zasądzenia wynagrodzenia z tytułu gotowości do pracy za cały okres niedo-

puszczania jej do pracy. W sprawie tej ustalono, że powódka ukończyła Państwową

Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w W. o kierunku projektowania ceramiki i była

zatrudniona u strony pozwanej na stanowisku nauczyciela-instruktora ceramiki na

podstawie siedmiu terminowych umów o pracę, zawieranych kolejno na okresy: od 1

września do 15 listopada 1990 r., od 1 grudnia 1990 r. do 31 sierpnia 1991 r., od 1

września 1991 r. do 31 sierpnia 1992 r., od 1 września 1992 r. do 31 sierpnia 1993 r.,

od 1 września 1993 r. do 31 sierpnia 1994 r., od 1 września 1994 r. do 31 sierpnia

1995 r. oraz od 1 września 1995 r. do 31 sierpnia 1996 r. W tych okresach zatrudnie-

nia nie była poddawana ocenom okresowym. W dniu 26 maja 1996 r. powódka ukoń-

czyła kurs pedagogiczny dla nauczycieli przedmiotów plastycznych i 30 sierpnia

1996 r. wystąpiła do dyrektora strony pozwanej o nominację nauczycielską, ale spo-

tkała się z odmową. Od 1 września 1996 r. powódka podjęła pracę na stanowisku

nauczyciela w Szkole Podstawowej [...] w W. na okresy trzymiesięczne, a następnie

pracowała w Szkole Podstawowej [...] w W. od 1 września 1997 r. do 31 sierpnia

1998 r., a od 1 września tego roku jest zatrudniona w tejże szkole na czas nieokre-

ślony w wymiarze 5/6 etatu.

Na podstawie takich ustaleń Sądy obu instancji uznały, że z dniem 26 maja

1996 r. powódka spełniła wszystkie ustawowe warunki do uzyskania mianowania z

mocy samego prawa, określone w art. 10 ust. 2 Karty Nauczyciela, w brzmieniu

wówczas obowiązującym. Uzyskanie nominacji z mocy prawa spowodowało auto-

matyczne przekształcenie się umowy o pracę w stosunek pracy z mianowania, a

strona pozwana miała obowiązek potwierdzenia nominacji. Sąd Apelacyjny przywra-

cając powódkę do pracy u strony pozwanej uznał jednak, że jej roszczenia finansowe

za czas pozostawania bez pracy nie mogły być zaspokojone ponad kwotę trzymie-

sięcznego wynagrodzenia. Sąd ten argumentował, że przyjęty w prawie pracy model

pracowniczych uprawnień związanych z bezprawnym rozwiązywaniem stosunków

pracy przez pracodawców nie opiera się na sankcji bezwzględnej nieważności czyn-

ności prawnych rozwiązujących stosunki pracy. Unicestwienie skutków prawnych

bezprawnego rozwiązania stosunku pracy następuje na drodze sądowej i służy do

tego roszczenie o przywrócenie do pracy połączone z limitowaną ryczałtową rekom-

pensatą wynagrodzenia bądź roszczenie o zapłatę ryczałtowego odszkodowania. Te

3

zasady mają pełne odniesienie do roszczeń przysługujących mianowanemu nauczy-

cielowi, z którym rozwiązano stosunek pracy z naruszeniem art. 20-23 Karty Nauczy-

ciela. Takiemu nauczycielowi przysługują roszczenia określone w Kodeksie pracy. W

sytuacji niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy nauczycielowi przysługuje rosz-

czenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach i wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy, nie dłuższy jednak niż za okres 3 miesięcy (art. 56 § 1 i 57

§ 1 KP). Jeżeli nauczyciel nie należy do kategorii osób szczególnie chronionych, to

mają do niego zastosowanie kodeksowe ograniczenia wysokości odszkodowania lub

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy do kwoty 3 miesięcznych zarobków.

