II UKN 55/00

Wyrok z dnia 4 lipca 2000 r.

II UKN 55/00

Okres ostatnich dziesięciu lat, w którym należy udowodnić 20 kwartałów

podlegania ubezpieczeniu (art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz.

25 ze zm.) powinien być liczony wstecz od daty zgłoszenia wniosku i nie może

być przesunięty w przypadku kontynuowania ubezpieczenia po złożeniu od-

wołania od decyzji odmawiającej przyznania prawa do renty rolniczej.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Andrzej Kijowski, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2000 r. sprawy z wniosku Mał-

gorzaty S. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Re-

gionalnemu w K. o rentę rolniczą, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 4 listopada 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 8 maja 1998 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-

Oddział Regionalny w K. odmówiła przyznania wnioskodawczyni Małgorzacie S.

prawa do renty rolniczej wobec braku wymaganego okresu ubezpieczenia 20 kwar-

tałów w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku.

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni od tej decyzji Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem z dnia 15 lipca 1999 r. [...]

zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawczyni prawo do renty rolniczej na

stałe od 1 lipca 1999 r. Sąd ustalił, że wniosek o rentę wnioskodawczyni złożyła w

dniu 27 kwietnia 1998 r. Z opinii biegłych lekarzy wynika, że od wiosny 1998 r. wnio-

skodawczyni jest długotrwale niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. W toku

postępowania wnioskodawczyni opłacała składki na ubezpieczenie społeczne rolni-

2

ków i do końca drugiego kwartału 1999 r. okres ubezpieczenia wyniósł 20 kwartałów.

Od lipca 1999 r. wnioskodawczyni spełnia wszystkie warunki wymagane do przyzna-

nia renty rolniczej.

Od tego wyroku wniosła apelację Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne-

go-Oddział Regionalny w K. zarzucając, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem

art. 21 ust. 1 pkt 6 i ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecz-

nym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25) bowiem na dzień zgło-

szenia ponownego wniosku – 17 czerwca 1999 r. okres ubezpieczenia wnioskodaw-

czyni wynosi 19 kwartałów.

Wyrokiem z dnia 4 listopada 1999 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gdańsku zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił odwoła-

nie, a ponowny wniosek o rentę rolniczą z dni 17 czerwca 1999 r. przekazał do roz-

poznania Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu

w K. Sąd Apelacyjny uznał za uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego,

bowiem zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 5 i ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników wymagany okres ubezpieczenia dla wniosko-

dawczyni, której niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30 lat, wynosi 20

kwartałów w dziesięcioleciu liczonym wstecz od złożenia wniosku o rentę. Wniosek

został zgłoszony 27 kwietnia 1998 r. a w dziesięcioleciu przypadającym od 27 kwiet-

nia 1988 r. udowodniony okres ubezpieczenia wyniósł 16 kwartałów, licząc do końca

drugiego kwartału 1998 r. Wobec niespełnienia warunku określonego w powołanym

przepisie odwołanie podlega oddaleniu. Do rozpoznania ponownego wniosku z dnia

17 czerwca 1999 r. właściwy jest organ rentowy, zatem wniosek został przekazany

temu organowi na podstawie art. 464 § 1 KPC.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i opierając kasację na pods-

tawie naruszenia przepisów postępowania – art. 316 § 1 KPC w związku z art. 391

KPC – wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Ape-

lacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji wniosko-

dawczyni podniosła, że na dzień 17 września 1999 r. spełniła warunek posiadania 20

kwartałów ubezpieczenia w dziesięcioleciu liczonym wstecz od tej daty. Oddalenie

odwołania było niedopuszczalne w sytuacji, gdy w toku postępowania apelacyjnego

wnioskodawczyni spełniła warunki wymagane do przyznania renty. Przepis art. 316 §

1 KPC ma zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym, zatem Sąd Apelacyjny powi-

nien wziąć pod uwagę zmiany w stanie faktycznym. W wyroku z dnia 10 marca 1998

3

r., II UKN 555/97 (OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 18) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że

sąd ocenia legalność decyzji rentowej według stanu rzeczy istniejącego w dacie jej

wydania. Sąd jednakże może przyznać ubezpieczonemu świadczenie, jeżeli warunki

je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej decyzji. Pogląd ten ma

zastosowanie w niniejszej sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 316 § 1 KPC zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie

okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Stosowanie tego przepisu w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest ograniczone ze względu na

szczególny tryb postępowania w tych sprawach. W postępowaniu toczącym się na

zasadach ogólnych żądanie zgłoszone w sposób przepisany prawem musi być przez

sąd rozpoznane. Natomiast w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych zgodnie z art. 4779

KPC sąd rozpoznaje odwołania od decyzji organu

rentowego. Zasadą w tym postępowaniu jest ocena legalności decyzji rentowej we-

dług stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania, co stwierdził Sąd Najwyższy w

powołanym w kasacji wyroku z dnia 10 marca 1998 r., II UKN 555/97 (OSNAPiUS

1999 nr 5, poz. 181). Odstępstwa od tej zasady są dopuszczalne na podstawie art.

316 § 1 KPC ze względów ekonomii procesowej. Ogólnie rzecz biorąc sąd może

zmienić decyzję organu rentowego i przyznać prawo do świadczeń, jeżeli podstawą

odmowy przyznania świadczenia było niespełnienie któregoś z wymaganych warun-

ków, a w toku postępowania sądowego warunek ten został spełniony. Taka sytuacja

może wystąpić, gdy prawa do świadczeń odmówiono z powodu braku niezdolności

do pracy lub wymaganego wieku, a zainteresowany, spełniający pozostałe warunki,

stał się niezdolny do pracy lub osiągnął wymagany wiek w toku postępowania są-

dowego. Możliwe jest także uzupełnienie brakującego okresu ubezpieczenia w toku

postępowania sądowego, jeżeli przepisy nie przewidują ograniczenia czasowego i

pozwalają na uwzględnienie całego okresu prowadzenia działalności podlegającej

ubezpieczeniu społecznemu. W takim przypadku świadczenie może być przyznane

od daty spełnienia brakującego warunku.

W niniejszej sprawie podstawą odmowy przyznania prawa do świadczeń było

niespełnienie warunku posiadania wymaganego okresu ubezpieczenia. Warunek ten

został określony w art. 21 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

4

ubezpieczeniu społecznym rolników na 20 kwartałów dla osoby, której niezdolność

do pracy w gospodarstwie rolnym powstała po ukończeniu 30 lat, przy czym okres

ten powinien przypadać w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed zgłoszeniem wniosku

o rentę inwalidzką rolniczą. Ze sformułowania tego przepisu wynika, że warunek ten

nie może być spełniony w postępowaniu sądowym.

W powołanym wyroku Sąd Najwyższy nie uznał za uchybienie, przyznania

prawa do świadczeń osobie, która spełniła warunek posiadania wymaganego okresu

ubezpieczenia w ostatnim dziesięcioleciu w toku postępowania przed sądem pierw-

szej instancji. Nastąpiło to w sytuacji, gdy wystarczyło uzupełnienie brakującego

okresu ubezpieczenia i nie było potrzeby ponownego przeliczania okresów ubezpie-

czenia w związku ze zmianą dziesięciolecia, w którym ten okres był liczony. Jednak-

że orzeczenia w tej konkretnej sprawie, nie można traktować jako zasady ogólnie

obowiązującej, zwłaszcza w sytuacji, gdy żąda się uwzględnienia dodatkowych okre-

sów ubezpieczenia przypadających po wydaniu wyroku sądu pierwszej instancji, a

okresy ubezpieczenia muszą być przeliczane na nowo z uwzględnieniem dodatko-

wych okresów i pominięciem okresów już uwzględnionych.

Zgodnie z art. 4779

§ 1 i 2 KPC postępowanie sądowe wszczyna się po wnie-

sieniu odwołania od decyzji organu rentowego. Wydanie decyzji w sprawach o

świadczenia poprzedzone jest wnioskiem o ich przyznanie. Wymagany okres ubez-

pieczenia liczony jest w dziesięcioleciu przypadającym wstecz od zgłoszenia wnio-

sku, zatem dalsze okresy podlegania ubezpieczeniu przypadające w toku postępo-

wania sądowego nie wchodzą w skład tego dziesięciolecia. Nie ma podstawy do

uwzględnienia okresów ubezpieczenia w ciągu ostatnich dziesięciu lat od daty po-

nownego zgłoszenia żądania w toku postępowania sądowego, a tym bardziej w dzie-

sięcioleciu liczonym wstecz od dowolnej daty przypadającej w toku postępowania

sądowego, jak żąda się tego w kasacji. Zgodnie z powołanym przepisem art. 21 ust.

3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników okres ostatnich dziesięciu lat, w któ-

rym należy udowodnić 20 kwartałów podlegania ubezpieczeniu musi być liczony

wstecz od daty zgłoszenia wniosku i okres ten nie może być przesunięty w przypad-

ku kontynuowania ubezpieczenia po złożeniu odwołania od decyzji odmawiającej

przyznania prawa do renty rolniczej.

Zgłoszenie nowego żądania w toku postępowania sądowego może być

uznane za złożenie wniosku. Jednakże przepisy KPC nie pozwalają sądowi na me-

rytoryczne rozpoznanie wniosku o świadczenie z pominięciem organu rentowego.

5

Sąd rozpoznaje tylko odwołanie od decyzji organu rentowego (art. 4779

§ 1 KPC) lub

odwołanie na bezczynność organu rentowego (art. 4779

§ 4 KPC). Przepis art. 47710

§ 2 KPC stanowi, że nowe żądanie zgłoszone w toku postępowania sądowego sąd

przyjmuje do protokołu i przekazuje do rozpoznania organowi rentowemu. Sąd Ape-

lacyjny orzekł zgodnie z tym przepisem przekazując nowy wniosek z dnia 17 czerwca

1999 r. do rozpoznania organowi rentowemu.

Ponieważ wnioskodawczyni mimo zgłoszenia nowego wniosku podtrzymywała

poprzednie żądanie Sąd Apelacyjny musiał orzec o tym żądaniu przy przyjęciu, że

wniosek o rentę inwalidzką rolniczą został zgłoszony 27 kwietnia 1998 r. Przy takim

założeniu prawidłowość rozstrzygnięcia nie jest w kasacji kwestionowana.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312

KPC oddalił ka-

sację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

========================================