Odmowa potwierdzenia uzyskanej z mocy prawa nominacji nauczycielskiej i uznanie,

że stosunek pracy powódki rozwiązał się z upływem okresu ostatniej umowy

terminowej, a także wręczenie jej świadectwa pracy o ustaniu stosunku pracy wyra-

żały - w ocenie Sądu Apelacyjnego - jednoznacznie wolę strony pozwanej zaprzesta-

nia zatrudnienia powódki z dniem 31 sierpnia 1996 r. Skoro takie rozwiązanie do-

tknęło stosunku pracy z nominacji, to naruszyło ono wymagania określone w art. 20-

23 Karty Nauczyciela, a w konsekwencji uzasadnione było przywrócenie powódki do

pracy na poprzednich warunkach i zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy, nie przekraczający 3 miesięcy.

W kasacji powódka podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego przez

niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 10 ust. 2 pkt 7, art. 20-23 i art. 26 Karty

Nauczyciela, a także art. 56-58 i art. 81 § 1 KP oraz art. 189 KPC – przez „oddalenie

powództwa o ustalenie istnienia pomiędzy stronami stosunku pracy na podstawie

mianowania od dnia 26 maja 1996 r. do dnia wydania zaskarżonego wyroku” oraz

oddalenie powództwa o zapłatę wynagrodzenia za cały czas niewykonywania przez

powódkę pracy u strony pozwanej. Zignorowanie przez pozwanego pracodawcę

skutków uzyskania przez powódkę nominacji z mocy prawa nie spowodowało roz-

wiązania nauczycielskiego stosunku pracy, dlatego Sąd Apelacyjny błędnie zastoso-

wał przepisy o niezgodnym z prawem rozwiązaniu z powódką stosunku pracy bez

wypowiedzenia (art. 56 i 57 § 1 KP). Z tytułu nieprzerwanego pozostawania w sto-

sunku pracy ze stroną pozwaną zasadne jest żądanie powódki zasądzenia wynagro-

dzenia na podstawie art. 81 § 1 KP za cały okres pozostawania bez pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, co oznacza, że jest związany wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami i

uzasadnieniem kasacji. Z zarzutów naruszenia prawa procesowego skarżąca wska-

zała jedynie naruszenie art. 189 KPC, który ma mieszaną procesowo-materialną na-

turę prawną i wskazuje na możliwość domagania się ustalenia istnienia lub nieistnie-

nia stosunku prawnego, jeżeli strona ma w tym interes prawny. Norma ta nie została

naruszona przez Sąd Apelacyjny, który przyjął przecież, że w dniu 26 maja 1996 r.

powódka spełniła wszystkie ustawowe wymagania uzyskania mianowania nauczy-

cielskiego i zaakceptował nakaz Sądu pierwszej instancji wydania przez pozwanego

pracodawcę potwierdzenia uzyskania przez powódkę nominacji z mocy prawa w tym

dniu, a ponadto przywrócił ją do pracy na poprzednich warunkach u strony pozwanej.

Chybiony był także zarzut naruszenia art. 10 ust. 2 pkt 7 Karty Nauczyciela, w

brzmieniu obowiązującym w dacie potwierdzenia nominacji nauczycielskiej powódki,

skoro Sądy obu instancji uznały, że w dniu 26 maja 1996 r. powódka spełniła wyma-

gania określone w tym przepisie.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie nie podlegało kwestii, iż - wobec po-

twierdzenia uzyskania przez powódkę z mocy prawa nominacji nauczycielskiej z

dniem 26 maja 1996 r. - strona pozwana bezprawnie nie dopuszczała jej do pracy po

dniu ostatniej terminowej umowy o pracę, tj. po 31 sierpnia 1996 r., skoro już przed

upływem tego terminu powódka stała się mianowanym nauczycielem. Taki stosunek

pracy nie mógł być rozwiązany wskutek czynności faktycznej pracodawcy polegają-

cej na bezprawnym niedopuszczaniu powódki do pracy. Sąd Najwyższy nie podzielił

stanowisk Sądów obu instancji o możliwości dorozumianego stwierdzenia niezwłocz-

nego ustania nauczycielskiego stosunku pracy z nominacji nie tylko dlatego, że Karta

Nauczyciela wyczerpująco reguluje sposoby ustania stosunku pracy z nominacji (art.

20-23 i 26), ale przede wszystkim dlatego, że samo wydanie błędnego świadectwa

pracy nie prowadzi do ustania stosunku pracy, a strona pozwana nie dokonała żad-

nej czynności prawnej (nie złożyła oświadczenia woli) prowadzącej do ustania sto-

sunku pracy z nominacji nauczycielskiej, bezpodstawnie i błędnie uznając, że roz-

wiązała się terminowa umowa o pracę. Potrzeba pewności i gwarancji zatrudnienia w

ramach pracowniczego stosunku pracy z nominacji, który nie został rozwiązany ani

nie wygasł, przemawia przeciwko ograniczaniu (limitowaniu) wynagrodzenia z tytułu

gotowości do wykonywania pracy pracownika mianowanego bezprawnie do niej nie

dopuszczanego. Sama konstrukcja prawna stosunku pracy z nominacji sprzeciwia

5

się rozstrzyganiu o roszczeniach pracowniczych z kodeksowym ograniczeniem wy-

sokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy nauczyciela bezprawnie nie

dopuszczanego do jej wykonywania. Dlatego w sytuacji, gdy - tak jak w rozważanej

sprawie - istnieje nauczycielski stosunek pracy z potwierdzonej przez sądy meriti

nominacji nauczycielskiej, który nie został rozwiązany lub nie wygasł w sposób okre-

ślony w przepisach Karty Nauczyciela, to mianowanemu nauczycielowi przysługuje

roszczenie o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie za okres gotowości do jej wy-

konywania (art. 81 § 1 KP), które nie jest ograniczone czasowo (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 maja 1995 r., I PRN 12/95, OSNAPiUS 1995 nr 21, poz.

262). Dlatego Sąd Najwyższy potwierdził zasadność kasacyjnych zarzutów niewłaś-

ciwego zastosowania do roszczeń powódki dyspozycji art. 56 i 57 § 1 KP w związku

z art. 4771

§ 1 KPC. W konsekwencji błędne było orzeczenie o przywróceniu do

pracy powódki, która powinna być do niej dopuszczona.

Natomiast przy weryfikowaniu roszczenia powódki o wynagrodzenie z tytułu

gotowości do pracy trzeba mieć na uwadze, że z dokonanych w sprawie ustaleń wy-

nika, iż - po odmowie jej dalszego zatrudnienia po dniu 31 sierpnia 1996 r. - powódka

podjęła od 1 września 1996 r. nieprzerwane zatrudnienie nauczycielskie w szkołach

podstawowych. W tym zakresie należy zbadać, czy to dalsze nieprzerwane zatrud-

nienie nauczycielskie powódki wpływało na jej stan gotowości do pracy w pozwanym

Młodzieżowym Domu Kultury i mogło stanowić przeszkodę w możliwości zasądzenia

na jej rzecz wynagrodzenia za pracę z tytułu gotowości do pracy (art. 81 § 1 KP) w

pełnym lub częściowym zakresie. Trzeba zatem rozważyć stan pełnej faktycznej i

prawnej gotowości oraz możliwości powódki wykonywania pracy u pozwanego pra-

codawcy w okresie kontynuowania przez nią dalszego nieprzerwanego zatrudnienia

w zawodzie nauczycielskim w innych placówkach oświatowych. W tej kwestii po-

wódka utrzymywała, iż zawsze wykonywała dodatkowe zatrudnienie. Nadto przy

ustalaniu wysokości należnego jej wynagrodzenia z tytułu gotowości do pracy należy

uwzględnić dotychczas zasądzone na jej rzecz 3 miesięczne wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

KPC wy-

rokował kasacyjnie, pozostawiając Sądowi Apelacyjnemu orzeczenie o kosztach po-

stępowania kasacyjnego.

========================================